ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਨਾਲ ਲਿਜਾਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਦੁਖੀ ਹੋਈ ਸੀਤਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਇੰਨੀ ਪੀੜਤ ਹਾਂ, ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲਿਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਮੌਤ ਵਾਸਤੇ ਜ਼ਹਿਰ, ਅੱਗ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਅੰਗੀਕਾਰ ਕਰ ਲਵਾਂਗੀ।” ਉਹ ਆਪਦੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਰਾਮ ਨੂੰ ਮਨਾਉਂਦੀ ਰਹੀ, ਪਰ ਬਲਵਾਨ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਨਸਾਨ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਲਿਜਾਣ ਲਈ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਮੈਥਿਲੀ ਸੀਤਾ ਚਿੰਤਾ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਗਈ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਚੋਂ ਗਰਮ ਹੰਝੂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਗਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਨ੍ਹਾ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਦੁਖੀ ਵੇਖ ਕੇ ਕਕੁਤਸਥ ਰਾਮ, ਉਸ ਦੀ ਮੰਨਤਾਂ ਨੂੰ ਨਰਮ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦੇਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਠੰਡਾ ਕਰ ਲਵੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਮ ਵੱਲੋਂ ਮਨਾਉਣ ਉਪਰੰਤ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਮੈਥਿਲੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਕੋਲ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਵੱਸਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹੀ। ਸੀਤਾ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਪੀੜਤ ਸੀ, ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਮਾਣ ਨਾਲ ਚੌੜੀ ਛਾਤੀ ਵਾਲੇ ਰਘੁਕੁਲ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੀ, “ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ, ਮਿਥਿਲਾ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ, ਜਦੋਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੂਤ੍ਰ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਕੀ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੁਰਖ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕੋਈ ਇਸਤ੍ਰੀ ਵੇਖ ਲਈ ਸੀ? ਹਾਏ, ਜੇ ਲੋਕ ਅਗਿਆਨਤਾ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਕਹਿ ਦੇਣ ਕਿ ਰਾਮ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਝੂਠ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਅਜਿਹਾ ਕੀ ਕੀਤਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਜਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਡਰ ਹੈ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ, ਜਿਸ ਦਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ, ਛੱਡਣ ਦੀ ਸੋਚ ਰਹੇ ਹੋ? ਮੈਨੂੰ ਸਤ੍ਯਵਾਨ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸਾਵਿਤਰੀ ਵਾਂਗ ਜਾਣੋ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਚੱਲਦੀ ਸੀ। ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਰਘੁਨੰਦਨ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਤੁਹਾਡੇ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਵੇਖਾਂਗੀ; ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਇਸਤ੍ਰੀ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੀ ਨਾਕ ਕਟਾ ਲੈਂਦੀ, ਪਰ ਮੈਂ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਹੀ ਚਲਾਂਗੀ। ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ-ਸਾਥੀ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ ਤੇ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਰਹੀ, ਨੂੰ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦੇਣੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਨਚਣ ਵਾਲੀ ਹੋਵੇ। ਜਿਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੰਨਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼। ਮੈਨੂੰ ਨਾਲ ਲਏ ਬਿਨਾ ਤੁਸੀਂ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਨਾ ਜਾਵੋ; ਚਾਹੇ ਉਹ ਤਪ, ਜੰਗਲ ਜਾਂ ਸਵਰਗ ਹੋਵੇ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਹੀ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਦਿਆਂ ਰਸਤੇ ਦੀ ਕੋਈ ਥਕਾਵਟ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗੀ, ਜਿਵੇਂ ਆਰਾਮ ਦੇ ਸਮੇਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਆਉਂਦੇ ਕੁਸ਼ਾ-ਘਾਹ, ਕੰਡੇ, ਤੇ ਨੁਕੀਲੇ ਦਰੱਖਤ ਵੀ, ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਨਾਲ ਹੋਵੋਗੇ, ਮੈਨੂੰ ਰੂਈ ਜਾਂ ਹਿਰਣ ਦੀ ਖਾਲ ਵਾਂਗ ਨਰਮ ਲੱਗਣਗੇ। ਪਿਆਰੇ, ਵੱਡੀ ਹਵਾ ਦੇ ਚੁੱਕੇ ਹੋਏ ਧੂੜ ਨੂੰ ਵੀ ਮੈਂ ਚੰਦਨ ਵਾਂਗ ਮੰਨ ਲਵਾਂਗੀ। ਜਦ ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਚਾਦਰ ਤੇ ਸੁੱਤੀ ਹੋਵਾਂਗੀ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਖਦਾਇਕ ਲੱਗੇਗਾ। ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਵੀ ਪੱਤੇ, ਜੜਾਂ ਜਾਂ ਫਲ ਲਿਆਉਗੇ, ਚਾਹੇ ਘੱਟ ਜਾਂ ਵੱਧ, ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਾਂਗ ਮੰਨ ਲਵਾਂਗੀ। ਉਥੇ, ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਮਾਂ, ਪਿਤਾ ਜਾਂ ਘਰ ਨੂੰ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗੀ, ਜਦ ਮੈਂ ਮੌਸਮੀ ਫੁੱਲ ਤੇ ਫਲਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲਵਾਂਗੀ। ਤੁਸੀਂ ਉਥੇ ਕੋਈ ਅਸੁਖਾਦਾਇਕ ਚੀਜ਼ ਵੇਖਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਨਾ ਰੱਖੋ; ਮੇਰੇ ਕਾਰਨ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਨਾ ਹੀ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤੇ ਭਾਰ ਬਣਾਂਗੀ। ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ, ਸਵਰਗ ਵੀ ਸਵਰਗ ਹੈ; ਬਿਨਾ ਤੁਹਾਡੇ, ਉਹ ਨਰਕ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਮ, ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਚਲੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰਾ ਤੁਹਾਡੇ ਵਾਸਤੇ ਪਿਆਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਅਡੋਲ ਹਾਂ, ਜੰਗਲ ਨਹੀਂ ਲਿਜਾਣਾ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੁਰੰਤ ਜ਼ਹਿਰ ਪੀ ਲਵਾਂਗੀ—ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿਚ ਨਾ ਆਵਾਂ। ਫਿਰ ਵੀ, ਦੁੱਖ ਵਿਚ, ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗੀ; ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਮੌਤ ਹੀ ਚੰਗੀ। ਮੈਂ ਇਹ ਦੁੱਖ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ—ਫਿਰ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਕਿਵੇਂ ਸਹਾਂਗੀ? ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਈ ਸੀਤਾ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੀ ਰਹੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਜੱਫੀ ਪਾ ਕੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਕਰਾਹ ਉਠੀ। ਉਸ ਦੇ ਦੁਖਦਾਇਕ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਹੋਈ ਮਾਦ ਹਾਥਣ, ਉਹ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਰੁਕੇ ਹੰਝੂ ਵਗਾ ਬੈਠੀ, ਜੋ ਸੁੱਕੀ ਲੱਕੜ ਵਿਚੋਂ ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਨਿਕਲਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਕੰਵਲ ਵਰਗੀ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ, ਪਾਣੀ ਕੱਚ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਫ਼ ਵਗ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਚੰਨ ਵਰਗਾ ਚਿੱਟਾ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਚਿਹਰਾ, ਚੌੜੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਸੁੱਕ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕੰਵਲ ਦਾ ਪਾਣੀ ਖਿੱਚ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਤਦ ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਵਿਚ ਲੈ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਦੁੱਖ ਕਾਰਨ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਢਾੜਸ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਬੋਲ ਆਖੇ, “ਹੇ ਪ੍ਰिये, ਸੱਚਮੁੱਚ, ਮੈਨੂੰ ਸਵਰਗ ਵੀ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਜੇ ਉਹ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਮਿਲੇ; ਮੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਡਰ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਸਵੈ-ਭੂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ। ਤੇਰੀ ਹਰ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਜਾਣੇ ਬਿਨਾ, ਹੇ ਸੁਭਾਗਿਨੀ, ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਵੱਸਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਭਾਵੇਂ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਜੋਗਾ ਹਾਂ। ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਹੀ ਜੰਗਲ ਵੱਸਣ ਲਈ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈਂ, ਮੈਥਿਲੀ, ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪਿਆਰ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਰਗਾ, ਛੱਡਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਹੇ ਜਨਕ ਨੰਦਨੀ, ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਨਾ ਜਾਂਦਾ, ਜੇ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਹੁਕਮ, ਜੋ ਸੱਚ ਨਾਲ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਮਜਬੂਰ ਨਾ ਕਰਦਾ। ਇਹੀ ਧਰਮ ਹੈ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਕਮਰ ਵਾਲੀ, ਕਿ ਪਿਤਾ ਮਾਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੰਨੀ ਜਾਵੇ। ਜੇ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨ ਮੰਨੂੰ, ਤਾਂ ਜੀਣਾ ਮੇਰੇ ਵਾਸਤੇ ਅਸਹਿਣਸ਼ੀਲ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਵੱਸ ਵਿਚ ਰੱਖ ਸਕਦੇ ਹਾਂ—ਮਾਤਾ, ਪਿਤਾ, ਤੇ ਅਧਿਆਪਕ—ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿਸ ਤਕਦੀਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੀਏ ਜੋ ਸਾਡੇ ਵੱਸ ਵਿਚ ਨਹੀਂ? ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਤਿੰਨ ਹੋਣ, ਹੇ ਸੁਭਾਗ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਓਥੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਰਗੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਲਈ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਨਾ ਸੱਚ, ਨਾ ਦਾਨ, ਨਾ ਮਾਣ, ਨਾ ਵੱਡੇ ਯਗ੍ਯ—even, ਹੇ ਸੀਤੇ, ਪਿਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ। ਸਵਰਗ, ਧਨ, ਅਨਾਜ, ਗਿਆਨ, ਪੁੱਤਰ, ਤੇ ਸੁਖ—ਕੋਈ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਅਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਤੇ ਸੀਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ, ਦੁੱਖ, ਪ੍ਰੇਮ ਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਵਿਚ, ਇਕ-ਦੂਜੇ ਅੱਗੇ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀਆਂ।