ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵਨਵਾਸ ਜਾਣਾ ਪਿਆ, ਸੀਤਾ ਨੇ ਪੂਰੇ ਨਿਸ਼ਚਯ ਅਤੇ ਭਰੋਸੇ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਵੀਰ! ਮੈਂ ਸਦਾ ਤੇਰੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀ ਰਹਾਂਗੀ, ਆਤਮ-ਸੰਯਮ ਅਤੇ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਿਭਾਂਦੀ ਹੋਈ, ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਮੈਂ ਮਧੁਰ ਸੁਗੰਧ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਾਂਗੀ। ਤੂੰ ਤਾਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਵੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈਂ, ਫਿਰ ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨਾ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ, ਹੇ ਮਾਣ-ਦੇਣ ਵਾਲੇ!" ਸੀਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚਯ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰਦਿਆਂ ਆਖਿਆ, "ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਅੱਜ ਹੀ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਜਾਵਾਂਗੀ; ਮੇਰਾ ਮਨ ਜੋ ਇਕ ਵਾਰੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਫਿਰ ਮੈਂ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਮੁੜ ਸਕਦੀ। ਮੈਂ ਸਦਾ ਫਲ-ਮੂਲ ਖਾ ਕੇ ਹੀ ਜੀਊਂਗੀ, ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਰਹਿ ਕੇ ਕਦੇ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਦੇਵਾਂਗੀ।" ਉਹ ਅੱਗੇ ਆਖਦੀ ਹੈ, "ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਚੱਲਾਂਗੀ ਅਤੇ ਤੂੰ ਖਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਖਾਵਾਂਗੀ; ਫਿਰ ਮੈਂ ਪਰਬਤਾਂ, ਝੀਲਾਂ ਅਤੇ ਸਰੋਵਰਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ। ਤੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਹੇਠ, ਮੈਂ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਸੋਹਣੇ ਖਿਲੇ ਕਮਲਾਂ ਵਾਲੇ ਸਰੋਵਰ, ਹੰਸ ਤੇ ਬਗਲੇ ਵੇਖਾਂਗੀ। ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਮੈਂ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੈਰ ਕਰਾਂਗੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਰੋਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨ੍ਹਾਵਾਂਗੀ ਅਤੇ ਸਦਾ ਤੇਰੀ ਭਗਤੀ ਕਰਾਂਗੀ। ਤੈਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਮੈਂ ਸੱਚੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਾਂਗੀ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਹੋਣ ਜਾਂ ਸੌ ਸਾਲ, ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹੀ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਉਣੀ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ।" ਸੀਤਾ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੀਤ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਲਤਾ ਸਾਫ ਕਰਦਿਆਂ ਆਖਦੀ ਹੈ, "ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਧਰਮ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗੀ; ਜੇਕਰ ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਸਵਰਗ ਵਿਚ ਵੱਸਣਾ ਵੀ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਹੇ ਰਾਘਵ! ਹੇ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਮੈਂ ਉਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੀ। ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਜਾਵਾਂਗੀ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਠਿਨ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਹਰਣ, ਬਾਂਦਰ ਤੇ ਹਾਥੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਮੈਂ ਉਥੇ ਤੇਰੇ ਪੈਰ ਫੜ ਕੇ, ਤੇਰੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਵਾਂਗ ਰਹਾਂਗੀ।" "ਮੇਰਾ ਚਿੱਤ ਸਦਾ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹੀ ਜੁੜਿਆ ਰਹੇਗਾ, ਜੇਕਰ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰ ਦੇਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਜੀਉਂਦੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੀ; ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਚੱਲ, ਤੇਰੀ ਉੱਤੇ ਮੇਰੀ ਵਜ੍ਹਾ ਕੋਈ ਭਾਰ ਨਹੀਂ ਪਵੇਗਾ।" ਸੀਤਾ ਦੇ ਇਹ ਧਰਮਮਈ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਲ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਮ ਨੇ ਫਿਰ ਵੀ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲਿਜਾਣਾ ਉਚਿਤ ਨਾ ਸਮਝਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਉਸਦੀ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਵੱਸਣ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਆਖੇ। ਇਥੇ ਤੋਂ ਅਯੋਧਿਆਕਾਂਡ ਦਾ ਅਠਾਈਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਮ, ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸੀਤਾ ਦੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਅਤੇ ਗੁਣ ਜਾਣ ਕੇ ਵੀ, ਜੰਗਲ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਸੋਚ ਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲਿਜਾਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਉਹ ਸੀਤਾ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਨੂੰ ਢਾੜਸ ਦਿੰਦਿਆਂ, ਸਾਂਤਵਨਾ ਦੇ ਬਚਨ ਆਖਦੇ ਹਨ: "ਸੀਤੇ! ਤੂੰ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਅਤੇ ਸਦਾ ਧਰਮ-ਨਿਸ਼ਠ ਹੈਂ; ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿ ਕੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੇਰਾ ਮਨ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਰਹੇ। ਹੇ ਸੁਭਾਵ ਦੀ ਮਧੁਰਤਾ ਵਾਲੀ! ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਮੰਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਹਨ।" "ਹੇ ਸੀਤੇ! ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਵੱਸਣ ਦੀ ਇਹ ਇੱਛਾ ਛੱਡ ਦੇ; ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਇਸ ਲਈ 'ਅਰਨ્ય' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉੱਥੇ ਅਣਗਿਣਤ ਖ਼ਤਰੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਇਹ ਗੱਲ ਤੇਰੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਭਲੇ ਲਈ ਆਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ; ਉੱਥੇ ਮੈਨੂੰ ਕਦੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ, ਸਦਾ ਦੁੱਖ ਹੀ ਮਿਲਿਆ ਹੈ।" "ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਬਤਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਿੰਘਾਂ ਦੀਆਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਦਹਾੜਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਮਨ ਡੋਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਜੰਗਲ ਦੁਖਦਾਈ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਨਿਡਰ ਅਤੇ ਮਸਤ ਜਾਨਵਰ ਸੁੰਨੀਆਂ ਥਾਵਾਂ 'ਚ ਖੇਡਦੇ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ ਮਨ ਵਿਚ ਡਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।" "ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਗਰਮੱਛ ਭਰਪੂਰ ਹਨ, ਜਲ ਗੰਦਾ ਅਤੇ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ; ਹਾਥੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਜੰਗਲ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੁਖਦਾਈ ਅਤੇ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹੈ। ਰਾਹਾਂ 'ਤੇ ਕੰਡਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਬੇਲਾਂ ਹਨ, ਮੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਾਣੀ ਘੱਟ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਹੀ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਹਨ।" "ਉੱਥੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਟੁੱਟੇ-ਫੁੱਟੇ ਪਲੰਗਾਂ 'ਤੇ ਸੋਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਥਕਾਵਟ ਨਾਲ ਰਾਤਾਂ ਕੱਟਣੀਆਂ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਜੰਗਲ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਦੁਖਦਾਈ ਹੈ। ਦਿਨ-ਰਾਤ ਸੰਤੋਖ ਨਾਲ, ਆਤਮ-ਸੰਯਮ ਰੱਖ ਕੇ, ਰੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਫਲਾਂ 'ਤੇ ਜੀਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।" "ਜੀਵਨ ਰਹਿਣ ਤੱਕ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਮੈਥਲੀ! ਜਟਾਓਂ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਅਤੇ ਛਾਲਾਂ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨਣੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹਵਨ ਕਰਨਾ, ਆਏ ਮਹਿਮਾਨ ਦੀ ਸਦਾ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।" "ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਨਿੱਤ ਨ੍ਹਾਉਣਾ, ਨਿਯਮ ਨਾਲ, ਜੰਗਲ ਵਾਸੀਆਂ ਲਈ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੰਗਲ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਔਖਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਹੀ ਹੱਥੀਂ ਫੁੱਲ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਵੇਦ ਅਨੁਸਾਰ ਵੇਦੀਆਂ ਉੱਤੇ ਹਵਨ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।" "ਜੋ ਕੁਝ ਮਿਲੇ, ਜਿਸ ਕਿਸਮ ਦਾ ਭੋਜਨ ਮਿਲੇ, ਉਸ 'ਤੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹਿਣਾ—ਇਹੀ ਜੰਗਲ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੈ, ਹੇ ਮੈਥਲੀ! ਉੱਥੇ ਤੇਜ਼ ਹਵਾ, ਹਨੇਰਾ, ਲਗਾਤਾਰ ਭੁੱਖ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਖ਼ਤਰੇ ਹਨ।" "ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ ਸਾਂਪ ਰਾਹਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭੈ ਹੋ ਕੇ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ; ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹੋਏ, ਰਸਤੇ ਰੋਕਦੇ ਹਨ। ਕੀੜੇ, ਬਿਛੂ, ਮੱਖੀਆਂ ਅਤੇ ਡੰਕ ਮਾਰਣ ਵਾਲੇ ਕੀਟ ਕਮਜ਼ੋਰ ਨੂੰ ਸਦਾ ਤੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ।" "ਰੁੱਖ ਕੰਡਿਆਂ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਕੁਸ਼ ਅਤੇ ਕਾਂਸਾ ਘਾਹ, ਅੱਡ-ਵਿੱਡ ਡਾਲੀਆਂ—ਇਹ ਸਭ ਜੰਗਲ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਸਰੀਰਕ ਦੁਖ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਡਰ ਅਤੇ ਭੈ ਸਦਾ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।" "ਕ੍ਰੋਧ ਅਤੇ ਲੋਭ ਛੱਡ ਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲਗਾਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ; ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਡਰਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ।" "ਇਸ ਲਈ, ਤੇਰਾ ਜੰਗਲ ਜਾਣਾ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ, ਉੱਥੇ ਤੇਰੀ ਕੋਈ ਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਖ਼ਤਰੇ ਹਨ।" ਰਾਮ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਹਨ, ਨੇ ਜਦੋਂ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲਿਜਾਣ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾ ਦਿੱਤੀ, ਤਾਂ ਸੀਤਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਗਹਿਰੀ ਉਦਾਸੀ ਵਿੱਚ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਇੱਥੇ, ਅਯੋਧਿਆਕਾਂਡ ਦੇ ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦਾ ਉਣਤੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।