ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਜਾਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਸੀਤਾ ਨੇ ਬਹੁਤ ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, “ਹੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ! ਅਜਿਹਾ ਅਯੋਗ ਅਤੇ ਸ਼ਰਮਨਾਕ ਬੋਲ ਤੁਹਾਡੇ ਜਿਹੇ ਵੀਰ, ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ-ਅਸਤਰਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿਚ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ। ਪਿਤਾ, ਮਾਂ, ਭਰਾ, ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਪਤਨੀ—ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੀ ਹੀ ਕਿਰਤੀ ਅਤੇ ਭਾਗ ਨੂੰ ਭੋਗਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਇਕ ਔਰਤ ਸਿਰਫ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਹੀ ਸਾਂਝੀ ਹੋਂਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ, ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਵੱਸਣ ਲਈ ਆਗਿਆ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਔਰਤ ਲਈ, ਨਾ ਪਿਤਾ, ਨਾ ਪੁੱਤਰ, ਨਾ ਆਪਣਾ ਆਪ, ਨਾ ਮਾਂ, ਨਾ ਦੋਸਤ—ਇਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਜਗ੍ਹਾ ਜਾਂ ਪਰਲੋਕ ਵਿਚ ਸਹਾਰਾ ਨਹੀਂ। ਪਤੀ ਹੀ ਸਦਾ ਉਸ ਦਾ ਰਾਹ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਅੱਜ ਇਸ ਕਠਿਨ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚੱਲਾਂਗੀ, ਰਾਹ ਵਿਚੋਂ ਘਾਹ ਤੇ ਕੰਟੇ ਹਟਾ ਕੇ। ਆਪਣੇ ਮਨ ਤੋਂ ਈਰਖਾ ਤੇ ਗੁੱਸਾ ਇੰਝ ਉਤਾਰ ਦੇਵੋ ਜਿਵੇਂ ਪੀਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਣੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਵੀਰ! ਮੈਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਚਲੋ—ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਪਾਪ ਨਹੀਂ। ਚਾਹੇ ਮਹਲ ਦੀ ਛੱਤ ਤੇ ਹੋਵਾਂ, ਉੱਡਣ ਵਾਲੇ ਰਥ ਵਿਚ ਜਾਂ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ—ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਪਤਨੀ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਛਾਂ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਮਾਂ-ਪਿਓ ਨੇ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਮਝਾਇਆ ਹੈ, ਪਰ ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਲਈ ਹੋਰ ਕੁਝ ਸੁਣਨ ਜਾਂ ਸੋਚਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ—ਜੋ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਕਰਾਂਗੀ। ਮੈਂ ਇਸ ਮਨੁੱਖ-ਰਹਿਤ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਨਵਰਾਂ, ਹਿਰਣਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ੇਰਾਂ ਵਾਲੇ ਕਠਿਨ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਜਾਵਾਂਗੀ। ਜਿਵੇਂ ਪਿਓ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਸੁਖੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹਾਂ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਵੀ ਰਾਮ ਜੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਰਹਾਂਗੀ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੁਹਾਡੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀ, ਨਿਯਮ ਤੇ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਰਹਿੰਦੀ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਸ਼ਹਦ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚ ਆਨੰਦ ਲਵਾਂਗੀ। ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਮੇਰੀ ਵੀ ਕਰੋਗੇ, ਹੇ ਮਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ! ਇਸ ਲਈ, ਅੱਜ ਹੀ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਜਾਵਾਂਗੀ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਪੱਕਾ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਮੈਂ ਸਦਾ ਫਲ-ਮੂਲ ਤੇ ਹੀ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰਾਂਗੀ, ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਰਹਿ ਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੋਈ ਕਲੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦੇਵਾਂਗੀ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚੱਲਾਂਗੀ, ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਖਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਖਾਵਾਂਗੀ। ਫਿਰ ਪਹਾੜ, ਝੀਲਾਂ ਤੇ ਸਰੋਵਰ ਵੇਖਣੀ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ। ਤੁਹਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਹੇਠ, ਮੈਂ ਨਿਰਭੈ ਹੋ ਕੇ ਹਰ ਥਾਂ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਕਮਲਾਂ ਵਾਲੇ, ਹੰਸਾਂ ਤੇ ਬਗਲਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਸਰੋਵਰਾਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਾਂਗੀ। ਹੇ ਵੀਰ! ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਨ੍ਹਾਵਾਂਗੀ, ਤੇ ਸਦਾ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਲੱਗੀ ਰਹਾਂਗੀ। ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ, ਹੇ ਵਿਸਾਲ ਨੇਤ੍ਰ ਵਾਲੇ, ਮੈਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਾਂ ਸੌ ਸਾਲ ਵੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੁਖ ਵਿਚ ਜੀਉਂਗੀ। ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੱਦ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਲੰਘਾਂਗੀ; ਸਵਰਗ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਭਾਂਉਂਦਾ। ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਡੇ ਬਿਨਾਂ ਸਵਰਗ ਵਿਚ ਵੱਸਣਾ ਵੀ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਰਾਘਵ! ਮੈਂ ਉਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੀ। ਮੈਂ ਇਸ ਕਠਿਨ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਜਾਵਾਂਗੀ, ਜਿੱਥੇ ਹਿਰਣ, ਬਾਂਦਰ ਤੇ ਹਾਥੀ ਹਨ; ਮੈਂ ਉਥੇ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨ ਫੜ ਕੇ, ਤੁਹਾਡੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਪਿਉ ਦੇ ਘਰ ਵਰਗਾ ਸੁਖ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਾਂਗੀ। ਅਟੁੱਟ ਭਗਤੀ ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਲੱਗੇ ਮਨ ਨਾਲ, ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਜੀਉਂਦੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੀ; ਮਿਹਰ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਚਲੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਭਾਰ ਨਹੀਂ ਵਧਾਵਾਂਗੀ।” ਜਦੋਂ ਸੀਤਾ ਜੀ ਨੇ ਇੰਝ ਧਰਮ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭਰੇ ਬੋਲ ਕਹੇ, ਤਾਂ ਰਾਮ ਜੀ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਮਨੁੱਖ ਸਨ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਉਹ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਕਈ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਰਾਮ ਜੀ, ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸੀਤਾ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਜੰਗਲ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਨੂੰ ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚੈ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਸੀਤਾ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਨੂੰ ਸੰਤਵਨਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਮ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਸੀਤੇ, ਤੁਸੀਂ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੀ ਹੋ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਰਮ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਹੋ; ਇਥੇ ਹੀ ਰਹੋ, ਤੇ ਧਰਮ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰੋ, ਤਾਂ ਕਿ ਮੇਰਾ ਮਨ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਰਹੇ। ਹੇ ਮ੍ਰਿਦੁ-ਭਾਵਾ! ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਮਨੋ, ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਹਨ। ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਵੱਸਣ ਦਾ ਇਹ ਇਰਾਦਾ ਛੱਡ ਦਿਓ; ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਹੀ ‘ਵਨ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਥੇ ਬਹੁਤ ਖ਼ਤਰੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਇਹ ਗੱਲ ਚਿੰਤਾ ਤੇ ਸਿਆਣਪ ਨਾਲ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹਾਂ; ਉਥੇ ਮੈਨੂੰ ਕਦੇ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਸਦਾ ਦੁੱਖ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੰਗਲਾਂ ਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ, ਨਦੀਆਂ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਸ਼ੇਰਾਂ ਦੀਆਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਗੱਜਾਂ ਸੁਣਨਾ ਵੀ ਕਲੇਸ਼ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਡਰ ਰਹਿਤ ਤੇ ਮਸਤ ਜਾਨਵਰ ਸੁੰਨੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਖੇਡਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮਨ ਉਦਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੰਗਲ ਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ, ਮਗਰਮੱਛਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ, ਗੰਦਲੀਆਂ ਤੇ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਔਖਾ, ਹਾਥੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਤੇ ਦੁੱਖਦਾਇਕ ਹਨ। ਜੰਗਲ ਦੇ ਰਸਤੇ ਕੰਟਿਆਂ ਤੇ ਵਾਟਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਮੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਬੂਲਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੇ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਘਾਟ ਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਔਖੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਟੁੱਟੀਆਂ-ਬਿਖਰੀਆਂ ਚਾਦਰਾਂ ਤੇ ਸੌਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਥਕਾਵਟ ਨਾਲ—ਇਸ ਕਰਕੇ ਜੰਗਲ ਹੋਰ ਵੀ ਦੁਖਦਾਇਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦਿਨ-ਰਾਤ ਸੰਤੋਖ ਵਿਚ ਰਹਿਣਾ, ਸਿਆਮ ਤੇ ਸਿਆਮ ਸੰਯਮ ਨਾਲ, ਰੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਡਿੱਗੇ ਫਲਾਂ ਤੇ ਹੀ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਿੰਦਗੀ ਰਹਿਣ ਤੱਕ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਮੈਥਿਲੀ, ਤੇ ਜਟਾ ਤੇ ਛਾਲਾਂ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨਣੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਨੀ, ਤੇ ਆਏ ਹੋਏ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦੀ ਸਦਾ ਆਦਰ-ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਵਨਵਾਸੀ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਨ੍ਹਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਿਯਮ ਨਾਲ—ਇਸ ਕਰਕੇ ਜੰਗਲ ਹੋਰ ਵੀ ਔਖਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਚੁਣੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ, ਵੇਦ-ਮਰਯਾਦਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਵੇਦੀਆਂ ਉੱਤੇ ਹਵਨ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਮਿਲੇ, ਉਸੀ ਵਿਚ ਸੰਤੋਖ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਮੈਥਿਲੀ, ਤੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਹੀ ਜੀਵਨ ਚਲਾਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਸੀਤੇ, ਜੰਗਲ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਬਿਆਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।