ਰਾਮ ਨੇ ਜਦੋਂ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵਨਵਾਸ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਜਾਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਲਈ ਕਿਹਾ, ਤਾਂ ਸੀਤਾ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਇਹ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹੋ, ਰਾਮ? ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਬੜੇ ਹਲਕੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਸਮਝਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਮਖੌਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ।" ਸੀਤਾ ਨੇ ਆਗੇ ਕਿਹਾ, "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅਣਉਚਿਤ ਅਤੇ ਲੱਜਾ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗੇ ਸ਼ੂਰਾ, ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਮਾਹਰਾਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ।" ਉਸ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ, "ਪਿਤਾ, ਮਾਤਾ, ਭਰਾ, ਪੁੱਤਰ, ਅਤੇ ਪੁੱਤਰੀ—ਹਰੇਕ ਆਪਣੀ ਕਰਨੀ ਅਤੇ ਕਿਸਮਤ ਦਾ ਫਲ ਭੋਗਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਔਰਤ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਵਿਚ ਹੀ ਭਾਗੀਦਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਵਨਵਾਸ 'ਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮਿਲੀ ਹੈ।" ਸੀਤਾ ਨੇ ਸਪਸ਼ਟ ਕੀਤਾ, "ਔਰਤ ਲਈ, ਨਾ ਪਿਤਾ, ਨਾ ਪੁੱਤਰ, ਨਾ ਆਪਣਾ ਆਪ, ਨਾ ਮਾਤਾ, ਨਾ ਦੋਸਤ—ਕੋਈ ਰਸਤਾ ਨਹੀਂ, ਇਥੇ ਜਾਂ ਪਰਲੋਕ ਵਿਚ; ਪਤੀ ਹੀ ਸਦਾ ਉਸ ਦਾ ਰਸਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।" ਉਸ ਨੇ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਅੱਜ ਵਨਵਾਸ ਲਈ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋ, ਰਾਘਵ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚੱਲਾਂਗੀ, ਘਾਹ ਅਤੇ ਕੰਡਿਆਂ ਨੂੰ ਰਾਹ ਵਿਚੋਂ ਹਟਾਉਂਦੀ ਹੋਈ।" ਸੀਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰੋਂ ਈਰਖਾ ਅਤੇ ਗੁੱਸਾ ਦੂਰ ਕਰ ਕੇ, ਨਿਰਭਯ ਹੋ ਕੇ, ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, "ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਓ, ਰਾਮ, ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਪਾਪ ਨਹੀਂ।" ਉਸ ਨੇ ਦਿਲ ਦੀ ਗੱਲ ਦੱਸਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, "ਚਾਹੇ ਮਹਲ ਦੀ ਛਤ 'ਤੇ ਹੋਵਾਂ, ਉਡਣ ਵਾਲੇ ਰਥ 'ਚ ਜਾਂ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ—ਹਰ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ, ਪਤੀ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਛਾਂ ਹੀ ਪਤਨੀ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।" "ਮੇਰੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸਿੱਖਾਇਆ ਹੈ; ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਲਈ ਹੋਰ ਕੁਝ ਕਹਿਣ ਨੂੰ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਨਿਸ਼ਚਯ ਲਈ ਅਮਲ ਕਰਨਾ ਹੈ।" ਸੀਤਾ ਨੇ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਉਸ ਵਨ ਵਿਚ ਜਾਵਾਂਗੀ, ਜਿੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਅਨੇਕ ਕਿਸਮ ਦੇ ਹਿਰਣ ਤੇ ਬਾਘ ਹਨ।" "ਮੈਂ ਵਨ ਵਿਚ ਵੀ ਖੁਸ਼ ਰਹਾਂਗੀ, ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ; ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਨਹੀਂ, ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਿਚ ਹੀ ਮਨ ਲਾਵਾਂਗੀ।" "ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੁਹਾਡੀ ਸੇਵਾ ਕਰਾਂਗੀ, ਆਤਮ-ਸਯਮ ਅਤੇ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਧਰਮ ਨਿਭਾਂਦੀ ਹੋਈ, ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਦ ਦੀ ਵਾਸਨਾ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਵਾਂਗੀ।" "ਤੁਸੀਂ, ਰਾਮ, ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਵੀ ਵਨ ਵਿਚ ਰਖਿਆ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਤਾਂ ਹੋਰ ਵਧ ਕੇ ਰਖਿਆ ਕਰੋ, ਮਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ!" "ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਅੱਜ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਵਨ ਵਿਚ ਜਾਵਾਂਗੀ, ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ; ਜਦੋਂ ਮਨ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਮੈਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।" "ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਫਲ ਅਤੇ ਜੜਾਂ 'ਤੇ ਹੀ ਜੀਵਾਂਗੀ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੋਈ ਕਲੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਦਿਆਂਗੀ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਰਹਾਂਗੀ।" "ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚੱਲਾਂਗੀ, ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਖਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਖਾਵਾਂਗੀ; ਫਿਰ ਪਹਾੜ, ਝੀਲਾਂ, ਅਤੇ ਤਲਾਵਾਂ ਦੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੈ।" "ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਬੁਧੀਮਾਨ ਰਖਵਾਲੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਨਿਰਭਯ ਹੋ ਕੇ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਕਮਲਾਂ ਵਾਲੇ ਤਲਾਵਾਂ, ਹੰਸ ਤੇ ਬਗਲੇ, ਖਿੜੇ ਹੋਏ, ਦੇਖਾਂਗੀ।" "ਤੁਾਡੇ ਨਾਲ, ਰਾਮ, ਮੈਂ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਉਹ ਸਭ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਤਲਾਵਾਂ ਵਿਚ ਸਨਾਨ ਕਰਾਂਗੀ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੁਹਾਡੇ ਅਰਪਣ ਰਹਾਂਗੀ।" "ਤੁਸੀਂ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਨੇਤ੍ਰ ਵਾਲੇ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਹੋ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਸਰਵੋਤਮ ਸੁਖ ਵਿਚ ਰਮਾਂ ਰਹਾਂਗੀ—ਇਹ ਸੁਖ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਜਾਂ ਸੌ ਸਾਲ ਵੀ ਰਹੇ!" "ਮੈਂ ਕਦੇ ਉਲੰਘਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗੀ; ਸਵਰਗ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਮੋਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਜੇ ਸਵਰਗ ਵਿਚ ਤੁਹਾਡੇ ਬਿਨਾ ਰਹਿਣਾ ਹੋਵੇ, ਰਾਘਵ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੀ।" "ਮੈਂ ਉਸ ਵਨ ਵਿਚ ਜਾਵਾਂਗੀ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਔਖਾ ਹੋਵੇ, ਹਿਰਣ, ਬਾਂਦਰ ਅਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ; ਮੈਂ ਉਥੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਵਾਂਗ, ਤੁਹਾਡੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ, ਤੁਹਾਡੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਰਹਾਂਗੀ।" "ਅਟੱਲ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ, ਜੇ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਵਾਂ, ਤਾਂ ਮਰਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ; ਮੈਨੂੰ ਲੈ ਜਾਓ, ਮੇਰੀ ਬੇਨਤੀ ਮੰਨੋ, ਤੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਭਾਰ ਨਹੀਂ ਵਧਾਵਾਂਗੀ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਮ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੀ ਸੀਤਾ, ਪਰ ਰਾਮ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਮਨੁੱਖ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾ ਜਗੀ। ਉਸ ਨੇ ਵਨ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਬਾਰੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਸੰਤੋਖ ਦੇਣ ਲਈ ਕਈ ਗੱਲਾਂ ਕਹੀਆਂ। ਹੁਣ ਚੌਵੀ-ਅਠਵੀਂ ਅਧਿਆਇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਰਾਮ, ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਸੀਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਜਾਣ ਕੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਵਨ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਨੂੰ ਸੋਚ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਨਾ ਕੀਤਾ। "ਸੀਤਾ, ਤੇਰੇ ਨੇਤ੍ਰ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ," ਉਸ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਸੰਤੋਖ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਮਿੱਠੇ ਸ਼ਬਦ ਕਹੇ, "ਤੂੰ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੀ ਹੈਂ ਤੇ ਸਦਾ ਧਰਮ ਵਿਚ ਲਗੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਰਹਿ ਕੇ ਧਰਮ ਦਾ ਆਚਰਨ ਕਰ, ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹੇ।" "ਸੀਤਾ, ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸਣ, ਮਿੱਠੀ; ਵਨ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਹਨ।" "ਸੀਤਾ, ਵਨ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਛੱਡ ਦੇ; ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਇਸ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉੱਥੇ ਖਤਰੇ ਹੀ ਖਤਰੇ ਹਨ।" "ਮੈਂ ਇਹ ਗੱਲ ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹਾਂ; ਉੱਥੇ ਮੈਨੂੰ ਕਦੇ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਸਦਾ ਦੁਖ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।" "ਸ਼ੇਰਾਂ ਦੀਆਂ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ, ਜੋ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਝਰਨੀਆਂ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਸੁਣਨ ਵਿਚ ਦੁਖਦਾਇਕ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ, ਵਨ ਦੁਖਦਾਇਕ ਹੈ।" "ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ, ਨਿਡਰ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹਤ, ਸੁੰਞੀਆਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਖੇਡਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਸੀਤਾ, ਵਨ ਦੁਖਦਾਇਕ ਹੈ।" "ਨਦੀਆਂ, ਮਗਰਮੱਛਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ, ਗੰਦੀਆਂ ਤੇ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਔਖਾ; ਹਾਥੀਆਂ ਲਈ ਵੀ, ਵਨ ਹੋਰ ਵਧ ਕੇ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਤੇ ਦੁਖਦਾਇਕ ਹੈ।" "ਰਸਤੇ ਕੰਡਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਬੇਲਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ, ਮੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਬੁਲੰਦ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੇ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਘਾਟ ਤੇ ਬਹੁਤ ਔਖੇ—ਇਸ ਲਈ, ਵਨ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੈ।" "ਇਨਸਾਨ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਖੱਟੀਆਂ, ਟੁੱਟੀਆਂ ਤੇ ਜਮੀਨ 'ਤੇ ਪਈਆਂ ਖੱਟਿਆਂ 'ਤੇ ਸੌਂਦੇ ਹਨ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਥੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਲਈ, ਵਨ ਹੋਰ ਵਧ ਕੇ ਦੁਖਦਾਇਕ ਹੈ।" "ਦਿਨ-ਰਾਤ, ਸੰਤੋਖ ਨਾਲ, ਆਤਮ-ਸਯਮ ਨਾਲ, ਰੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਡਿੱਗੇ ਫਲਾਂ 'ਤੇ ਹੀ ਜੀਵਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਲਈ, ਸੀਤਾ, ਵਨ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੈ।" "ਜਿੰਨਾ ਜੀਵਨ ਰਹੇ, ਉਤਨਾ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਮੈਥਿਲੀ; ਜਟਾ ਬੰਨਣੀਆਂ ਤੇ ਛਾਲਾਂ ਦੀ ਪੋਸ਼ਾਕ ਪਹਿਨਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।" "ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਰੀਤਾਂ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਣੀਆਂ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਆਏ ਹੋਏ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਆਦਰ ਦੇਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।" "ਤੀਨ ਵਾਰ ਨਿੱਤ ਸਨਾਨ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੋ ਉੱਥੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ, ਵਨ ਹੋਰ ਵੀ ਔਖਾ ਹੈ।" "ਫੁੱਲ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਵੇਦ ਅਨੁਸਾਰ ਹਵਨ 'ਤੇ ਆਹੂਤੀ ਦੇਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੀਤਾ, ਵਨ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵਨ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਨਾ ਜਾਣ ਲਈ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।