ਰਾਮ ਚੰਦਰ ਜੀ ਆਪਣੇ ਸੋਹਣੇ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਜੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਛਾਈ ਹੋਈ ਸੀ। ਪਰ ਰਾਮ ਜੀ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਥੱਲੇ ਸੀ, ਉਹ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਚਲ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਸੀਤਾ ਜੀ, ਜੋ ਕੰਬ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਠ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਗਹਿਰੀ ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵੇਖੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਲਝਣ ਸੀ। ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਇਸ ਧਰਮੀ ਰਾਮ ਨੂੰ, ਸੀਤਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਆਪਣਾ ਦੁੱਖ ਹੋਰ ਲੁਕਾਇਆ ਨਾ ਗਿਆ ਤੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਬੇਚੈਨ ਹੋ ਗਏ। ਸੀਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਪੇਲ੍ਹਾ, ਪਸੀਨੇ ਨਾਲ ਭਿੱਜਿਆ ਅਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ ਵੇਖਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਕਿਸੇ ਉੱਤੇ ਰੋਸ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਸੀਤਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਇਹ ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਭੂ?" ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਅੱਜ ਤਾਂ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਯਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਾਲਾ ਸ਼ੁਭ ਦਿਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਚੁਣਿਆ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਚਿੰਤਤ ਕਿਉਂ ਹੋ?" ਸੀਤਾ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ, "ਤੁਹਾਡਾ ਸੋਹਣਾ ਚਿਹਰਾ, ਜੋ ਅਕਸਰ ਸਫੈਦ ਛਤਰੀ ਦੀ ਠੰਢੀ ਛਾਂ ਹੇਠਾਂ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਅੱਜ ਮੁਰਝਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।" "ਤੁਹਾਡੀ ਕੰਵਲ ਵਰਗੀ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੰਦ ਅਤੇ ਹੰਸ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦੇ ਚਾਮਰਾਂ ਨਾਲ ਝਲਦੇ ਸਨ, ਅੱਜ ਕੋਈ ਝਲ ਨਹੀਂ ਰਹੇ।" "ਅੱਜ ਉਹ ਵਚਨ-ਕਵੀ ਤੇ ਗਾਇਕ ਵੀ ਨਹੀਂ ਆਏ ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ, ਨਾਂ ਹੀ ਸੁਤਾ ਤੇ ਮਗਧਾ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਸ਼ੁਭ ਮੰਗਲ ਗੀਤ ਗਾ ਰਹੇ ਹਨ।" "ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਮਧੁ ਅਤੇ ਦਹੀਂ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਰਾਜਤਿਲਕ ਲਈ ਹੁੰਦਾ।" "ਸਾਰੇ ਨਗਰ ਵਾਸੀ ਅਤੇ ਵਪਾਰੀ, ਜੋ ਸਜੇ-ਧਜੇ ਹੋਏ ਹੁੰਦੇ, ਉਹ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਆ ਰਹੇ, ਨਾਂ ਹੀ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਲੋਕ।" "ਤੁਹਾਡਾ ਸੋਹਣਾ, ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਰਥ, ਜਿਸਨੂੰ ਚਾਰ ਤੇਜ਼ ਘੋੜੇ ਲਗੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਅੱਜ ਤੁਹਾਡੇ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਚਲ ਰਿਹਾ।" "ਤੁਹਾਡਾ ਮਹਾਨ ਹਾਥੀ, ਜੋ ਸਭ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਬਦਲੀ ਜਾਂ ਪਹਾੜ ਵਰਗਾ ਕਾਲਾ, ਉਹ ਵੀ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਜਾ ਰਿਹਾ।" "ਤੁਹਾਡਾ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਜੜਿਆ ਰਾਜਸੀ ਆਸਨ ਵੀ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹੋ।" "ਹੁਣ ਜਦ ਕਿ ਰਾਜਤਿਲਕ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਫਿਰ ਵੀ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਿਹਾ? ਤੁਹਾਡਾ ਚਿਹਰਾ ਵੀ ਅਣਜਾਣੇ ਰੰਗ ਵਿਚ ਹੈ, ਤੇ ਕੋਈ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੀ।" ਜਦ ਸੀਤਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਪੁੱਛਦੀ ਰਹੀ, ਤਾਂ ਰਘੁਕੁਲ ਦੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ, ਰਾਮ ਨੇ ਨਰਮ ਸੁਭਾਵ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਸੀਤੇ, ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਮੈਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਭੇਜ ਰਹੇ ਹਨ।" "ਮੈਂ ਵੱਡੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ ਹਾਂ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਤੇ ਮੰਨਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ। ਜਾਨਕੀ, ਸੁਣ ਕਿ ਇਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ।" "ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਵਚਨ ਦੇ ਪੱਕੇ ਹਨ, ਕਈ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਕੈਕੇਈ ਮਾਂ ਨੂੰ ਦੋ ਵੱਡੇ ਵਰ ਦਿਤੇ ਸਨ।" "ਹੁਣ, ਜਦ ਮੇਰਾ ਰਾਜਤਿਲਕ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਰਾਣੀ ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਉਹ ਵਚਨ ਯਾਦ ਦਿਲਾਇਆ, ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਬੰਧਨ ਹੇਠ ਰਾਜਾ ਉਹਨਾਂ ਵਚਨਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।" "ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਦੰਡਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣਾ ਪਵੇਗਾ, ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਤੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।" "ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਜਦ ਮੈਂ ਇਕੱਲੇ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਭਰਤ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਦੇ ਵੀ ਮੇਰਾ ਜਿਕਰ ਨਾ ਕਰੀਂ।" "ਕਿਉਂਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਰਾਜ-ਸਮਪੱਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦੇ; ਇਸ ਲਈ, ਮੇਰੀਆਂ ਵਡਿਆਈਆਂ ਭਰਤ ਦੇ ਅੱਗੇ ਕਦੇ ਨਾ ਕਰੀਂ।" "ਸਦਾ ਲਈ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਭਰਤ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਉਹ ਤੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਆਦਰ ਜੋਗ ਹੈ, ਸੀਤੇ, ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਵੀ।" "ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਵਚਨ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਂਦਿਆਂ, ਅੱਜ ਹੀ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਜਾਵਾਂਗਾ; ਤੂੰ ਧੀਰਜ ਧਾਰ।" "ਜਦ ਮੈਂ ਜੰਗਲ, ਜਿੱਥੇ ਰਿਸ਼ੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਚਲਾ ਜਾਵਾਂ, ਤੂੰ ਵਰਤ ਤੇ ਉਪਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਰਹੀਂ।" "ਸਵੇਰੇ ਉੱਠ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੀਂ, ਤੇ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੀਂ।" "ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਕੌਸਲਿਆ, ਜੋ ਉਮਰ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਥਕ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਉਹ ਧਰਮ ਦੀ ਪਹਿਲ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਆਦਰ ਦੇਈਂ।" "ਮੇਰੀਆਂ ਹੋਰ ਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਤਿਕਾਰ ਦੇਈਂ; ਪਿਆਰ, ਭਗਤੀ ਤੇ ਸੇਵਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਮੈਨੂੰ ਮਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ।" "ਭਰਤ ਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੂੰ ਵੀ ਭਰਾ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ ਹੀ ਮੰਨੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਜਾਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਪਿਆਰੇ ਹਨ।" "ਕਦੇ ਵੀ ਭਰਤ ਨੂੰ ਨਾਰਾਜ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰੀਂ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ, ਵੈਦੇਹੀ, ਹੁਣ ਦੇਸ਼ ਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈ।" "ਰਾਜਾ, ਜਦ ਚੰਗੇ ਆਚਰਨ ਨਾਲ ਆਦਰ ਮਿਲੇ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਕ੍ਰੋਧੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਰਾਜੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੀ ਛੱਡ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜੇ ਉਹ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਏ, ਤੇ ਕਾਬਲ ਬੰਦੇ ਨੂੰ, ਭਾਵੇਂ ਪਰਾਇਆ ਹੋਵੇ, ਕਬੂਲ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।" "ਇਸ ਲਈ, ਧੰਨਵਾਦੀਏ, ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹੀਂ, ਰਾਜਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ, ਭਰਤ ਲਈ ਧਰਮ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖ, ਤੇ ਸੱਚ ਤੇ ਵਰਤਾਂ ਵਿਚ ਅਡੋਲ ਰਹੀਂ।" "ਮੈਂ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਪਿਆਰੀ; ਪਰ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹੀਂ, ਸੋਹਣੀਏ। ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਦਾ ਬੁਰਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਐਵੇਂ ਹੀ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਮੰਨ।" ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਸਤਾਈਵੇਂ ਸਰਗ ਨੂੰ ਸੁਣ। ਜਦ ਰਾਮ ਨੇ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, ਤਾਂ ਪਿਆਰ ਜੋਗੀ, ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ ਵਾਲੀ ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਉੱਤੇ ਪਿਆਰ ਵਿਚੋਂ ਗੁੱਸਾ ਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਇਹ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹੋ, ਰਾਮ? ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਹਲਕੇ ਵਿੱਚ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ। ਤੁਹਾਡੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਪੁਰਖ, ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਮਜ਼ਾਕ ਉਡਾ ਰਹੇ ਹੋ।" "ਇਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਅਯੋਗ ਤੇ ਲਾਜ਼ਤਲਾਖ ਗੱਲਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਜਿਹੀ ਮਹਾਨਤਾ ਵਾਲੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸੁਹਿੰਦੀਆਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਸ਼ੂਰਵੀਰ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ।" "ਪਿਤਾ, ਮਾਂ, ਭਰਾ, ਪੁੱਤਰ, ਅਤੇ ਭਾਬੀ—ਸਾਰੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਆਪਣਾ ਆਪਣਾ ਭਾਗ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।" "ਪਰ, ਇੱਕ ਔਰਤ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਭਾਗ ਵਿਚ ਹੀ ਭਾਗੀਦਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਸਰਵੋਤਮ ਪੁਰਖ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਵੱਸਣ ਲਈ ਆਦੇਸ਼ ਮਿਲ ਗਿਆ ਹੈ।" "ਔਰਤਾਂ ਲਈ, ਨਾ ਪਿਤਾ, ਨਾ ਪੁੱਤਰ, ਨਾ ਆਪ, ਨਾ ਮਾਂ, ਨਾ ਦੋਸਤ—ਇਹ ਕੋਈ ਵੀ ਰਾਹ ਨਹੀਂ; ਇੱਥੇ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਪਤੀ ਹੀ ਸਦਾ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਰਸਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।