ਰਾਮਚੰਦਰ ਜੀ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਦੀ ਕਠਿਨਾਈਆਂ ਬਾਰੇ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਸੀਤੇ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਨਿਰਭੈ ਅਤੇ ਮਸਤ ਹੋ ਕੇ ਉਜਾੜ ਥਾਵਾਂ 'ਚ ਖੇਡਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੇਖ ਕੇ ਮਨ ਉਦਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਦੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਗਰਮੱਛ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਗੰਦੀ ਤੇ ਦੁਸ਼ਵਾਰ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਾਥੀ ਵੀ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਜੰਗਲ ਦੀਆਂ ਰਾਹਾਂ ਕੰਡਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਬੇਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਮੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਬੁਲੰਦ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਾਣੀ ਘੱਟ ਹੈ ਤੇ ਚਲਣਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਟੁੱਟੇ-ਫੁੱਟੇ ਸੇਜ ਤੇ ਸੁੱਤਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਹੋਰ ਵੀ ਦੁਖਦਾਈ ਹੈ। ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ, ਸੰਤੋਖ ਨਾਲ, ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੇ ਕਾਬੂ ਰੱਖਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਰੁੱਖ ਤੋਂ ਡਿੱਗੇ ਫਲਾਂ ਤੇ ਹੀ ਜੀਵਨ ਚਲਾਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੀਵਨ ਰਹਿਣ ਤੱਕ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਟਾਵਾਂ ਰੱਖਣੀਆਂ, ਛਾਲ ਦੀ ਪੋਸ਼ਾਕ ਪਾਉਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਪੁਜਾ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਆਏ ਮਹਿਮਾਨ ਦੀ ਸਦਾ ਆਦਰ ਕਰਨਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਜੋ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਨਿਯਮਤ ਅਭਿਆੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫੁੱਲ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਵੇਦਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਵੇਦੀ ਉੱਤੇ ਹਵਨ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਸੀ ਵਿੱਚ ਸੰਤੋਖ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕੁਝ ਖਾਣ ਨੂੰ ਮਿਲੇ, ਉਹੀ ਖਾਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਤੇਜ਼ ਹਵਾ, ਹਨੇਰਾ, ਭੁੱਖ ਤੇ ਵੱਡੇ ਖਤਰੇ ਹਨ। ਰਾਹਾਂ 'ਚ ਅਨੇਕ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸੱਪ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ। ਨਦੀਆਂ 'ਚ ਵੱਸਦੇ ਹੋਏ ਸੱਪ ਰਸਤੇ ਰੋਕ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਕੀੜੇ, ਬਿਛੂ, ਮੱਖੀਆਂ ਤੇ ਹੋਰ ਡਸਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਕਮਜ਼ੋਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਦਾ ਤੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੰਗਲ ਦੇ ਰੁੱਖ ਕੰਡਿਆਂ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਕੁਸ਼ ਤੇ ਕਾਸ਼ ਦੀਆਂ ਘਾਹਾਂ ਹਨ, ਟਾਹਣੀਆਂ ਉਲਝੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਸਰੀਰਕ ਦੁਖ ਤੇ ਡਰ ਹਨ। ਗੁੱਸਾ ਤੇ ਲਾਲਚ ਛੱਡ ਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਤਪਸਿਆ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਡਰਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ। ਇਸ ਲਈ, ਸੀਤੇ, ਤੇਰਾ ਜੰਗਲ ਜਾਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਉੱਥੇ ਤੇਰੀ ਕੋਈ ਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਖਤਰੇ ਹਨ।" ਪਰ ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਨਿਰਣੈ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਨਹੀਂ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣਗੇ, ਤਾਂ ਸੀਤਾ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ ਤੇ ਉਹ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਅਥਿਤ ਹੋਈ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਸੀਤਾ ਦੇ ਅੱਖਾਂ 'ਚੋਂ ਹੰਝੂ ਵਗਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਬੋਲਦੀ ਹੈ, "ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਸੀਂ ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਦੀਆਂ ਜਿਹੜੀਆਂ ਕਠਿਨਾਈਆਂ ਦੱਸੀਆਂ ਹਨ, ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤੁਹਾਡੀ ਪ੍ਰੀਤ ਕਰਕੇ ਗੁਣ ਸਮਝਦੀ ਹਾਂ। ਜੰਗਲ ਦੇ ਜਾਨਵਰ ਜਿਵੇਂ ਹਿਰਣ, ਸਿੰਘ, ਹਾਥੀ, ਬੱਘ, ਸ਼ਰਭ, ਊਠ, ਸੂਰ ਆਦਿਕ, ਜਦੋਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੇਖਣਗੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਡਰ ਕੇ ਭੱਜ ਜਾਣਗੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਤੁਹਾਡਾ ਰੂਪ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਜਾਵਾਂਗੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਹੈ। ਜੇ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਗਈ, ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਹੀ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦੇਵਾਂਗੀ। ਹੇ ਰਾਘਵ, ਜਦ ਤੱਕ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਹਾਂ, ਇੰਦਰ ਵਰਗਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਵੀ ਮੇਰਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਬਿਗਾੜ ਸਕਦਾ। ਜੀਵਨ ਪਤੀ ਤੋਂ ਵੱਛੜੀ ਨਾਰੀ ਜੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਇਹੀ ਉਦਾਹਰਨ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਉਪਰੋਂ, ਹੇ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੋਂ ਸੁਣਿਆ ਸੀ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣਾ ਹੀ ਪਵੇਗਾ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੈਂ ਸਦਾ ਤੋਂ ਹੀ ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਰਹੀ ਹਾਂ। ਇਹ ਆਗਿਆ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲਣੀ ਹੀ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਜਾਵਾਂਗੀ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ। ਹੁਣ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਕਥਿਤ ਵਚਨ ਸੱਚ ਹੋਵੇ। ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਜੰਗਲ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਅਡੋਲ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਇਕ ਸੰਤ ਸਤ੍ਰੀ ਤੋਂ, ਜੋ ਮਿਰਦੁ ਸੁਭਾਵ ਦੀ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਬਾਰੇ ਸੁਣਿਆ ਸੀ। ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਵਾਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਵੀ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹਾਂ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਲੈ ਚਲੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਜਾਣ ਲਈ ਉਤਾਵਲੀ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਤਿਆਰੀ ਨਾਲ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਜਾਣ ਲਈ ਤਤਪਰ ਹਾਂ। ਜੰਗਲ ਜੀਵਨ ਮੈਨੂੰ ਪਸੰਦ ਹੈ। ਪਵਿੱਤਰ ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ, ਪਤੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦਿਆਂ, ਮੈਂ ਪਾਪ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰਹਾਂਗੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਤੀ ਹੀ ਨਾਰੀ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੇਵਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਲੋਕ ਤੋਂ ਉਪਰੰਤ ਵੀ, ਹੇ ਭਾਗ ਵਾਲੇ, ਮੇਰਾ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਸਾਥ ਅਟੁੱਟ ਰਹੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਮੈਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਵਾਣੀ 'ਚ ਸੁਣਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਨਾਰੀ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰੋਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਪਤੀ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਘਰੋਂ ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਧਰਮਪਤਨੀ ਤੇ ਭਗਤਿ ਵਾਲੀ ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ? ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਦੁੱਖ-ਸੁੱਖ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝੀ, ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਤੇ ਨਿਰਾਸ਼੍ਰਿਤ ਹਾਂ, ਹੇ ਕਕੁਤਥ ਵੰਸ਼ੀ!" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ੍ਰੀ ਰਾਮ ਤੇ ਸੀਤਾ ਵਿਚਕਾਰ ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਬਾਰੇ ਇਹ ਸੰਵਾਦ ਹੋਇਆ।