ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਵਨਗਮਨ ਦੀ ਘੜੀ ਆਈ, ਸੀਤਾ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਦੁੱਖ ਭਰੇ ਮਨ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਆਪਣੇ ਕਮਲ ਵਰਗੇ ਨੈਣਾਂ ਵਾਲੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ, ਤੁਸੀਂ ਅੱਜ ਉਹ ਚੰਨ ਅਤੇ ਹੰਸ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ ਚੌਰਾਂ ਦੀ ਠੰਢੀ ਹਵਾ ਨਹੀਂ ਲੈ ਰਹੇ, ਜੋ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਲਈ ਰਿਵਾਜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨਾਂ ਹੀ ਅੱਜ ਉਹ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਭਟ ਅਤੇ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਉਚਾਰਣ ਵਾਲੇ ਸੁਤਾ ਤੇ ਮਗਧ ਆ ਕੇ ਤੁਹਾਡੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਨਾਂ ਹੀ ਵੈਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਰਾਜਤਿਲਕ ਸਮੇਂ ਸ਼ਹਿਦ ਤੇ ਦਹੀਂ ਨਾਲ ਮਸਤਕ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਰਸਮ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕ ਅਤੇ ਵਪਾਰੀ, ਜੋ ਸੱਜ-ਧਜ ਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿੱਛੇ ਪੈਦੇ ਹੁੰਦੇ, ਉਹ ਵੀ ਅੱਜ ਤੁਹਾਡਾ ਅਨੁਸਰਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੇ।" "ਤੁਹਾਡਾ ਸੋਹਣਾ, ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਰਥ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਅਲੰਕਰਿਤ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਚਾਰ ਘੋੜੇ ਜੋਤਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਚੱਲ ਰਿਹਾ। ਨਾਂ ਹੀ ਉਹ ਮਹਾਨ ਹਾਥੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ, ਬੱਦਲ ਜਾਂ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਕਾਲਾ, ਤੁਹਾਡੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਨਾਂ ਹੀ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਜੜਿਆ ਰਾਜਸੀ ਆਸਨ ਅੱਗੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਜਦ ਤਿਲਕ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਿਹਾ? ਤੁਹਾਡੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਅਜੀਬ ਰੰਗ ਹੈ, ਕੋਈ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੀ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੀਤਾ ਦੇ ਦੁਖ ਭਰੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਘੁਵੰਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਆਨੰਦ ਰਾਮ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤਵਨਾ ਦਿੰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, "ਸੀਤੇ, ਪਿਤਾ ਜੀ ਮੈਨੂੰ ਜੰਗਲ ਭੇਜ ਰਹੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਉੱਚ ਕੁਲ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲਿਆ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਅਤੇ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ। ਜਾਨਕੀ, ਸੁਣੋ, ਇਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ। ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਦੋ ਵੱਡੇ ਵਰ ਦਿਤੇ ਸਨ। ਹੁਣ, ਜਦ ਮੇਰੇ ਰਾਜਤਿਲਕ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਉਹ ਵਰ ਮੰਗ ਲਏ। ਪਿਤਾ ਨੇ ਧਰਮ ਦੇ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਵਚਨ ਪੂਰੇ ਕਰਨੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਮੈਨੂੰ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਲਈ ਦੰਡਕ ਅਰਣਯ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਰਹਿਣਾ ਪਵੇਗਾ, ਤੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।" "ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਜਦ ਮੈਂ ਇਕੱਲੇ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਭਰਤ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਨਾ ਕਰੀਂ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਧਨ-ਸੰਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਨਹੀਂ ਸਹਿੰਦੇ, ਇਸ ਲਈ ਮੇਰੀਆਂ ਵਡਿਆਈਆਂ ਭਰਤ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਾ ਕਰੀਂ। ਪਿਤਾ ਨੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਸਦਾ ਲਈ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣਾਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰੀਂ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਹੋਏ ਵਚਨ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਅੱਜ ਹੀ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਤੂੰ ਧੀਰਜ ਧਾਰ, ਹੇ ਨਿਸ਼ਚਲ ਚਿੱਤ ਵਾਲੀ।" "ਜਦ ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਚਲਾ ਜਾਵਾਂ, ਤੂੰ ਰੋਜ਼ ਸਵੇਰੇ ਉਠ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੀਂ, ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਮੱਥਾ ਟੇਕੀਂ। ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਕੌਸਲਿਆ, ਜੋ ਉਮਰ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਆਦਰ ਕਰੀਂ। ਮੇਰੀਆਂ ਹੋਰ ਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਤਿਕਾਰ, ਪਿਆਰ ਤੇ ਸੇਵਾ ਦੇ ਨਾਲ ਦੇਖੀਂ, ਉਹ ਸਭ ਮੈਨੂੰ ਮਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਹਨ। ਭਰਤ ਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੂੰ ਭਰਾ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਸਮਾਨ ਜਾਣੀਂ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਪਿਆਰੇ ਹਨ। ਭਰਤ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਨਾਰਾਜ਼ ਨਾ ਕਰੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਹੁਣ ਉਹੀ ਰਾਜਾ ਹੈ। ਰਾਜੇ ਚੰਗੇ ਵਿਹਾਰ ਤੇ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਹ ਨਾਰਾਜ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਰਾਜੇ, ਜੇ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਅਚੰਗਾ ਵਿਹਾਰ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਛੱਡ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਯੋਗ੍ਯ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ, ਭਾਵੇਂ ਪਰਾਇਆ ਹੋਵੇ, ਕਬੂਲ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹੀਂ, ਪਿਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ, ਭਰਤ ਵੱਲ ਧਰਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਰੱਖ, ਤੇ ਸੱਚ ਤੇ ਵਰਤ ਰਹੀਂ। ਮੈਂ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਪਰ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਤਿਵੇਂ ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲੀਂ।" ਇਸ ਸਮੇਂ ਰਾਮ ਜੀ ਦੀਆਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਵੈਦੇਹੀ ਸੀਤਾ, ਜੋ ਸਦਾ ਪਿਆਰ-ਯੋਗ ਤੇ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਪਤੀ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿਚੋਂ ਰੁੱਸ ਗਈ। ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ, ਪਰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਇਹ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਆਖ ਰਹੇ ਹੋ, ਰਾਮ? ਇਹ ਬੋਲ ਤਾਂ ਸੌਖੇ-ਸੌਖੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਤੁਸੀਂ ਮਜ਼ਾਕ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ। ਅਜਿਹੇ ਅਯੋਗ੍ਯ ਤੇ ਨਿੰਦਣੀ ਬਚਨ, ਤੁਸੀਂ, ਜੋ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਹੋ, ਵੀਰਾਂ, ਰਾਜਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿਚ, ਨਹੀਂ ਆਖਣੇ ਚਾਹੀਦੇ।" "ਪਿਤਾ, ਮਾਂ, ਭਰਾ, ਪੁੱਤਰ, ਭਾਬੀ—ਹਰੇਕ ਆਪਣੀਆਂ ਕਰਮਾਂ ਤੇ ਆਪਣੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਉੱਤੇ ਚੱਲਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਇਕ ਔਰਤ, ਕੇਵਲ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਹੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਰਹਿਣਾ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਔਰਤਾਂ ਲਈ, ਨਾ ਪਿਤਾ, ਨਾ ਪੁੱਤਰ, ਨਾ ਆਪ, ਨਾ ਮਾਂ, ਨਾ ਮਿੱਤਰ—ਇਸ ਲੋਕ ਜਾਂ ਪਰਲੋਕ ਵਿਚ—ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ, ਕੇਵਲ ਪਤੀ ਹੀ ਸਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਾਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।" "ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਅੱਜ ਇਸ ਔਖੇ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ, ਘਾਹ ਤੇ ਕੰਡਿਆਂ ਨੂੰ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠਾਂ ਰੌਂਦਦੀ ਹੋਈ ਚੱਲਾਂਗੀ। ਈਰਖਾ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ, ਜਿਵੇਂ ਪੀਤਾ ਪਾਣੀ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਮੈਂ ਛੱਡ ਦਿਆਂਗੀ, ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਪਾਪ ਨਹੀਂ। ਚਾਹੇ ਮਹਲ ਦੀ ਛੱਤ ਉੱਤੇ ਹੋਵਾਂ, ਉੱਡਦੇ ਰਥ ਵਿਚ ਜਾਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ, ਹਰ ਥਾਂ ਪਤੀ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਛਾਂ ਹੀ ਔਰਤ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।" "ਮੇਰੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸਮਝਾਇਆ ਹੈ, ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਹੋਰ ਕੁਝ ਆਖਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕੀਤਾ, ਉਹੀ ਕਰਾਂਗੀ। ਮੈਂ ਇਸ ਔਖੇ, ਮਨੁੱਖ-ਰਹਿਤ, ਹਿਰਣਾਂ ਤੇ ਸ਼ੇਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਜਾਵਾਂਗੀ। ਜਿਵੇਂ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਵੀ ਖੁਸ਼ ਰਹਾਂਗੀ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਦੀ, ਕੇਵਲ ਪਤੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਿਚ ਲੀਨ ਰਹਾਂਗੀ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਤੇ ਸੀਤਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਰਹ, ਪਿਆਰ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲੀ ਨਾਰੀ ਦੀ ਅਡੋਲਤਾ ਦੀ ਇਹ ਸੰਵਾਦੀ ਘੜੀ ਆਈ।