ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਜੀ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਬਤਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, “ਇਹ ਦਰਿਆ, ਜੋ ਮਗਰਮੱਛਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਗੰਦਲੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ; ਹਾਥੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਇਹ ਜੰਗਲ ਵਧੇਰੇ ਦੁਖਦਾਇਕ ਤੇ ਔਖਾ ਹੈ। ਜੰਗਲ ਦੇ ਰਸਤੇ ਕਾਂਟਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਬੇਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਮੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਬੂਹਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੇ ਹਨ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਰਸਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਔਖੇ ਹਨ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੰਗਲ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਪਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਟੁੱਟੀਆਂ ਤੇ ਵਿਖਰੀਆਂ ਖਟਾਂ ਉੱਤੇ ਸੌਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਸਰੀਰ ਥਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਕਰਕੇ ਜੰਗਲ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਦੁਖਦਾਇਕ ਹੈ। ਦਿਨ-ਰਾਤ, ਸੰਤੋਖ ਨਾਲ, ਆਤਮ-ਸਯੰਮ ਰੱਖ ਕੇ, ਰੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਫਲਾਂ ਤੇ ਜੀਵਨ ਗੁਜਾਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ—ਸੀਤੇ, ਜੰਗਲ ਦੁਖਦਾਇਕ ਹੈ। ਜਦ ਤੱਕ ਜੀਵਨ ਹੈ, ਉਪਵਾਸ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਮੈਥਿਲੀ, ਅਤੇ ਜਟਾ ਰੱਖਣੀ ਤੇ ਛਾਲ ਦੀ ਪੋਸ਼ਾਕ ਪਹਿਨਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਏ ਹੋਏ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦਾ ਸਦਾ ਆਦਰ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਨਿਯਮਤ ਸਮੇਂ ਤੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਸਦਾ ਸਯੰਮ ਨਾਲ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੰਗਲ ਹੋਰ ਵੀ ਔਖਾ ਹੈ। ਪੂਜਾ ਲਈ ਫੁੱਲ ਖੁਦ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਵਿਦੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਤੇ ਚੜ੍ਹਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਸੀਤੇ, ਜੰਗਲ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਮਿਲੇ, ਉਸ ਨਾਲ ਸੰਤੋਖ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਮੈਥਿਲੀ, ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜੋ ਭੋਜਨ ਮਿਲੇ, ਉਸ ਨਾਲ ਹੀ ਜੀਵਨ ਗੁਜਾਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ—ਸੀਤੇ, ਜੰਗਲ ਦੁਖਦਾਇਕ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਤੇਜ਼ ਹਵਾ, ਹਨੇਰਾ, ਸਦਾ ਭੁੱਖ ਤੇ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਖ਼ਤਰੇ ਹਨ—ਇਸ ਕਰਕੇ ਜੰਗਲ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਦੁਖਦਾਇਕ ਹੈ। ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਸੱਪ, ਸੁੰਦਰੇ, ਇੱਥੇ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਡਰ-ਡਰ ਕੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਕਰਕੇ ਜੰਗਲ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਦੁਖਦਾਇਕ ਹੈ। ਦਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਸੱਪ, ਆਪਣੀ ਲੰਮੀ ਲੰਮੀ ਲੀਕਾਂ ਉੱਤੇ ਚਲਦੇ ਹੋਏ, ਰਸਤਾ ਰੋਕਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੰਗਲ ਹੋਰ ਵੀ ਔਖਾ ਹੈ। ਕਈ ਮੱਖੀਆਂ, ਬੀੜ, ਕੀੜੇ ਤੇ ਡੰਬਣ ਵਾਲੇ ਮੱਖਣੇ, ਸਦਾ ਕਮਜ਼ੋਰਾਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੰਗਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਖਦਾਇਕ ਹੈ। ਦਰੱਖਤ ਕਾਂਟਿਆਂ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਕੁਸ਼ ਤੇ ਕਾਸ਼ ਘਾਹ, ਸੁੰਦਰੋ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਉਲਝੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਹਨ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੰਗਲ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵਸਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਸਰੀਰਕ ਦੁਖ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਡਰ ਲੱਗਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੰਗਲ ਸਦਾ ਦੁਖਦਾਇਕ ਹੈ। ਗੁੱਸਾ ਤੇ ਲਾਲਚ ਛੱਡਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਮਨ ਤਪ ਤੇ ਲਗਾਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ; ਡਰਾਉਣੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਨਾ ਡਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੰਗਲ ਸਦਾ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਤੇਰਾ ਜੰਗਲ ਜਾਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ, ਉੱਥੇ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕਈ ਖ਼ਤਰੇ ਹਨ। ਪਰ ਜਦ ਰਾਮ, ਵੱਡੀ ਆਤਮਾ ਵਾਲਾ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਲੈ ਜਾਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਸੀਤਾ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਨਹੀਂ ਮੰਨੇ, ਤੇ ਫ਼ਿਕਰ ਵਿਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਬੋਲ ਪਈ। ਇਹ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੀ ਉਨੀਹਵੀਂ ਅਧਿਆਇ ਹੈ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੀ। ਸੀਤਾ ਨੇ ਰਾਮ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਜੂ ਭਰ ਕੇ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਆਪਣਾ ਮਨ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, “ਜੰਗਲ ਵਸਣ ਦੀਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਖਾਮੀਆਂ ਤੂੰ ਦੱਸੀਆਂ ਹਨ, ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਪਿਆਰ ਕਰਕੇ ਗੁਣ ਸਮਝਦੀ ਹਾਂ। ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲੀ ਹਿਰਣ, ਸਿੰਘ, ਹਾਥੀ, ਬਾਘ, ਸ਼ਰਭ, ਔਂਠ ਤੇ ਸੂਅਰ ਤੇ ਹੋਰ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ—ਇਹ ਸਭ, ਰਾਘਵ, ਤੇਰੀ ਮੂਰਤ ਦੇਖ ਕੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖੀ, ਡਰ ਕੇ ਭੱਜ ਜਾਣਗੇ; ਇਹ ਸਭ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਜਾਉਂਗੀ, ਵੱਡਿਆਂ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ; ਜੇ ਮੈਂ ਤੈਥੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਗਈ, ਰਾਮ, ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਹੀ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਛੱਡ ਦੇਵਾਂਗੀ। ਇੰਦਰ ਵੀ, ਰਾਘਵ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਜਦ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨੇੜੇ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦਾ। ਪਤੀ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਈ ਹੋਈ ਔਰਤ ਜੀਵਨ ਨਹੀਂ ਬਚਾ ਸਕਦੀ; ਰਾਮ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਉਦਾਹਰਣ ਦਿਖਾਈ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਬੁਧਿਮਾਨ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਓ ਦੇ ਘਰ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੋਂ ਸੁਣਿਆ ਸੀ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵਸਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਇਹ ਭਵਿੱਖਵਾਣੀ, ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੋਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਨ, ਮੈਂ ਸਦਾ ਜੰਗਲ ਵਸਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਰਹੀ ਹਾਂ। ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਸਣ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਮਿਲੇਗਾ; ਇਸ ਲਈ, ਪਤੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਜਾਵਾਂਗੀ—ਮੇਰੇ ਲਈ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ, ਪ੍ਰੀਤਮ। ਮੈਂ ਉਹ ਆਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਕਰਾਂਗੀ ਤੇ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਜਾਵਾਂਗੀ; ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਭਵਿੱਖਵਾਣੀ ਸੱਚ ਹੋਵੇ। ਮੈਂ ਜਾਣਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਜੰਗਲ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਹਨ, ਰਣਵੀਰ, ਅਤੇ ਇਹ ਉਹੀ ਸਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਅਭਿਆਸਵਾਨ ਨਹੀਂ। ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ, ਇੱਕ ਸੰਤ ਵਧੀਕ ਔਰਤ ਤੋਂ, ਮਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਵਸਣ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣੀ ਸੀ। ਤੂੰ, ਪ੍ਰਭੂ, ਮੇਰੀਆਂ ਬੇਨਤੀਆਂ ਕਈ ਵਾਰੀ ਸੁਣੀਆਂ ਹਨ, ਜੰਗਲ ਯਾਤਰਾ ਲਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਜਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੀ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਤਿਆਰ ਹਾਂ, ਰਾਘਵ, ਜੰਗਲ ਯਾਤਰਾ ਲਈ; ਰਣਵੀਰ ਦਾ ਜੰਗਲ ਜੀਵਨ ਮੈਨੂੰ ਪਸੰਦ ਹੈ। ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਪਾਪ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰਹਾਂਗੀ, ਪਤੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਤੀ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੇਵਤਾ ਹੈ। ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ, ਰਣਵੀਰ, ਮੇਰਾ ਤੇਰਾ ਮੇਲ ਬਣਿਆ ਰਹੇਗਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਵਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਔਰਤ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੁਰਖਾ ਪਾਣੀ ਦੇ ਕੇ ਤੇ ਆਪਣੀ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਘਰ ਤੋਂ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਧਰਮਵਾਨ ਤੇ ਪਤੀ-ਵ੍ਰਤਾ ਹਾਂ, ਲੈਣੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ—ਇਸ ਦੀ ਕੀ ਕਾਰਣ ਹੈ? ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਸਮਰਪਿਤ, ਵਿਸ਼ਵਾਸੀ, ਨਿਰਧਨ, ਤੇ ਸੁਖ-ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ, ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ੀ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਸੁਖ-ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝੀ ਹੈ, ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਇਹ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਖੀ ਹਾਂ, ਜੰਗਲ ਨਹੀਂ ਲੈ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਮੌਤ ਲਈ ਜ਼ਹਿਰ, ਅੱਗ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਗਲ ਲਾ ਲਵਾਂਗੀ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਤੇ ਸੀਤਾ ਵਿਚਕਾਰ, ਜੰਗਲ ਵਸਣ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਤੇ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਦੇ ਧਰਮ ਤੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਗੰਭੀਰ ਗੱਲਬਾਤ ਹੋਈ।