ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਚੰਦਰ ਜੀ ਦੇ ਜੰਗਲ ਜਾਣ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਉੱਤੇ ਸੀਤਾ ਜੀ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਗੱਲ ਰੱਖ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਉਥੇ ਜਾ ਕੇ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਮਾਂ, ਪਿਓ ਜਾਂ ਘਰ ਦੀ ਯਾਦ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗੀ, ਜਦ ਮੈਂ ਮੌਸਮੀ ਫੁੱਲ ਤੇ ਫਲਾਂ ਦੀ ਰਸਨਾ ਕਰਾਂਗੀ। ਉਥੇ ਕੋਈ ਦੁੱਖਦਾਈ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਵੇਖਣੀ ਪਵੇਗੀ; ਮੇਰੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਨਾ ਹੀ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਭਾਰ ਬਣਾਂਗੀ।" "ਤੁਸੀਂ ਜਿੱਥੇ ਹੋ, ਉਥੇ ਹੀ ਸਵਰਗ ਹੈ; ਤੇ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਵਰਗ ਵੀ ਨਰਕ ਵਰਗਾ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਮ, ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਲੈ ਜਾਓ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰਾ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਪਿਆਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਅਟੱਲ ਹਾਂ, ਜੰਗਲ ਨਹੀਂ ਲੈ ਜਾਂਦੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੁਰੰਤ ਜ਼ਹਿਰ ਪੀ ਲਵਾਂਗੀ—ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਹੱਥ ਨਹੀਂ ਆਉਣਾ।" "ਅਗਰ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਮੈਂ ਜੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ; ਉਸ ਵੇਲੇ ਮੌਤ ਹੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਚੰਗੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਮੈਂ ਇਹ ਦੁੱਖ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਹਿ ਸਕਦੀ—ਫਿਰ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਕਿਵੇਂ ਸਹਿ ਲਵਾਂਗੀ?" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਤੜਪਦੀ ਹੋਈ, ਸੀਤਾ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੰਬ ਕੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਰੋ ਪਈ। ਉਹ, ਜਿਵੇਂ ਮਾਦਾ ਹਾਥਣ ਤੇ ਤੀਰ ਚਲਣ ਤੇ ਤੜਪਦੀ ਹੈ, ਐਸੇ ਹੀ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਰੋਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਹੰਜੂ ਵਗਾ ਬੈਠੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਜੋ ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਸਨ, ਚਮਕਦਾਰ ਹੰਜੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ। ਉਸਦਾ ਚਿਹਰਾ, ਚੰਦ ਵਰਗਾ ਚਿੱਟਾ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ, ਹੰਜੂਆਂ ਨਾਲ ਸੁੱਕ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕਮਲ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਖੁੰਝ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਾਹਾਂ 'ਚ ਲੈ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਸੁੱਤੀ ਹੋਵੇ, ਢਾੜਸ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਬੋਲ ਆਖੇ: "ਹੇ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਸੱਚਮੁੱਚ, ਜੇ ਸਵਰਗ ਵੀ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਮਿਲੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਚੰਗਾ ਲੱਗਦਾ; ਮੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਡਰ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਸਵੈ-ਜਨਮੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ।" "ਤੇਰੇ ਹਰ ਮਨੋਰਥ ਨੂੰ ਜਾਣੇ ਬਿਨਾ, ਹੇ ਸੁਭਾਗੀ, ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਭਾਵੇਂ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹਾਂ। ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਹੀ ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਲਈ ਬਣੀ ਹੈਂ, ਹੇ ਮੈਥਲੀ, ਤੇਰਾ ਪਿਆਰ ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਛੱਡ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।" "ਹੇ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ, ਜੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੀ ਆਗਿਆ, ਜੋ ਸਤਿਆ ਤੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੈ, ਨਾ ਹੁੰਦੀ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਇਹੀ ਧਰਮ ਹੈ—ਮਾਂ-ਪਿਉ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੀ ਪਾਲਣਾ। ਜੇ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾ ਮੰਨਦਾ, ਤਾਂ ਜੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।" "ਜੋ ਮਾਂ, ਪਿਓ ਤੇ ਅਧਿਆਪਕ ਹਨ, ਉਹੀ ਸਾਡੇ ਵੱਸ ਵਿਚ ਹਨ—ਕਿਸਮਤ ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਵੱਸ ਵਿਚ ਨਹੀਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਣਗੌਲ ਕਰਕੇ ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?" "ਇਹ ਤਿੰਨ ਜਿਥੇ ਹਨ, ਹੇ ਸੁਭਾਗੀ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਉਥੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਰਗੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਇਹੀ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਹਨ। ਨਾ ਸੱਚ, ਨਾ ਦਾਨ, ਨਾ ਮਾਣ, ਨਾ ਵੱਡੇ ਯਗ, ਹੇ ਸੀਤਾ, ਪਿਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹਨ।" "ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸਵਰਗ, ਧਨ, ਅਨਾਜ, ਗਿਆਨ, ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਸੁਖ—ਕੁਝ ਵੀ ਅਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਮਾਂ-ਪਿਉ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਗਊਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ, ਜੋ ਸੱਚ ਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਆਗਿਆ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ, ਮੈਂ ਵੀ ਓਹੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ—ਇਹੀ ਸਦਾ ਦਾ ਧਰਮ ਹੈ।" "ਮੇਰਾ ਮਨ ਪੱਕਾ ਨਿਸਚੈ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਹੇ ਸੀਤਾ, ਕਿ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੰਡਕ ਜੰਗਲ ਲੈ ਜਾਵਾਂ; ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਵੀ ਪੱਕਾ ਹੋ ਜਾ ਤੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਉਥੇ ਵੱਸ।" "ਤੂੰ ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਲਈ ਹੀ ਬਣੀ ਹੈਂ, ਹੇ ਨਿਰਮਲ ਅੰਗਾਂ ਤੇ ਮਧੁਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਚਲ, ਹੇ ਭੈਣੀ, ਤੇ ਧਰਮ ਵਿਚ ਮੇਰੀ ਸਾਥੀ ਬਣ।" "ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਹੇ ਸੀਤਾ, ਤੇਰਾ ਇਹ ਨਿਸਚੈ ਮੇਰੇ ਲਈ ਤੇ ਤੇਰੇ ਵੰਸ਼ ਲਈ ਉਚਿਤ ਹੈ; ਤੇਰਾ ਫੈਸਲਾ ਬਹੁਤ ਸੋਹਣਾ ਹੈ।" "ਹੁਣ, ਹੇ ਸੁਭਾਗੀ, ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਲਈ ਯੋਗ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ; ਹੁਣ ਤਾਂ, ਹੇ ਸੀਤਾ, ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਮੈਨੂੰ ਸਵਰਗ ਵੀ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ।" "ਗਹਿਣੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦੇ, ਭਿਖਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦੇ; ਜੋ ਮੰਗਣ ਆਉਣ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦੇ, ਤੇ ਜਲਦੀ ਕਰ, ਦੇਰੀ ਨਾ ਕਰ।" "ਸਾਰੇ ਕੀਮਤੀ ਗਹਿਣੇ, ਵਧੀਆ ਕਪੜੇ, ਤੇ ਜੋ ਵੀ ਖੇਡਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹਨ—" "ਸਾਰੇ ਪਲੰਗ, ਵਾਹਨ ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੀ ਜਾਇਦਾਦ—ਇਹ ਸਭ ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਕੇ, ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਨੌਕਰਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਦੇ।" ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਜੰਗਲ ਜਾਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਰਾਣੀ ਸੀਤਾ ਜੀ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਦਾਨ ਦੇਣ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਗਹਿਣੇ, ਧਨ ਤੇ ਹੋਰ ਵਸਤਾਂ ਦਾਨ ਕਰਣ ਲੱਗ ਪਈ—ਉਹ ਧਰਮਵਾਨਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਇਕੱਤੀਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਇਹ ਅੰਤ ਹੈ। ਇਸ ਗੱਲਬਾਤ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਜੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਆ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਹੰਜੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਸਹਿ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਦਬਾ ਕੇ, ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਸ਼ਾਨ, ਮਹਾਨ ਵਰਤ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਤੇ ਮਹਾਨ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਜੰਗਲ, ਜਿੱਥੇ ਹਰਣ ਤੇ ਹਾਥੀ ਹਨ, ਜਾਣ ਦਾ ਨਿਸਚੈ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੁਸੀਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਲੈ ਕੇ ਜਾਵਾਂਗਾ।" "ਮੇਰੇ ਨਾਲ, ਤੁਸੀਂ ਸੁਹਣੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚ ਘੁੰਮੋਗੇ, ਜਿੱਥੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਗੂੰਜਦੀ ਹੈ।" "ਮੈਂ ਨਾ ਤਾਂ ਦੇਵ ਲੋਕ ਵਿਚ ਜਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹਾਂ, ਨਾ ਅਮਰਤਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਤੁਹਾਡੇ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਲੋਕ ਦੀ ਰਾਜਗੱਦੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਲਈ ਪੱਕਾ ਨਿਸਚੈ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਰਾਮ ਜੀ ਵਲੋਂ ਕਈ ਪਿਆਰ ਭਰੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਰੋਕਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਫਿਰ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਹੁਣ ਮੁੜ ਰੋਕ ਕਿਉਂ ਰਹੇ ਹੋ?" "ਜੋ ਮੈਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਰੋਕ ਕਿਉਂ? ਮੈਂ ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਅਣਸੁਣਿਆ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼!