ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਨੇ ਵਣਵਾਸ ਲਈ ਜਾਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕੀਤਾ, ਸੀਤਾ ਨੇ ਪਿਆਰ ਭਰੀਆਂ ਤੇ ਨਿਸ਼ਚਲ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ: "ਰਾਮ, ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਵੀ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਮੇਰੀ ਕਿੰਨੀ ਚਿੰਤਾ ਹੈ! ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹੋ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਅੱਜ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਜਾਵਾਂਗੀ, ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਮਹਾਨ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰ ਲਵਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਮੋੜ ਸਕਦਾ।" ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਸਦਾ ਫਲ ਤੇ ਕੰਦ-ਮੂਲ ਖਾ ਕੇ ਜੀਉਂਗੀ, ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਦੇਵਾਂਗੀ। ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਚਲਾਂਗੀ, ਤੇਰੇ ਖਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਖਾਵਾਂਗੀ, ਤੇ ਫਿਰ ਪਹਾੜਾਂ, ਝੀਲਾਂ ਤੇ ਸਰੋਵਰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਾਂਗੀ।" "ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਰੱਖਵਾਲੇ ਹੋ, ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਨਿਰਭੈ ਹੋ ਕੇ ਹਰ ਥਾਂ ਖਿੜਦੇ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਰੋਵਰ, ਹੰਸ ਤੇ ਬਗਲੇ ਵੇਖਾਂਗੀ। ਹੇ ਵੀਰ, ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਮੈਂ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਰੋਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਾਂਗੀ, ਸਦਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਰਹਾਂਗੀ। ਹੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਨੇਤਰ ਵਾਲੇ, ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਵਿਚ ਜੀਉਂਗੀ, ਚਾਹੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਜਾਂ ਸੌ ਸਾਲ, ਪਰ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਹੀ।" "ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਮਰਯਾਦਾ ਨਹੀਂ ਲੰਗ੍ਹਾਂਗੀ; ਮੈਨੂੰ ਸਵਰਗ ਵੀ ਪਿਆਰਾ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਰਾਘਵ, ਜੇਕਰ ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵਸਣਾ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੀ। ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਜਾਵਾਂਗੀ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਔਖਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਹਿਰਣ, ਬਾਂਦਰ ਤੇ ਹਾਥੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਮੈਂ ਉਥੇ ਵੀ ਤੇਰੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ, ਤੇਰੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਵਾਂਗ ਹੀ ਰਹਾਂਗੀ।" "ਮੇਰਾ ਮਨ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹੀ ਜੁੜਿਆ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਮਰਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ; ਮਿਹਰ ਕਰ, ਮੈਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਚੱਲ, ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਕੋਈ ਭਾਰ ਨਹੀਂ ਵਧਾਵਾਂਗੀ।" ਸੀਤਾ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਧਰਮ-ਪੂਰਨ ਬਚਨਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਰਾਮ—ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੀ—ਉਸਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਆਖਿਆ, ਉਸਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਦੇ ਦੁੱਖ ਉੱਤੇ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਗਲਾ ਅਧਿਆਇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਮ, ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਸੀਤਾ ਦੀਆਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਜਾਣ ਕੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਉਹ ਜੰਗਲ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦੇ ਹਨ। ਉਹ, ਹੰਜੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ, ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਬਚਨ ਆਖਦੇ ਹਨ: "ਸੀਤੇ, ਤੂੰ ਉੱਚੀ ਕੁਲ ਦੀ ਹੈਂ, ਸਦਾ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲਗੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈਂ; ਇੱਥੇ ਰਹਿ ਕੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰ, ਤਾਂ ਕਿ ਮੇਰਾ ਮਨ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਰਹੇ।" "ਹੇ ਮ੍ਰਿਦੁਭਾਵੀ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਆਖਦਾ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਉਹੀ ਕਰ। ਸੁਣ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਖਤਰੇ ਹਨ। ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਛੱਡ ਦੇ; ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਇਸ ਕਰਕੇ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਖਤਰੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।" "ਮੈਂ ਇਹ ਗੱਲ ਤੇਰੀ ਚਿੰਤਾ ਤੇ ਸਮਝ ਤੋਂ ਆਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ; ਉੱਥੇ ਮੈਨੂੰ ਕਦੇ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ, ਸਦਾ ਦੁੱਖ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਪਹਾੜੀ ਝਰਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਤੇ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਸਿੰਘਾਂ ਦੀਆਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਦਹਾੜਾਂ ਸੁਣਨੀਆਂ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਜੰਗਲ ਦੁੱਖਦਾਈ ਹੈ।" "ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਤੇ ਮਸਤ ਜਾਨਵਰ ਸੁੰਞੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਖੇਡਦੇ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮਨ ਵਿਚ ਹੋਰ ਵੀ ਦੁੱਖ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਦਰਿਆ, ਜੋ ਮਗਰਮੱਛਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਮੈਲੇ ਤੇ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਔਖੇ ਹਨ; ਹਾਥੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਜੰਗਲ ਬਹੁਤ ਦੁਖਦਾਈ ਹੈ।" "ਜੰਗਲ ਦੇ ਰਸਤੇ ਕੰਡਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਬੇਲੀਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਮੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੇ ਹਨ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਘਾਟ ਤੇ ਬਹੁਤ ਔਖੇ ਹਨ।" "ਉੱਥੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਟੁੱਟੇ-ਬਿਖਰੇ ਪਲੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਸੌਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਥਕਾਵਟ ਨਾਲ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਜੰਗਲ ਹੋਰ ਵੀ ਦੁਖਦਾਈ ਹੈ।" "ਰਾਤ ਦਿਨ ਸੰਤੋਖ ਨਾਲ ਤੇ ਸਵੈ-ਸਯਮ ਨਾਲ, ਰੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਡਿੱਗੇ ਫਲ ਖਾ ਕੇ ਜੀਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਸੀਤੇ, ਜੰਗਲ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।" "ਜਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਤੱਕ ਜਾਨ ਰਹੇ, ਉਤਨਾ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਮੈਥਿਲੀ, ਜਟਾ ਬੰਨਣੀਆਂ ਤੇ ਛਾਲ ਦੀ ਪੋਸ਼ਾਕ ਪਾਉਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।" "ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਨੇ ਹਨ, ਤੇ ਆਏ ਹੋਏ ਅਤਿਥੀ ਨੂੰ ਸਦਾ ਆਦਰ ਦੇਣਾ ਹੈ।" "ਰੋਜ਼ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਤੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਸਦਾ ਸਯਮ ਨਾਲ; ਇਸ ਲਈ ਜੰਗਲ ਹੋਰ ਵੀ ਔਖਾ ਹੈ।" "ਆਪਣੇ ਆਪ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਯਥਾ-ਵਿਧੀ ਵੇਦ ਮਤਾਬਕ ਹਵਨ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਸੀਤੇ, ਜੰਗਲ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।" "ਜੋ ਕੁਝ ਮਿਲੇ, ਉਸੀ ਵਿੱਚ ਸੰਤੋਖ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਮੈਥਿਲੀ, ਤੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜੋ ਭੋਜਨ ਮਿਲੇ, ਉਹੀ ਖਾਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।" "ਉੱਥੇ ਤੇਜ਼ ਹਵਾ, ਹਨੇਰਾ, ਸਦੀਵ ਭੁੱਖ ਤੇ ਵੱਡੇ ਖਤਰੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਜੰਗਲ ਹੋਰ ਵੀ ਦੁਖਦਾਈ ਹੈ।" "ਅਨੇਕ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸੱਪ, ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ, ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਜੰਗਲ ਹੋਰ ਵੀ ਦੁਖਦਾਈ ਹੈ।" "ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ, ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸੱਪ ਰੁਕਾਵਟ ਬਣਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਜੰਗਲ ਹੋਰ ਵੀ ਔਖਾ ਹੈ।" "ਪਤੰਗੇ, ਬਿਛੂ, ਕੀੜੇ ਤੇ ਡੰਕ ਮਾਰਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮੱਖੀਆਂ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਜੰਗਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।" "ਰੁੱਖ ਕੰਡਿਆਂ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਕੁਸ਼ ਤੇ ਕਾਸ਼ ਘਾਹ, ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ, ਤੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਟੰਗੜੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਜੰਗਲ ਔਖਾ ਹੈ।" "ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਅਨੇਕ ਸਰੀਰਕ ਦੁੱਖ ਤੇ ਡਰ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਜੰਗਲ ਸਦਾ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।" "ਕਰੋਧ ਤੇ ਲੋਭ ਛੱਡਣੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਮਨ ਨੂੰ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲਾਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਡਰਾਉਣਾ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਡਰਨਾ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਲਈ ਜੰਗਲ ਸਦਾ ਔਖਾ ਹੈ।" "ਇਸ ਕਰਕੇ, ਤੇਰਾ ਜੰਗਲ ਜਾਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ; ਉੱਥੇ ਤੇਰੀ ਕੋਈ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਜੰਗਲ ਬਹੁਤ ਖਤਰਨਾਕ ਹੈ।" ਪਰ ਜਦੋਂ ਰਾਮ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਸਨ, ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਨਾ ਕੀਤਾ, ਸੀਤਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀਆਂ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਈ, ਤੇ ਫਿਰ, ਹੰਜੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ, ਸੀਤਾ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਗੱਲ ਦੱਸਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।