ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਰਾਮਾਯਣਮ੍

ਰਾਮ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਾ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, “ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਕੌਸਲਿਆ, ਜੋ ਵਧੀਕ ਉਮਰ ਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਥੱਕ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਸਦਾ ਧਰਮ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਤੇਰੀ ਵਧੇਰੇ ਇੱਜ਼ਤ ਦੀ ਹਕਦਾਰ ਹੈ। ਮੇਰੀਆਂ ਹੋਰ ਮਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ, ਪਿਆਰ, ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਨਾਲ, ਮਾਤਾ ਸਮਝ ਕੇ ਸਦਾ ਨਮਨ ਕਰੀ। ਭਰਤ ਅਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੂੰ ਵੀ ਭਰਾ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਸਮਝ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਦਾ ਵਧੇਰੇ ਪਿਆਰ ਕਰੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮੇਰੀ ਜਾਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਪਿਆਰੇ ਹਨ। ਭਰਤ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਨਾਰਾਜ਼ ਨਾ ਕਰੀ; ਉਹ, ਹੇ ਵੈਦੇਹੀ, ਇਸ਼ਤ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈ। ਰਾਜੇ, ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਉਲਟ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰਾਜੇ, ਜੇ ਪੁੱਤਰ ਬੁਰਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਵੀ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਯੋਗ ਵਿਅਕਤੀ, ਭਾਵੇਂ ਬਾਹਰਲੇ ਹੋਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਂ ਲੈ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸੁਭਾਗੀ, ਇੱਥੇ ਰਹਿ, ਰਾਜੇ ਭਰਤ ਲਈ ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਸੱਚ ਅਤੇ ਵਚਨ ਨਿਭਾ ਕੇ, ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਲੈ। ਮੈਂ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਰਹਿ, ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ। ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕਦੇ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਮੇਰੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲ।” ਇਸ ਉਪਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਵੈਦੇਹੀ ਸੀਤਾ, ਜੋ ਪਿਆਰ ਦੀ ਹਕਦਾਰ ਸੀ ਅਤੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਬੋਲਦੀ ਸੀ, ਪਤੀ ਪ੍ਰਤੀ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਆਵੇਗ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, “ਰਾਮ, ਇਹ ਕੀ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹੋ? ਇਹ ਬੋਲ ਮੈਨੂੰ ਹਲਕੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਸਮਝਦੀ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰਾ ਮਜ਼ਾਕ ਉਡਾ ਰਹੇ ਹੋ। ਐਸੇ ਅਯੋਗ ਅਤੇ ਲਾਜ਼ਵੰਤ ਬੋਲ ਤੁਹਾਡੇ ਵਾਂਗ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਯੋਧਿਆਂ, ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ, ਅਤੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਵਿਦਿਆਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਨਹੀਂ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ। ਹੇ ਉੱਤਮ, ਪਿਤਾ, ਮਾਤਾ, ਭਰਾ, ਪੁੱਤਰ, ਅਤੇ ਪੂਤ-ਭਾਵੀ — ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੀ ਕਰਨੀ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣਾ ਭਾਗ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਕ ਔਰਤ, ਹੇ ਉੱਤਮ, ਕੇਵਲ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਵੀ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਔਰਤਾਂ ਲਈ, ਨ ਤ ਪਿਤਾ, ਨ ਪੁੱਤਰ, ਨ ਆਪ, ਨ ਮਾਤਾ, ਨ ਮਿਤ੍ਰ — ਇੱਥੇ ਜਾਂ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ — ਪਤੀ ਹੀ ਸਦਾ ਰਾਹ ਹੈ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਅੱਜ ਜੰਗਲ ਦੀ ਔਖੀ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਨਿਕਲਦੇ ਹੋ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਚਲ ਕੇ ਘਾਹ ਤੇ ਕੰਡਿਆਂ ਨੂੰ ਦਬਾ ਦਿਆਂਗੀ। ਜਿਵੇਂ ਪੀਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਣੀ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਮੈਂ ਈਰਖਾ ਤੇ ਗੁੱਸਾ ਛੱਡ ਦਿਆਂਗੀ; ਹੇ ਯੋਧਾ, ਮੈਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਾ ਨਾਲ ਲੈ ਚਲੋ — ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਪਾਪ ਨਹੀਂ। ਚਾਹੇ ਮਹਿਲ ਦੀ ਛੱਤ ਉੱਤੇ, ਉੱਡਣ ਵਾਲੀ ਰਥ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ — ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪਤੀ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਛਾਂ ਹੀ ਪਤਨੀ ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ। ਮਾਂ-ਪਿਤਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸਿਖਾਇਆ ਹੈ; ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਹੋਰ ਕੁਝ ਕਹਿਣਾ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਨਿਭਾਉਣੀ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਔਖੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਾਵਾਂਗੀ, ਜਿੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਨਹੀਂ, ਹੋਰ-ਹੋਰ ਜਾਨਵਰ, ਹਿਰਣ, ਅਤੇ ਬਬਰ-ਸ਼ੇਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਰਹਾਂਗੀ, ਜਿਵੇਂ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗੀ, ਕੇਵਲ ਪਤੀ-ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਰਹਾਂਗੀ। ਸਦਾ ਤੁਹਾਡੀ ਸੇਵਾ ਕਰਾਂਗੀ, ਸਯੰਮ ਅਤੇ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਰਹਾਂਗੀ, ਤੇ ਮਧੁਰ-ਸੁਗੰਧੀ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦੀ ਰਹਾਂਗੀ। ਤੁਸੀਂ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਹੇ ਇੱਜ਼ਤ ਦੇਣ ਵਾਲੇ! ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਅੱਜ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਚੱਲਾਂਗੀ, ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ; ਹੇ ਮਹਾਨ, ਜਦ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰ ਲਿਆ, ਮੈਂ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ। ਮੈਂ ਸਦਾ ਫਲ ਤੇ ਜੜ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਜੀਵਾਂਗੀ; ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਰਹਿ ਕੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਦਿਆਂਗੀ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਚਲਾਂਗੀ, ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਮਗਰੋਂ ਹੀ ਖਾਵਾਂਗੀ; ਫਿਰ ਪਹਾੜ, ਝੀਲਾਂ, ਅਤੇ ਤਲਾਵਾਂ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹਾਂਗੀ। ਤੁਹਾਡੇ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਰੱਖੀ ਹਨ, ਨਾਲ, ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਕੇ ਹਰ ਥਾਂ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਕਮਲਾਂ, ਹੰਸਾਂ, ਤੇ ਕੁਰਕਾਂ ਵਾਲੇ ਤਲਾਵਾਂ ਵੇਖਾਂਗੀ। ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ, ਹੇ ਯੋਧਾ, ਮੈਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਸਭ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹਾਂਗੀ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਤਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਾਂਗੀ, ਸਦਾ ਤੁਹਾਡੀ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਰਹਾਂਗੀ। ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਾਲ-ਨੇਤਰ ਵਾਲੇ, ਮੈਂ ਸਰਵੋਤਮ ਆਨੰਦ ਲਵਾਂਗੀ; ਐਸਾ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਜਾਂ ਸੌ ਸਾਲ, ਸਦਾ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ। ਮੈਂ ਕਦੇ ਉਲੰਘਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗੀ; ਸਵਰਗ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਭਾਵਦਾ। ਜੇ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਤੁਹਾਡੇ ਬਗੈਰ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹਾਂਗੀ। ਮੈਂ ਜੰਗਲ, ਭਾਵੇਂ ਔਖਾ ਹੋਵੇ, ਜਿੱਥੇ ਹਿਰਣ, ਬਾਂਦਰ, ਅਤੇ ਹਾਥੀ ਹਨ, ਜਾਵਾਂਗੀ; ਉੱਥੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਵਾਂਗ ਰਹਾਂਗੀ, ਤੁਹਾਡੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ, ਤੁਹਾਡੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਾਲ। ਅਡੋਲ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੰਦੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਮਰਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ; ਮੈਨੂੰ ਲੈ ਚਲੋ, ਮੇਰੀ ਬੇਨਤੀ ਮੰਨੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਭਾਰ ਨਹੀਂ ਵਧਾਵਾਂਗੀ।” ਸੀਤਾ ਨੇ ਐਸਾ ਧਰਮ-ਪੂਰਨ ਬੋਲ ਕਿਹਾ, ਪਰ ਰਾਮ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਮਨੁੱਖ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹਿਆ। ਉਹ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਕਈ ਬੋਲ ਕਹੇ, ਉਸ ਦੇ ਜੰਗਲ-ਵਾਸ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ। ਰਾਮ, ਜੋ ਧਰਮ-ਪ੍ਰੇਮੀ ਸੀ, ਸੀਤਾ ਦੇ ਇਹ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਜਾਣ ਕੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਜੰਗਲ ਦੀਆਂ ਔਖੀਆਂ ਹਾਲਤਾਂ ਨੂੰ ਸੋਚ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਣਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਰਾਮ ਨੇ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ ਸੀ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਸੰਤੋਖ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਸਹਿਯੋਗੀ ਬੋਲ ਕਹੇ, “ਸੀਤਾ, ਤੂੰ ਉੱਤਮ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਦਾ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਰਹੀ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਰਹਿ ਕੇ ਧਰਮ-ਅਚਰਨ ਕਰ, ਤਾਂ ਕਿ ਮੇਰਾ ਮਨ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਰਹੇ। ਸੀਤਾ, ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਮੰਨ, ਹੇ ਮ੍ਰਦੁ-ਭਾਵੀ; ਸੁਣ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਕਈ ਖਤਰੇ ਹਨ। ਸੀਤਾ, ਜੰਗਲ-ਵਾਸ ਦਾ ਇਹ ਇਰਾਦਾ ਛੱਡ ਦੇ; ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਹੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉੱਥੇ ਖਤਰੇ ਹੀ ਖਤਰੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਇਹ ਬੋਲ ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਸਮਝ-ਬੂਝ ਨਾਲ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹਾਂ; ਉੱਥੇ ਮੈਨੂੰ ਕਦੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ, ਸਦਾ ਦੁੱਖ ਹੀ ਮਿਲਿਆ ਹੈ।” ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਵਿਚਲੇ ਸੰਵੇਦਨਾਤਮਕ, ਧਰਮਕ, ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਭਰੇ ਬੋਲ, ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਮਹਾਨ ਵਾਅਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਗਦੇ ਹਨ।