ਰਾਮ ਨੇ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਸੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਕੌਸਲਿਆ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਲੈ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਅਡਿੱਗ ਰਹਿਣ ਦਾ ਨਿਸਚਯ ਕੀਤਾ। ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਰਾਮ, ਜਦੋਂ ਰਾਜ ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਚਲ ਪਿਆ, ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਗੁਣਾਂ ਕਰਕੇ ਸਭ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਪਰ ਇਸ ਸਮੇਂ, ਵਿਦੇਹੀ ਸੀਤਾ, ਜੋ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਗੱਲਾਂ ਤੋਂ ਬੇਖਬਰ ਸੀ; ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਕੇਵਲ ਰਾਮ ਦੀ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੀ ਉਡੀਕ 'ਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਆਪਣੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨਿਭਾ ਕੇ, ਸੀਤਾ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਆਭਾਰ ਨਾਲ, ਰਾਜ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਦਿਆਂ, ਅਗਲੇ ਪਲ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਆਪਣੇ ਸੋਹਣੇ, ਸਜਾਏ ਹੋਏ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ, ਜਿੱਥੇ ਲੋਕ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ; ਉਹ ਨਿਮਰਤਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਚਿਹਰਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਥੱਲੇ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਸੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਸੀਤਾ, ਜੋ ਕੰਬ ਰਹੀ ਸੀ, ਉੱਠ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਪੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਹੋਸ਼ ਗੁਆ ਬੈਠਾ ਸੀ। ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਮ, ਜਦੋਂ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਦਾ ਦੁੱਖ ਛੁਪਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਉਦਾਸੀ ਸਾਫ਼ ਦਿਸ ਰਹੀ ਸੀ। ਸੀਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਪੀਲਾ ਚਿਹਰਾ, ਪਸੀਨਾ ਆਇਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ ਵੇਖਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਕਿਸੇ ਉੱਤੇ ਗੁੱਸਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਕੇ ਪੁੱਛਦੀ ਹੈ, "ਇਹ ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ, ਪ੍ਰਭੂ?" ਉਹ ਆਖਦੀ ਹੈ, "ਅੱਜ ਤਾਂ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਯਾ ਦਾ ਸ਼ੁਭ ਦਿਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਗਿਆਨਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਤੁਹਾਡਾ ਮਨ ਕਿਉਂ ਚਿੰਤਤ ਹੈ?" "ਤੁਹਾਡਾ ਸੋਹਣਾ ਚਿਹਰਾ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੌ-ਧੰਡੀ ਚਿੱਟੀ ਛਤਰੀ ਹੇਠਾਂ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਅੱਜ ਉਹ ਰੌਣਕ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਿਹਾ।" "ਨਾ ਹੀ ਤੁਹਾਡਾ ਕਮਲ ਵਰਗਾ ਚਿਹਰਾ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੰਨ ਅਤੇ ਹੰਸ ਵਰਗੀਆਂ ਚਮਕਦਾਰ ਚੌਰੀਆਂ ਨਾਲ ਝਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਅੱਜ ਉਹ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਹੈ।" "ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਭੱਟ ਅਤੇ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਦੇ ਗਾਇਕ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਅੱਜ ਦਿਸਦੇ ਨਹੀਂ। ਨਾ ਹੀ ਸੂਤ ਅਤੇ ਮਗਧਾ ਤੁਸੀਂ ਲਈ ਮੰਗਲ ਗੀਤ ਗਾ ਰਹੇ ਹਨ।" "ਵੈਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਸਮੇਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸਿਰ ਤੇ ਸ਼ਹਦ ਅਤੇ ਦਹੀਂ ਲਾਉਂਦੇ, ਉਹ ਵੀ ਅੱਜ ਨਹੀਂ ਆਏ।" "ਸਾਰੇ ਨਾਗਰਿਕ ਅਤੇ ਵਪਾਰੀ, ਸਜੇ-ਧਜੇ ਹੋਏ, ਤੁਹਾਡੇ ਪਿੱਛੇ ਆਉਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੇ, ਨਾ ਹੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਲੋਕ ਜਾਂ ਪਿੰਡ ਦੇ ਵਾਸੀ।" "ਤੁਹਾਡਾ ਸੋਹਣਾ, ਸੁਗੰਧਿਤ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਰਥ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜਾਏ ਹੋਏ ਚਾਰ ਤੇਜ਼ ਘੋੜੇ ਜੋਤਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਵੀ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਚੱਲ ਰਿਹਾ।" "ਤੁਹਾਡਾ ਵੱਡਾ ਹਾਥੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਮੰਗਲ ਚਿੰਨਾਂ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਸੀ, ਮੀਂਹ ਦੇ ਬੱਦਲ ਜਾਂ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਕਾਲਾ, ਉਹ ਵੀ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ।" "ਤੁਹਾਡਾ ਸੋਹਣਾ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਰਾਜਸਿੰਘਾਸਨ ਵੀ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਅੱਗਵਾਈ ਕਰਦੇ ਹੋ।" "ਹੁਣ ਜਦ ਕਿ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਇਹ ਸਭ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਕਿਉਂ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਤੁਹਾਡੇ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਅਜੀਬ ਰੰਗ ਹੈ, ਤੇ ਕੋਈ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੀ।" ਜਦ ਸੀਤਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਛੋੜਾ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਰਘੁਕੁਲ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਸੀਤਾ, ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਜੰਗਲ ਭੇਜ ਰਹੇ ਹਨ।" "ਮੈਂ ਵੱਡੇ ਵੰਸ਼ ਵਿਚ ਜੰਮਿਆ ਹਾਂ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਤੇ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ। ਜਾਨਕੀ, ਸੁਣ ਕਿ ਇਹ ਹਾਲਾਤ ਮੈਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਆਏ।" "ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਵਚਨ ਦੇ ਪੱਕੇ ਹਨ, ਪਹਿਲਾਂ ਕੈਕਈ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਦੋ ਵੱਡੇ ਵਰ ਦਿੱਤੇ ਸਨ।" "ਹੁਣ, ਜਦ ਮੇਰਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਹੋਣ ਲੱਗਾ ਤੇ ਰਾਜਾ ਮੈਨੂੰ ਰਾਜਗੱਦੀ ਦੇਣ ਲੱਗੇ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਕੈਕਈ ਨੇ ਉਹ ਵਚਨ ਮੰਗ ਲਏ, ਅਤੇ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਬੰਧਨ ਵਿਚ ਹਨ, ਉਹ ਵਚਨ ਪੂਰੇ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।" "ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਮੈਨੂੰ ਦੰਡਕ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਰਹਿਣਾ ਪਵੇਗਾ, ਇਹ ਪਿਤਾ ਦਾ ਹੁਕਮ ਹੈ, ਅਤੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।" "ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਜਦ ਮੈਂ ਸੁੰਨੇ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ; ਭਰਤ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਦੇ ਵੀ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਨਾ ਕਰੀਂ।" "ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਨਹੀਂ ਸਹਿੰਦੇ; ਇਸ ਲਈ, ਮੇਰੇ ਗੁਣ ਭਰਤ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਦੇ ਨਾ ਦੱਸੀਂ।" "ਰਾਜਾ ਨੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਸਦਾ ਲਈ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣਾਇਆ ਹੈ; ਤੂੰ ਭਰਤ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੇਵਾ ਕਰੀਂ, ਸੀਤਾ।" "ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਵਚਨ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਅੱਜ ਹੀ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਜਾਵਾਂਗਾ; ਤੂੰ ਅਡਿੱਗ ਰਹੀਂ।" "ਜਦ ਮੈਂ ਜੰਗਲ, ਜਿੱਥੇ ਰਿਸ਼ੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਚਲਾ ਜਾਵਾਂ, ਤੂੰ ਵਰਤ ਅਤੇ ਉਪਵਾਸ ਕਰੀਂ, ਨਿਰਦੋਸ਼ਾ।" "ਸਵੇਰੇ ਉੱਠ ਕੇ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੀਂ, ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੀਂ।" "ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਕੌਸਲਿਆ, ਜੋ ਬੁੱਢੀ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਥਕ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਧਰਮ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਆਦਰ ਦੇਈਂ।" "ਮੇਰੀਆਂ ਹੋਰ ਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੀਂ; ਪਿਆਰ, ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਮੈਨੂੰ ਮਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ।" "ਭਰਤ ਅਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੂੰ ਵੀ ਭਰਾ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ ਮੰਨੀਂ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਜਿੰਦ ਤੋਂ ਵੀ ਪਿਆਰੇ ਹਨ।" "ਤੂੰ ਭਰਤ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਨਾਰਾਜ਼ ਨਾ ਕਰੀਂ; ਕਿਉਂਕਿ, ਹੇ ਵਿਦੇਹੀ, ਹੁਣ ਉਹੀ ਰਾਜ ਅਤੇ ਘਰ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ।" "ਰਾਜੇ, ਜਦ ਉਹ ਚੰਗੀ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਆਦਰਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਗੁੱਸੇ ਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਰਾਜੇ, ਜੇ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਛੱਡ ਵੀ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਕਾਬਲ ਹੋਣ, ਭਾਵੇਂ ਪਰਾਏ ਹੋਣ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਵੀ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।" "ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸੁਭਾਗਾ, ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹੀਂ, ਰਾਜਾ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰ, ਭਰਤ ਵੱਲ ਧਰਮ ਨਾਲ ਰਹੀਂ, ਤੇ ਸੱਚ ਤੇ ਵਰਤਾਂ ਵਿਚ ਅਡਿੱਗ ਰਹੀਂ।" "ਮੈਂ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਜਾ ਰਹਾਂ ਹਾਂ, ਪ੍ਰਿਅੇ, ਪਰ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਰਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਦਾ ਬੁਰਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਤਿਵੇਂ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਮੰਨ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਨ ਉਡੀਕਾਂ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਸੀਤਾ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਿਆ, ਤਦ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਸਤਾਈਵੇਂ ਸਰਗ ਦੀ ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਜਦ ਸੀਤਾ, ਜੋ ਪਿਆਰ ਦੀ ਪਾਤਰ ਅਤੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਪਤੀ ਦੇ ਪਿਆਰ ਵਿਚੋਂ ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੀ, "ਇਹ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਆਖ ਰਹੇ ਹੋ, ਰਾਮ? ਇਹ ਬਾਤਾਂ ਤਾਂ ਹਲਕੀਆਂ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਪੁਰਸ਼, ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰਾ ਮਖੌਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ।