ਸੁੰਦਰ ਰਾਮਚੰਦਰ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਸੀਤਾ ਜੀ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਦੀ ਹੋਈ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, “ਆਪਣੇ ਸੁਹਣੇ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ, ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਝਾਗ ਵਰਗੇ ਸਫੈਦ ਛਤਰੀ ਦੀ ਛਾਂ ਹੇਠਾਂ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਅੱਜ ਕੋਈ ਰੌਣਕ ਨਹੀਂ। ਤੇਰੇ ਕੰਵਲ-ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲਾ ਚਿਹਰਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਚੰਨ ਤੇ ਹੰਸ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦਾਰ ਚੌਰੀਆਂ ਨਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਝਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਅੱਜ ਨਹੀਂ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਗਾਇਕ ਤੇ ਵਾਚਕ ਤੇਰੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ, ਤੇ ਸੂਤ ਤੇ ਮਗਧ ਵੀ ਸ਼ੁਭ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਦੇ, ਪਰ ਅੱਜ ਉਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਆਏ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਵੀ ਤੇਰੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਮਧ ਤੇ ਦਹੀਂ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਅਭਿਸ਼ਿਕਤ ਰਾਜਾ ਲਈ ਕਰਦੇ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਾਸੀ, ਸਭ ਗਿਲਡਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਸਜ-ਧਜ ਕੇ ਤੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਚੱਲਦੇ, ਨਾ ਹੀ ਪਿੰਡਾਂ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਲੋਕ।" "ਤੇਰਾ ਵਧੀਆ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਰਥ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਤੇਜ਼ ਘੋੜੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਜੋੜੇ ਜਾਂਦੇ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ। ਤੇਰਾ ਮਹਾਨ ਹਾਥੀ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਸਭ ਸ਼ੁਭ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹਨ, ਬਰਸਾਤ ਦੇ ਬੱਦਲ ਜਾਂ ਪਹਾੜ ਵਰਗਾ ਕਾਲਾ, ਉਹ ਵੀ ਤੇਰੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਤੇਰਾ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਰਾਜਸੀ ਆਸਨ ਵੀ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਚਲਦਾ ਸੀ।" "ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ, ਫਿਰ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਕਿਉਂ ਹੈ? ਤੇਰੇ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਅਜੀਬ ਰੰਗ ਹੈ, ਤੇ ਕੋਈ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਲਾਪ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਨੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, "ਸੀਤੇ, ਪਿਤਾ ਜੀ ਮੈਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਭੇਜ ਰਹੇ ਹਨ।" "ਜਨਕੀ, ਮੈਂ ਵੱਡੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ, ਧਰਮ ਦਾ ਗਿਆਨ ਤੇ ਅਮਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹਾਂ। ਸੁਣ, ਇਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ। ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਕਈ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ, ਆਪਣੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਕਈਕੇਈ ਨੂੰ ਦੋ ਵੱਡੇ ਵਰ ਦਿਤੇ ਸਨ। ਹੁਣ, ਜਦ ਮੇਰੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਕਈਕੇਈ ਨੇ ਉਹ ਵਰ ਮੰਗ ਲਏ, ਤੇ ਪਿਤਾ ਜੀ, ਧਰਮ ਦੇ ਬੰਧਨ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਵਚਨ ਪੂਰੇ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।" "ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਦੰਡਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਪਵੇਗਾ, ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ; ਭਰਤ ਨੂੰ ਰਾਜ ਦਾ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਜਦ ਮੈਂ ਸੁੰਨ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ; ਭਰਤ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਕਦੇ ਨਾ ਕਰੀਂ।" "ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਕੋਲ ਸੰਪਤੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ, ਉਹ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਨਹੀਂ ਸਹਿੰਦੇ; ਇਸ ਲਈ, ਮੇਰੀਆਂ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਭਰਤ ਅੱਗੇ ਕਦੇ ਵਡਿਆਈ ਨਾ ਕਰੀਂ। ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਸਦਾ ਲਈ ਰਾਜ-ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣਾਇਆ ਹੈ; ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ, ਸੀਤੇ, ਖਾਸ ਸਨਮਾਨ ਦੇਣਾ, ਤੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਵੀ।" "ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਵਚਨ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਂਦਾ, ਅੱਜ ਹੀ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾਵਾਂਗਾ; ਤੂੰ ਅਡੋਲ ਰਹੀਂ। ਜਦ ਮੈਂ ਜੰਗਲ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੈ, ਚਲਾ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਤੂੰ ਵ੍ਰਤ ਤੇ ਉਪਵਾਸ ਨੂੰ ਅਪਣਾਈਂ।" "ਸਵੇਰੇ ਉਠ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਧੀ ਹੈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੀਂ, ਤੇ ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰੀਂ। ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਕੌਸ਼ਲਿਆ, ਜੋ ਉਮਰ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਥਕ ਗਈ ਹੈ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾ ਦੇਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਖਾਸ ਸਨਮਾਨ ਦੇ।" "ਮੇਰੀਆਂ ਹੋਰ ਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਮਨ ਕਰੀਂ; ਪਿਆਰ, ਭਗਤੀ ਤੇ ਸੇਵਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਮਾਂਵਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ। ਭਰਤ ਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੂੰ ਭਰਾ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ, ਖਾਸ ਪਿਆਰ ਕਰ; ਉਹ ਮੇਰੇ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਪਿਆਰੇ ਹਨ।" "ਭਰਤ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਾਰਾਜ਼ ਨਾ ਕਰ; ਉਹ, ਵੈਦੇਹੀ, ਰਾਜ ਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈ। ਰਾਜੇ, ਜਦ ਉਹ ਚੰਗੀ ਆਚਰਨ ਤੇ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੁੰਦੇ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਲਟ ਵਖਤ ਗੁੱਸਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।" "ਰਾਜੇ, ਜੇ ਪੁੱਤਰ ਹਾਨੀ ਕਰਦੇ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਵੀ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਤੇ ਯੋਗ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਬਾਹਰਲੇ ਹੋਣ, ਪਸੰਦ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।" "ਇਸ ਲਈ, ਧਨਵੰਤਿ, ਇੱਥੇ ਰਹੀਂ, ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਭਗਤੀ ਦੇ, ਭਰਤ ਵੱਲ ਧਰਮ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖ, ਤੇ ਸੱਚ ਤੇ ਵਚਨ 'ਤੇ ਅਡੋਲ ਰਹੀਂ।" "ਮੈਂ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਪਰ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਰਹੀਂ, ਸੁੰਦਰਿ। ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ, ਤਿਵੇਂ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਮੰਨ ਕੇ ਚਲੀਂ।" "ਹੁਣ ਸੁਣ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੀ ਸੱਤਾਈਵੀਂ ਸਰਗਾ।" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਵੈਦੇਹੀ, ਜੋ ਪਿਆਰ ਦੀ ਹੱਕਦਾਰ ਤੇ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਪਤੀ ਵੱਲ ਪਿਆਰ ਵਿਚੋਂ ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, 'ਇਹ ਕੀ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹੋ, ਰਾਮ? ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਹਲਕੀਆਂ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੁਣ ਕੇ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵਧੀਆ, ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਮਜਾਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।" "ਇਹ ਅਯੋਗ ਤੇ ਨਿੰਦਣੀ ਗੱਲਾਂ, ਤੂੰ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਹੀਰਿਆਂ, ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਮਾਹਰਾਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਕਹਿਣੀਆਂ।" "ਮਹਾਨ, ਪਿਤਾ, ਮਾਂ, ਭਰਾ, ਪੁੱਤਰ, ਤੇ ਪਤਨੀ—ਸਭ ਆਪਣੀ ਖਾਸੀਅਤ ਤੇ ਨਸੀਬ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਜੀਵਨ ਜੀਊਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਪਤਨੀ, ਕੇਵਲ ਪਤੀ ਦੇ ਨਸੀਬ ਵਿਚ ਸਾਂਝ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਵੀ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।" "ਇਸ ਲੋਕ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿਚ, ਪਤਨੀ ਲਈ ਨਾ ਪਿਤਾ, ਨਾ ਪੁੱਤਰ, ਨਾ ਆਪਣਾ ਆਪ, ਨਾ ਮਾਂ, ਨਾ ਮਿਤਰ—ਕੋਈ ਰਸਤਾ ਨਹੀਂ; ਪਤੀ ਹੀ ਸਦਾ ਉਸ ਦਾ ਰਸਤਾ ਹੈ।" "ਜੇ ਤੂੰ ਅੱਜ, ਰਾਘਵ, ਔਖੇ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾ ਰਹਾ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਚਲਾਂਗੀ, ਘਾਹ ਤੇ ਕੰਡਿਆਂ ਨੂੰ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠਾਂ ਰੋਂਦਦੀ।" "ਇਰਖਾ ਤੇ ਗੁੱਸਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਪੀਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਣੀ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਮੈਨੂੰ, ਹੀਰੋ, ਨਿਸਚਿੰਤਤਾ ਨਾਲ ਲੈ ਚਲ; ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਪਾਪ ਨਹੀਂ।" "ਪਤਨੀ ਲਈ, ਭਾਵੇਂ ਮਹਲ ਦੀ ਛੱਤ ਉੱਤੇ ਹੋਵੇ, ਉਡਦੇ ਰਥ ਵਿਚ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਚੱਲਦੀ ਹੋਵੇ, ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਪਤੀ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਛਾਂ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।" "ਮਾਂ-ਪਿਤਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਸਿਖਾਇਆ, ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਹੋਰ ਕੁਝ ਕਹਿਣਾ ਨਹੀਂ; ਮੈਂ ਜਿਵੇਂ ਨਿਸਚਿਆ, ਤਿਵੇਂ ਕਰਾਂਗੀ।" "ਮੈਂ ਔਖੇ, ਮਨੁੱਖ-ਰਹਿਤ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਜਾਵਾਂਗੀ, ਜਿੱਥੇ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਹਿਰਨ ਹਨ, ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬਾਘ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਤੇ ਸੀਤਾ ਦੀਆਂ ਵਿਆਕੁਲਤਾ, ਵਚਨਬੱਧਤਾ, ਤੇ ਆਪਸੀ ਪਿਆਰ ਭਾਵਾਂ ਵਿਚ, ਰਾਮ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਨਾ ਜਾਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ, ਪਰ ਸੀਤਾ ਨੇ ਪਤੀ ਦੇ ਨਸੀਬ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਸਾਂਝ ਦੱਸ ਕੇ, ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਜਾਣ ਦੀ ਅਡੋਲ ਇੱਛਾ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤੀ।