ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਰੀਤ ਇਹ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਕੁਝ ਅਸ਼ੁਭ ਕਰ ਬੈਠਣ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਵੀ ਯੋਗਤਾ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸੁਭਾਗੇ, ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਭਰਤ ਵਲ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹਿ, ਅਤੇ ਸੱਚ ਤੇ ਵਰਤਾਂ ਦੀ ਪੱਕੀ ਰਹਿ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿ, ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ। ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਮੰਨ, ਇਹੀ ਤੇਰਾ ਕਰਤਵ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਮ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਵੈਦੇਹੀ, ਜੋ ਪਿਆਰ ਯੋਗ ਸੀ ਅਤੇ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਦੀ ਸੀ, ਪ੍ਰੇਮ ਵਿਚੋਂ ਰੁੱਸ ਗਈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੀ, ‘‘ਇਹ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਆਖ ਰਹੇ ਹੋ ਰਾਮ? ਇਹ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਹਲਕੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੇ ਸਰਵੋਤਮ ਪੁਰਖ, ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਹੰਸੀ ਉਡਾ ਰਹੇ ਹੋ। ਇੰਝ ਦੀਆਂ ਅਯੋਗ ਅਤੇ ਲਾਜ਼ਤੋਂ ਘੱਟ ਗੱਲਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਵੀਰਾਂ, ਰਾਜਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀਆਂ। ਹੇ ਉਚ ਜਨਮ ਵਾਲੇ, ਪਿਤਾ, ਮਾਤਾ, ਭਰਾ, ਪੁੱਤਰ, ਅਤੇ ਵਹੁਟੀ — ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੀ ਕਿਰਤ ਤੇ ਆਪਣੇ ਭਾਗ ਅਨੁਸਾਰ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਇਕ ਇਸਤਰੀ ਕੇਵਲ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਹੀ ਭਾਗੀਦਾਰ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਇਸਤਰੀ ਲਈ ਨਾ ਪਿਤਾ, ਨਾ ਪੁੱਤਰ, ਨਾ ਆਪ, ਨਾ ਮਾਂ, ਨਾ ਮਿੱਤਰ — ਇੱਥੇ ਜਾਂ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ — ਕੋਈ ਵੀ ਰਸਤਾ ਨਹੀਂ, ਕੇਵਲ ਪਤੀ ਹੀ ਉਸਦਾ ਸਦਾ ਦਾ ਰਸਤਾ ਹੈ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਅੱਜ ਇਸ ਔਖੇ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹੋ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਚੱਲਾਂਗੀ, ਘਾਹ-ਕੰਟੇ ਰੌਂਦ ਕੇ ਰਸਤਾ ਬਣਾਵਾਂਗੀ। ਜਿਵੇਂ ਪੀਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਣੀ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਰਖ, ਰੋਸ ਸਭ ਛੱਡ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਚੱਲੋ, ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਪਾਪ ਨਹੀਂ। ਮਹਲ ਦੀ ਛੱਤ ਤੇ ਹੋਵਾਂ ਜਾਂ ਉੱਡਦੇ ਰਥ ਜਾਂ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਵੀ, ਹਰ ਥਾਂ ਇਸਤਰੀ ਲਈ ਪਤੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਛਾਂ ਹੀ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਹੋਰ ਕੁਝ ਆਖਣ ਨੂੰ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਨਿਸ਼ਚਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਵਰਤਾਂਗੀ। ਮੈਂ ਆਦਮੀ ਰਹਿਤ, ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਹਿਰਣਾਂ ਅਤੇ ਬਾਘਾਂ ਵਾਲੇ, ਔਖੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਵੱਸਾਂਗੀ, ਜਿਵੇਂ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਵੀ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ, ਕੇਵਲ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਹੀ ਮੇਰੀ ਚਿੰਤਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਸਦਾ ਤੁਹਾਡੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀ ਰਹਾਂਗੀ, ਸਯਮ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਰਹਿ, ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹੀ ਮਹਿਕਦੇ ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਰਹਾਂਗੀ। ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਵੀ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਫਿਰ ਮੇਰੀ ਤਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਹੇ ਮਾਣ ਦੇਣ ਵਾਲੇ! ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਅੱਜ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਜਾਵਾਂਗੀ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਪੱਕਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਮੋੜ ਸਕਦਾ। ਮੈਂ ਸਦਾ ਫਲ-ਮੂਲ ਖਾ ਕੇ ਹੀ ਜੀਉਂਦੀ ਰਹਾਂਗੀ, ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਰਹਿ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਤਕਲੀਫ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਤੁਰਾਂਗੀ, ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਖਾ ਲਵੋਗੇ ਤਾਂ ਹੀ ਮੈਂ ਖਾਵਾਂਗੀ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਪਹਾੜ, ਝੀਲਾਂ ਅਤੇ ਸਰੋਵਰ ਵੇਖਾਂ। ਤੁਹਾਡੇ ਸਿਆਣਪ ਵਾਲੇ ਸਾਥ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਹਰ ਥਾਂ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਕਮਲਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਝੀਲਾਂ, ਹੰਸਾਂ ਤੇ ਬਗਲਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਵੇਖਾਂਗੀ। ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਹੇ ਵੀਰ, ਮੈਂ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਉਹਨਾਂ ਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਾਂਗੀ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਝੀਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਾਂਗੀ, ਸਦਾ ਤੁਹਾਡੇ ਪ੍ਰਤੀ ਭਗਤ ਰਹਾਂਗੀ। ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਨੇਤ੍ਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਮੈਂ ਸਰਵੋਤਮ ਸੁਖ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਰਹਾਂਗੀ, ਚਾਹੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਹੋਣ ਜਾਂ ਸੌ, ਸਦਾ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ। ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਮਰਿਆਦਾ ਨਹੀਂ ਲੰਘਾਂਗੀ; ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਸਵਰਗ ਵੀ ਪਿਆਰਾ ਨਹੀਂ। ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਡੇ ਬਿਨਾਂ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣਾ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਹੇ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੀ। ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਜਾਵਾਂਗੀ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਔਖਾ ਹੋਵੇ, ਹਿਰਣਾਂ, ਬਾਂਦਰਾਂ, ਹਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ; ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨ ਫੜ ਕੇ, ਤੁਹਾਡੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਵਾਂਗ ਹੀ ਵੱਸਾਂਗੀ। ਅਟੁੱਟ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਦਿਲ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿਉ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਜੀਉਂਦੀ ਨਹੀਂ ਰਹਾਂਗੀ; ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਚੱਲੋ, ਮੇਰੀ ਇਹ ਬੇਨਤੀ ਮਨzo, ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡਾ ਭਾਰ ਨਹੀਂ ਵਧੇਗਾ। ਇੰਝ ਧਰਮ ਭਰਪੂਰ ਬਚਨ ਆਖਣ ਉਪਰੰਤ ਵੀ, ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਪੁਰਖ ਰਾਮ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਬਚਨ ਆਖ ਕੇ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਦੀ ਉਸਦੀ ਚਿੰਤਾ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਅਠਾਈਵਾਂ ਸਰਗ ਸੁਣੋ। ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਨੇ ਸੀਤਾ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣੀ, ਉਹ ਉਸਦੀ ਪਵਿਤਰਤਾ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਜੰਗਲ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਨੂੰ ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ, ਉਸਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਫਿਰ, ਉਸਦੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਜੂ ਵੇਖ ਕੇ, ਧਰਮਵਾਨ ਰਾਮ ਉਸਨੂੰ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ। ‘‘ਸੀਤੇ, ਤੂੰ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੀ ਹੈਂ ਅਤੇ ਸਦਾ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੀ ਹੈਂ; ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿ ਕੇ ਪੁੰਨ ਕਰ, ਤਾਂ ਕਿ ਮੇਰਾ ਮਨ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਰਹੇ। ਹੇ ਕੋਮਲ ਚਿੱਤ ਵਾਲੀ, ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਮੰਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਹਨ। ਸੀਤੇ, ਇਹ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਛੱਡ ਦੇ; ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਇਸ ਲਈ ‘ਅਰਣਯ’ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉੱਥੇ ਖਤਰੇ ਹੀ ਖਤਰੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਇਹ ਗੱਲ ਤੇਰੀ ਚਿੰਤਾ ਤੇ ਮੰਗਲ ਵਾਸਤੇ ਆਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ; ਉੱਥੇ ਮੈਨੂੰ ਕਦੇ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ, ਸਦਾ ਦੁੱਖ ਹੀ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਜੰਗਲਾਂ ਦੇ ਪਹਾੜੀ ਨਦੀਆਂ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਸ਼ੇਰਾਂ ਦੀਆਂ ਦਹਾੜਾਂ, ਜੋ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਸੁਣਨ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖਦਾਇਕ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਜੰਗਲ ਦੁਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ, ਜੋ ਨਿਡਰ ਅਤੇ ਮਸਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਜਾੜ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦੇ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਸੀਤੇ, ਜੰਗਲ ਹੋਰ ਵੀ ਦੁਖਦਾਇਕ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਜੰਗਲਾਂ ਦੀਆਂ ਦਰਿਆਵਾਂ, ਜੋ ਮਗਰਮੱਛਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਗੰਦਲੀਆਂ ਤੇ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਔਖੀਆਂ ਹਨ; ਹਾਥੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਜੰਗਲ ਵਧੇਰੇ ਦੁਖਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਰਸਤੇ ਕੰਡਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਬੇਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ, ਮੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਬੁਲੰਦ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਹੇ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਘਾਟ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਔਖੇ ਹਨ — ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੰਗਲ ਦੁਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਟੁੱਟੇ-ਫੁੱਟੇ ਬਿਸਤਰੇ ਉੱਤੇ ਸੁੱਤਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਪਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਥਕਾਵਟ ਨਾਲ — ਇਸ ਲਈ ਜੰਗਲ ਹੋਰ ਵੀ ਦੁਖਦਾਇਕ ਹੈ।’’ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਜੰਗਲ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਅਤੇ ਖਤਰੇ ਕਿਵੇਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਸੀਤਾ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿ ਕੇ ਸੁਖੀ ਤੇ ਨਿਰਪੱਖ ਜੀਵਨ ਜਿਊਂ।