ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਜੀ ਆਪਣੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਸੀਤੇ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਆਏ, ਸੀਤਾ ਨੇ ਅਜੀਬ ਚੁੱਪ ਅਤੇ ਸੋਗ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਨੇਹ ਨਾਲ ਪਰੰਤੂ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਕੇ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੀ, "ਹੇ ਨਰ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਮ! ਅੱਜ ਤਾਂ ਵਾਹ ਵਾਹ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਗਾਇਕ ਤੇ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਗੁਣਗਾਨੀ, ਜੋ ਸਦਾ ਤੁਹਾਡੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਸੀ, ਅੱਜ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦੇ ਰਹੇ। ਨਾ ਹੀ ਸੁਤਾ ਤੇ ਮਗਧ ਜੈ ਜੈਕਾਰ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਸ਼ਬਦ ਉਚਾਰ ਰਹੇ ਹਨ।" "ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਤਾ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਅੱਜ ਤੁਹਾਡੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਮਾਧੁਰ ਤੇ ਦਹੀਂ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਰਾਜਤਿਲਕ ਦੇ ਸਮੇਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨਾਂ ਹੀ ਨਗਰ ਦੇ ਵਾਸੀ ਤੇ ਵਪਾਰੀ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸ਼੍ਰਿੰਗਾਰ ਨਾਲ, ਤੁਹਾਡੇ ਪਿੱਛੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਨਾਂ ਹੀ ਨਗਰ ਜਾਂ ਦੇਹਾਤ ਦੇ ਲੋਕ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਹਨ।" "ਤੁਹਾਡੀ ਵਧੀਆ ਸੁਗੰਧੀ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਰਥ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਚਾਰ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜਾਏ ਹੋਏ ਤੇਜ਼ ਘੋੜੇ ਜੋੜੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਵੀ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਚੱਲ ਰਿਹਾ। ਨਾ ਹੀ ਮੈਂ ਉਹ ਮਹਾਨ ਹਾਥੀ ਦੇਖ ਰਹੀ ਹਾਂ ਜੋ ਸਭ ਮੰਗਲ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਬਰਸਾਤ ਦੇ ਬੱਦਲ ਜਾਂ ਪਹਾੜ ਵਰਗਾ ਕਾਲਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਜਾਏ ਜਨਮਾਵਾਲੀ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਚਲਦਾ ਸੀ।" "ਤੁਹਾਡਾ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਰਾਜਸੀ ਆਸਨ ਵੀ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਜਦ ਰਾਜਤਿਲਕ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਹੈ? ਤੁਹਾਡੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਵੀ ਅਣਜਾਣਾ ਰੰਗ ਹੈ, ਤੇ ਕੋਈ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੀ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੀਤਾ ਨੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਤਾਂ ਰਘੁਕੁਲ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ, ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਨਰਮਤਾ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਸੀਤੇ, ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਮੈਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਭੇਜ ਰਹੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਵੱਡੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ ਹਾਂ, ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਤਾ ਤੇ ਪਾਲਕ ਹਾਂ। ਜਾਨਕੀ, ਸੁਣੋ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਪਰਿਆ।" "ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥ ਜੀ ਨੇ ਕਦੇ ਕੈਕੇਈ ਮਾਂ ਨੂੰ ਦੋ ਵੱਡੇ ਵਰ ਦਿਤੇ ਸਨ। ਹੁਣ ਜਦ ਮੇਰਾ ਰਾਜਤਿਲਕ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਉਹ ਵਰ ਮੰਗ ਲਏ, ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਵਚਨ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਮੰਨ ਲਏ।" "ਹੁਣ, ਮੈਨੂੰ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਲਈ ਦੰਡਕ ਅਰਣ੍ਯ ਵਿਚ ਵੱਸਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਮਿਲਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਯੁਵਰਾਜ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਜਦ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਤੈਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਨਾ ਕਰਨੀ, ਨਾ ਮੇਰੇ ਗੁਣ ਉਚਾਰਣੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਜੋ ਲੋਕ ਸਫਲਤਾ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਨਹੀਂ ਸਹਿੰਦੇ।" "ਹੁਣ ਰਾਜ ਦਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਮਿਲ ਗਿਆ ਹੈ। ਤੂੰ ਉਸ ਦਾ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਆਦਰ ਕਰੀਂ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਵਚਨ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਅੱਜ ਹੀ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਤੂੰ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਰਹੀਂ।" "ਜਦ ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਜਾਵਾਂ, ਤੂੰ ਸਵੇਰੇ ਉੱਠ ਕੇ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੀਂ, ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੀਂ। ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਕੌਸਲਿਆ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਦੀ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਤਕਾਰ ਕਰੀਂ। ਮੇਰੀਆਂ ਹੋਰ ਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਿਆਰ, ਭਗਤੀ ਤੇ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਮਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਮੰਨ।" "ਭਾਰਤ ਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੂੰ ਵੀ ਭਰਾ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ ਮੰਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮੇਰੀ ਜਾਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਪਿਆਰੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਅਪਮਾਨਿਤ ਨਾ ਕਰੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਹੁਣ ਉਹੀ ਰਾਜ ਅਤੇ ਘਰ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ। ਰਾਜੇ, ਜਦ ਉਹ ਚੰਗੇ ਵਿਹਾਰ ਤੇ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਨਾਰਾਜ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰਾਜੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੀ ਤਿਆਗ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜੇ ਉਹ ਅਪਮਾਨ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਲਾਇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ, ਚਾਹੇ ਬਾਹਰਲਾ ਹੋਵੇ, ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।" "ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹੀਂ, ਰਾਜਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੀਂ, ਭਾਰਤ ਵੱਲ ਧਰਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਰੱਖੀਂ, ਅਤੇ ਸੱਚ ਤੇ ਵਰਤਾਂ ਵਿਚ ਅਡਿੱਠ ਰਹੀਂ। ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਪਰ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਬੁਰਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਤਿਵੇਂ ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਚੱਲੀਂ।" ਇਸ ਉਪਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵੈਦੇਹੀ ਸੀਤਾ, ਜੋ ਪਿਆਰ ਦੇ ਯੋਗ ਸੀ ਅਤੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਬੋਲਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਪਤੀ ਵਲੋਂ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚੋਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਬੋਲ ਪਈ, "ਰਾਮ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਕੀ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹੋ? ਇਹ ਤਾਂ ਮਜ਼ਾਕ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗੇ ਸ਼ੂਰਾ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਤੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਮਾਹਿਰ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਯੋਗ ਤੇ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਬੋਲ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦੇ।" "ਪਿਤਾ, ਮਾਤਾ, ਭਰਾ, ਪੁੱਤਰ, ਤੇ ਵਹੁਟੀ—ਸਭ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਤੇ ਨਸੀਬ ਅਨੁਸਾਰ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਇਕ ਔਰਤ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਹੀ ਭਾਗੀਦਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਹੈ। ਔਰਤ ਲਈ ਨਾ ਪਿਤਾ, ਨਾ ਪੁੱਤਰ, ਨਾ ਆਪਣਾ ਆਪ, ਨਾ ਮਾਂ, ਨਾ ਮਿੱਤਰ—ਇਸ ਲੋਕ ਜਾਂ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ—ਕੋਈ ਰਸਤਾ ਨਹੀਂ, ਸਿਵਾਏ ਪਤੀ ਦੇ।" "ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਅੱਜ ਇਸ ਦੁਸ਼ਵਾਰ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ, ਘਾਹ ਤੇ ਕੰਡਿਆਂ ਨੂੰ ਰੌਂਦਦੀ ਹੋਈ ਚੱਲਾਂਗੀ। ਜਲ ਵਾਂਗ ਈਰਖਾ ਤੇ ਗੁੱਸਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤਤਾ ਨਾਲ ਲੈ ਚਲੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਪਾਪ ਨਹੀਂ।" "ਚਾਹੇ ਮਹਲ ਦੀ ਛੱਤ ਉੱਤੇ ਹੋਵਾਂ, ਚਾਹੇ ਵਿਮਾਨ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਥਾਂ ਪਤਿ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਛਾਂ ਹੀ ਔਰਤ ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਮਾਂ-ਪਿਓ ਨੇ ਬਹੁਤ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਹੋਰ ਕੁਝ ਕਹਿਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਨਿਸ਼ਚੈ ਤੇ ਪੱਕੀ ਹਾਂ।" "ਮੈਂ ਉਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਚੱਲਾਂਗੀ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਹਰਣਾਂ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਨਵਰਾਂ, ਅਤੇ ਸ਼ੇਰਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਵਾਂਗ ਹੀ, ਖੁਸ਼ ਰਹਿ ਕੇ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਸਿਰਫ਼ ਪਤੀ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਰਹਾਂਗੀ।" "ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੁਹਾਡੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਆਤਮ-ਸੰਯਮ ਤੇ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਰਹਿ ਕੇ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ, ਹੇ ਵੀਰ, ਮਧੁ-ਗੰਧੀ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਾਂਗੀ।