ਜਦ ਰਾਮ ਜੀ ਵਨਵਾਸ ਜਾਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਸੀਤਾ ਜੀ ਨੇ ਬੜੀ ਨਮ੍ਰਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਿਨਾ ਕਦੇ ਵੀ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਨਾ ਜਾਵੋ। asceticism ਹੋਵੇ, ਜੰਗਲ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸਵਰਗ—ਜੋ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸਿਰਫ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੈ। ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲਦਿਆਂ ਮੈਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਥਕਾਵਟ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ, ਜਿਵੇਂ ਆਮ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਰਾਮ ਕਰਦਿਆਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਜੰਗਲ ਦੀਆਂ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਹ, ਨੂਣੀਆਂ ਲੱਕੜੀਆਂ, ਤੇ ਕਾਂਟਿਆਂ ਵਾਲੇ ਦਰੱਖਤ ਵੀ, ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਨਾਲ ਹੋਵੋਗੇ, ਮੈਨੂੰ ਰੂਈ ਜਾਂ ਮ੍ਰਿਗਛਾਲਾ ਵਰਗੇ ਨਰਮ ਲੱਗਣਗੇ। ਪਿਆਰੇ, ਜਦ ਵੱਡੀ ਹਵਾ ਚੁੱਕੀ ਹੋਈ ਧੂੜ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪਵੇਗੀ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਚੰਦਨ ਦੀ ਲੀਪ ਜਿਹਾ ਮੰਨ ਲਵਾਂਗੀ। ਜਦ ਮੈਂ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਚਾਦਰ ਤੇ ਘਾਹ ਉੱਤੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸੁਤਾਂਗੀਂ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਦਿਵੇਗਾ। ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਜੋ ਵੀ ਪੱਤੇ, ਮੂਲ ਜਾਂ ਫਲ ਲਿਆ ਕੇ ਦਿਓ, ਥੋੜ੍ਹੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਵੱਧ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗੇ ਮਿੱਠੇ ਲੱਗਣਗੇ। ਉਥੇ, ਜਦ ਮੈਂ ਮੌਸਮੀ ਫੁੱਲ ਤੇ ਫਲਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲਵਾਂਗੀ, ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਜਾਂ ਘਰ ਦੀ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗੀ। ਉਥੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੇਰੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਤੇ ਨਾਂ ਹੀ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਭਾਰ ਬਣਾਂਗੀ। ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਹੋ ਕੇ ਹੀ ਸਵਰਗ ਸਵਰਗ ਹੈ, ਬਿਨਾ ਤੁਹਾਡੇ ਨਰਕ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਮ, ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਚਲੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰਾ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰੇਮ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਅਟੱਲ ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਨਹੀਂ ਲੈ ਜਾਉਂਦੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੁਰੰਤ ਵਿਸ਼ ਪੀ ਲਵਾਂਗੀ—ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਨਾ ਆਵਾਂ। ਫਿਰ, ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ, ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗੀ; ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹੋ, ਮੈਨੂੰ ਮੌਤ ਹੀ ਚੰਗੀ ਲੱਗੇਗੀ। ਮੈਂ ਇਹ ਗਮ ਇਕ ਪਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਹਿ ਸਕਦੀ—ਫਿਰ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਦੁਖੀ ਰਹਿ ਕੇ ਕਿਵੇਂ ਜੀਊਂਗੀ?” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੀਤਾ ਜੀ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਲੰਮਾ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੀਆਂ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਜੱਫੀ ਪਾ ਕੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਕਸਕ ਭਰੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਪੀੜ੍ਹਤ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਤੀਰ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਮਾਦਹਾਥਣ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਰੋਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਅਸੂਆਂ ਲੱਕੜੀ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਨਿਕਲ ਪਈਆਂ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਾਫ਼ ਜਲ ਵਗ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਮਨ ਦੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਚੰਨ ਵਰਗਾ ਚਿੱਟਾ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਚਿਹਰਾ, ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਅਸੂਆਂ ਨਾਲ ਸੁੱਕ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਮਲ ਆਪਣਾ ਜਲ ਖੋ ਬੈਠੇ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਬਾਂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਉਸਨੂੰ ਢਾੜਸ ਦਿੰਦੀਆਂ ਬੋਲ ਆਖੇ, “ਹੇ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਉਹ ਸਵਰਗ ਨਹੀਂ ਪਸੰਦ ਜੇ ਉਹ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਮਿਲੇ; ਮੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਗੱਲ ਦਾ ਡਰ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਸਵੈੰਭੂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਹਰ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ, ਹੇ ਮੰਗਲਮਈ, ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਭਾਵੇਂ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹਾਂ। ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਲਈ ਹੀ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ, ਮੈਥਿਲੀ, ਮੇਰੀ ਤੇਰੇ ਲਈ ਮੋਹ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਾਂਗ, ਕਦੇ ਛੱਡਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਹੇ ਜਨਕਨੰਦਿਨੀ, ਜੇ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਸੱਚ ਤੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੁਕਮ ਨਾ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਕਦੇ ਜੰਗਲ ਨਾ ਜਾਂਦਾ। ਇਹੀ ਧਰਮ ਹੈ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਨਾਰੀ: ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੰਨਣੀ। ਜੇ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਅਣਡਿੱਠਾ ਕਰ ਦਿਆਂ, ਤਾਂ ਜੀਣਾ ਮੇਰੇ ਲਈ ਅਸਹਿਣਸ਼ੀਲ ਹੋਵੇਗਾ। ਜੋ ਮਾਤਾ, ਪਿਤਾ ਤੇ ਗੁਰੂ ਵਾਂਗ ਆਪਣੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿਸੇ ਅਜਾਣ ਤਕਦੀਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਤਿੰਨ ਹੋਣ, ਹੇ ਸੁਭਾਗਿਨੀ, ਓਥੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਾਂਗ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਹਨ। ਨਾਂ ਸੱਚ, ਨਾਂ ਦਾਨ, ਨਾਂ ਮਾਣ, ਨਾਂ ਵੱਡੇ ਯੱਗ—ਹੇ ਸੀਤੇ—ਪਿਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਸਵਰਗ, ਧਨ, ਅਨਾਜ, ਗਿਆਨ, ਪੁੱਤਰ, ਤੇ ਸੁਖ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਗੁਰੂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਗਾਵਾਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ, ਜੋ ਸੱਚ ਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਹਨ, ਮੈਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਮੈਂ ਵੀ ਓਹੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਇਹੀ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਮਨ ਪੱਕਾ ਨਿਸਚਿਤ ਹੈ, ਹੇ ਸੀਤੇ, ਕਿ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਡੰਡਕ ਅਰਨ੍ਯ ਲੈ ਜਾਵਾਂਗਾ; ਇਸ ਲਈ, ਤੂੰ ਪੱਕਾ ਮੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਆਉਂ ਅਤੇ ਉਥੇ ਵੱਸ। ਤੂੰ ਜੰਗਲ ਲਈ ਹੀ ਬਣੀ ਹੈਂ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਤੇ ਮੋਹਕ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਚਲ, ਹੇ ਲਜਜਾਵਾਨੀ, ਤੇ ਮੇਰੀ ਧਰਮ ਪਤਨੀ ਬਣ। ਹਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਸੀਤੇ, ਤੇਰਾ ਇਹ ਨਿਰਣੈ ਮੇਰੇ ਲਈ ਤੇ ਤੇਰੇ ਕੁਲ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈ; ਤੇਰਾ ਇਹ ਫੈਸਲਾ, ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਹੁਣ, ਹੇ ਸੁਭਾਗਿਨੀ, ਜੰਗਲ ਦੀ ਜੀਵਨ ਲਈ ਜੋ ਕੰਮ ਯੋਗ ਹਨ, ਉਹ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ; ਹੁਣ, ਹੇ ਸੀਤੇ, ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਮੈਨੂੰ ਸਵਰਗ ਵੀ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ।” “ਆਪਣੀਆਂ ਜੁੜੀਆਂ ਬਰਤਣਾਂ, ਗਹਿਣੇ, ਭੋਜਨ ਭੀਖ ਮੰਗਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿਓ; ਜੋ ਮੰਗਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦਿਓ ਤੇ ਜਲਦੀ ਕਰੋ, ਦੇਰੀ ਨਾ ਕਰੋ। ਸਾਰੇ ਕੀਮਤੀ ਗਹਿਣੇ, ਵਧੀਆ ਕਪੜੇ ਤੇ ਖੇਡਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਬਿਸਤਰੇ, ਵਾਹਨ ਅਤੇ ਮੇਰੀਆਂ ਹੋਰ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ—ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਕੇ, ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਦਿਓ।” ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਰਵਾਨਗੀ ਜਾਣ ਕੇ, ਰਾਣੀ ਖੁਸ਼ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ, ਤੁਰੰਤ ਦਾਨ ਦੇਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਫਿਰ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਤੇ ਮਨ ਚੰਗਾ ਹੋ ਕੇ, ਉੱਚ ਕੁਲ ਵਾਲੀ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀਤਾ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਧਨ ਤੇ ਗਹਿਣੇ ਦਾਨ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਜਦ ਇਹ ਗੱਲਬਾਤ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਜੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉੱਥੇ ਆ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਅਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਦੁੱਖ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਰਘੁ ਕੁਲ ਦੀ ਸ਼ਾਨ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਚਰਨ ਦਬਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਮਹਾਨ ਵਰਤ ਵਾਲੇ ਰਾਘਵ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਬੋਲੇ...