ਸੀਤਾ ਨੇ ਰਾਮ ਚੰਦਰ ਜੀ ਅੱਗੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਗੱਲ ਬੜੀ ਨਮਰਤਾ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਠਾ ਨਾਲ ਰੱਖੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਵਾਂਗ ਹੀ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਲਵਾਂਗੀ। ਮੈਨੂੰ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੱਗਿਆ ਰਹੇਗਾ। ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੇਰੀ ਸੇਵਾ ਕਰਾਂਗੀ, ਆਪਣੇ ਚਿੱਤ ਨੂੰ ਸੰਯਮਿਤ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਰੱਖਾਂਗੀ, ਤੇਰੇ ਨਾਲ, ਹੇ ਵੀਰ, ਮਧੁਰ ਸੁਗੰਧ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਾਂਗੀ। ਹੇ ਰਾਮ, ਜੇ ਤੂੰ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਵੀ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਤਾਂ ਤੂੰ ਹੋਰ ਵਧੀਆ ਕਰੇਗਾ, ਹੇ ਮਾਣ ਦੇਣ ਵਾਲੇ! ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਅੱਜ ਹੀ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਜਾਵਾਂਗੀ, ਇਸ ‘ਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਮਹਾਨਭਾਗ, ਜਦ ਮੇਰਾ ਮਨ ਇੱਕ ਵਾਰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਮੈਂ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ। ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਫਲ ਤੇ ਕੰਦ-ਮੂਲ ਖਾ ਕੇ ਜੀਊਂਦੀ ਰਹਾਂਗੀ, ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਰਹਿ ਕੇ ਤੈਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਕੋਈ ਤਕਲੀਫ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿਆਂਗੀ। ਮੈਂ ਤੈਥੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੁਰਾਂਗੀ, ਤੇਰੇ ਖਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਖਾਵਾਂਗੀ, ਫਿਰ ਪਹਾੜਾਂ, ਝੀਲਾਂ ਅਤੇ ਤਲਾਵਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹਾਂਗੀ। ਤੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਸੁਚੱਜੇ ਰੱਖਵਾਲੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਕੇ ਹਰ ਥਾਂ ਸੋਹਣੇ ਖਿੜੇ ਕਮਲਾਂ ਵਾਲੇ ਤਲਾਵਾਂ, ਹੰਸਾਂ ਤੇ ਬਗਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਾਂਗੀ। ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਹੇ ਵੀਰ, ਮੈਂ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਤਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਾਂਗੀ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੇਰੀ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਾਂਗੀ। ਤੇਰੇ ਨਾਲ, ਹੇ ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਮੈਂ ਪਰਮ ਸੁਖ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਾਂਗੀ, ਚਾਹੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਹੋਣ ਜਾਂ ਸੌ ਸਾਲ, ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ। ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਮਰਯਾਦਾ ਨਹੀਂ ਲੰਘਾਂਗੀ; ਸਵਰਗ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਕ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ। ਜੇਕਰ ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵਾਸ ਕਰਨਾ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਹੇ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤਾਂ ਵੀ ਮੈਂ ਉਹ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੀ। ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਜਾਵਾਂਗੀ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਬੜਾ ਹੀ ਦੁਖਦਾਈ ਤੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਹਿਰਣ, ਬਾਂਦਰ ਤੇ ਹਾਥੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਮੈਂ ਉਥੇ ਵੀ ਤੇਰੇ ਚਰਨ ਫੜ ਕੇ, ਤੇਰੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਵਾਂਗ ਹੀ ਰਹਾਂਗੀ। ਅਟੁੱਟ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਮਨ ਨਾਲ, ਜੇਕਰ ਮੈਂ ਤੈਥੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਗਈ, ਤਾਂ ਜੀਉਂਦੀ ਨਹੀਂ ਰਹਾਂਗੀ; ਮਿਹਰ ਕਰ, ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਚਲ, ਤੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਭਾਰ ਨਹੀਂ ਵਧੇਗਾ। ਸੀਤਾ ਨੇ ਐਸਾ ਧਰਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬੜੀ ਪ੍ਰੇਮ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, ਪਰ ਰਾਮ, ਜੋ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਮੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲਿਜਾਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਵਾਸ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦੱਸ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ, ਅੱਗੇ ਚੌਵੀਹਾਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਰਾਮ, ਜੋ ਸਦਾ ਧਰਮ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਸੀਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਜਾਣ ਕੇ ਵੀ, ਜੰਗਲ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਨੂੰ ਸੋਚ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲਿਜਾਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚੈ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ। ਉਸ ਨੇ, ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਜੂ ਭਰ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਦੇਣ ਲਈ, ਬੜੀ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਸਮਝਾਉਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, “ਸੀਤੇ, ਤੂੰ ਉੱਚੀ ਕੁਲ ਦੀ ਹੈਂ, ਸਦਾ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲਗੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈਂ; ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿ ਕੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰ, ਤਾਂ ਕਿ ਮੇਰਾ ਮਨ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਰਹੇ। ਹੇ ਸੀਤੇ, ਤੈਨੂੰ ਜੋ ਮੈਂ ਆਖਦਾ ਹਾਂ, ਉਹੀ ਕਰ, ਹੇ ਸੁਭਾਵਕੁਮਾਰੀ; ਸੁਣ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਖਤਰੇ ਹਨ। ਜੰਗਲ ਦਾ ਨਾਂ ਹੀ ਇਸ ਕਰਕੇ ਪਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉੱਥੇ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਹਨ। ਮੈਂ ਇਹ ਸਭ ਤੈਨੂੰ ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਆਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ; ਉੱਥੇ ਮੈਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ, ਸਦਾ ਦੁੱਖ ਹੀ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਪਹਾੜੀ ਝਰਨਿਆਂ ‘ਚ ਵੱਸਦੇ ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਿੰਘਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਜਣੀਆਂ ਸੁਣਨੀਆਂ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਬੜੀ ਦਰਦਨਾਕ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਜੰਗਲ ਦੁਖਦਾਈ ਹੈ। ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ, ਜੋ ਨਿਡਰ ਤੇ ਮਸਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਸੁੰਨੇ ਥਾਵਾਂ ‘ਚ ਖੇਡਦੇ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਹੇ ਸੀਤੇ, ਜੰਗਲ ਹੋਰ ਵੀ ਦੁਖਦਾਈ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਨਦੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਗਰਮੱਛ ਭਰਪੂਰ ਹਨ, ਚੀਕੜੀ ਤੇ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ; ਹਾਥੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਜੰਗਲ ਬੜਾ ਦੁਖੀ ਤੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ। ਜੰਗਲ ਦੇ ਰਸਤੇ ਕਾਂਟਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਬੇਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਮੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੇ ਹਨ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ ਤੇ ਬੜੇ ਹੀ ਔਖੇ ਹਨ—ਇਸ ਕਰਕੇ ਜੰਗਲ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਖੱਟੀਆਂ, ਟੁੱਟੀਆਂ ਤੇ ਵਿਖਰੀਆਂ ਚਾਦਰਾਂ ਉੱਤੇ ਸੌਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਥਕਾਵਟ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ—ਇਸ ਕਰਕੇ ਜੰਗਲ ਹੋਰ ਵੀ ਦੁਖਦਾਈ ਹੈ। ਦਿਨ-ਰਾਤ, ਚਿੱਤ ਨੂੰ ਸੰਯਮਿਤ ਰੱਖਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਤੋਂ ਡਿੱਗੇ ਫਲਾਂ ਤੇ ਹੀ ਜੀਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਕਰਕੇ, ਸੀਤੇ, ਜੰਗਲ ਦੁਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਿੰਨੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਰਹੇ, ਉਤਨਾ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਮੈਥਿਲੀ, ਮਟਿਆ ਹੋਇਆ ਕੇਸ਼ ਤੇ ਛਾਲਿਆਂ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨਣੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਵੀ ਮਹਿਮਾਨ ਆਉਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਦਾ ਆਦਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਨ੍ਹਾਉਣਾ, ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਤੇ, ਸਦਾ ਸੰਯਮ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਕਰਕੇ ਜੰਗਲ ਹੋਰ ਵੀ ਔਖਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ, ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਵੇਦੀਆਂ ਉੱਤੇ ਹਵਨ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਕਰਕੇ, ਸੀਤੇ, ਜੰਗਲ ਦੁਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਕੁਝ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਉਸੀ ‘ਚ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹਿਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਮੈਥਿਲੀ, ਤੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਖਾਣ ਨੂੰ ਮਿਲੇ, ਉਸੀ ‘ਤੇ ਜੀਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਕਰਕੇ, ਸੀਤੇ, ਜੰਗਲ ਦੁਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਤੇਜ਼ ਹਵਾ, ਹਨੇਰਾ ਤੇ ਸਦਾ ਭੁੱਖ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਖਤਰੇ ਹਨ—ਇਸ ਕਰਕੇ ਜੰਗਲ ਹੋਰ ਵੀ ਦੁਖਦਾਈ ਹੈ। ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸੱਪ, ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ, ਰਸਤੇ ‘ਤੇ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਕਰਕੇ ਜੰਗਲ ਹੋਰ ਵੀ ਦੁਖਦਾਈ ਹੈ। ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ, ਪੈਂਡੇ ਉੱਤੇ ਰਿੰਗਦੇ ਹੋਏ ਸੱਪ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਰੋਕਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਕਰਕੇ ਜੰਗਲ ਹੋਰ ਵੀ ਔਖਾ ਹੈ। ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪਤੰਗੇ, ਬਿਚੂ, ਕੀੜੇ ਤੇ ਡੰਗ ਮਾਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਮੱਖੀਆਂ ਸਦਾ ਕਮਜ਼ੋਰਾਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ—ਇਸ ਕਰਕੇ ਜੰਗਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਦਰੱਖਤ ਕਾਂਟਿਆਂ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਕੁਸ਼ ਤੇ ਕਾਸ਼ ਘਾਹ ਹਨ, ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ, ਤੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਟੰਗਲੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਹਨ—ਇਸ ਕਰਕੇ ਜੰਗਲ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਰੀਰਕ ਦੁਖ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਡਰ ਹਨ—ਇਸ ਕਰਕੇ ਜੰਗਲ ਸਦਾ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕ੍ਰੋਧ ਤੇ ਲਾਲਚ ਛੱਡਣੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਮਨ ਨੂੰ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲਗਾਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਡਰਾਉਣੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਡਰਨਾ—ਇਸ ਕਰਕੇ ਜੰਗਲ ਸਦਾ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਤੇਰਾ ਜੰਗਲ ਜਾਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ; ਉੱਥੇ ਤੇਰੀ ਕੋਈ ਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ। ਜਦ ਮੈਂ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਖਤਰੇ ਹਨ। ਪਰ ਜਦ ਰਾਮ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਸੀ, ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਨਾਲ ਲਿਜਾਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚੈ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਸੀਤਾ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ, ਅਤੇ ਬੜੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਮੁੜ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।