ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਕੌਸਲਿਆ ਨੂੰ ਆਸ਼ਵਾਸਨ ਦਿੱਤਾ, “ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਮਿਲਾਂਗਾ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦਾ ਹੋਵਾਂਗਾ, ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਰਕੇ, ਸ਼ੁਭ ਸਿੰਘਾਸਨ ਤੇ ਬੈਠਾ ਹੋਵਾਂਗਾ।” ਫਿਰ ਮਾਤਾ ਨੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ, “ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਵੇਂ, ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਪੁੱਤ ਦੀ ਇੱਛਾਵਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨੀ, ਅਤੇ ਆਗੇ ਵਧ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤ।” ਮਾਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੰਦਨ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਦੇਵਤੇ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ, ਮਹਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਜੀਵ, ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ੀ ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ, “ਉਹ ਸਭ ਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਤੇਰੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁਣ ਜਦ ਤੂੰ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਰਾਘਵ।” ਮਾਤਾ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਆਂਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ, ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੀ ਰੀਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਰਾਘਵ ਦਾ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਦੀ, ਵਾਰ ਵਾਰ ਉਸਨੂੰ ਗਲੇ ਲਗਾਉਂਦੀ ਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਤਕਦੀ ਰਹੀ। ਰਾਣੀ ਵੱਲੋਂ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਹਾਨ ਰਾਘਵ ਨੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਮਾਤਾ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਪਰਣਾਮ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾਰ ਹੋ ਕੇ, ਸੀਤਾ ਦੇ ਮਹਿਲ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ। ਇਹ ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣਾ ਦੀ ਛਬੀਸਵੀਂ ਅਧਿਆਇ ਹੈ। ਕੌਸਲਿਆ ਨੂੰ ਪਰਣਾਮ ਕਰਕੇ, ਰਾਮ, ਜੋ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਸੀ, ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਲੈ ਕੇ, ਧਰਮ ਤੇ ਅਡੋਲ ਰਹੇ। ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਰਾਜ ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਚਲਿਆ, ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਆਪਣੇ ਗੁਣਾਂ ਕਰਕੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਹਿਲਾ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਵੈਦੇਹੀ, ਜੋ ਤਪਸਿਆ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸੀ, ਇਹ ਸਭ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀ; ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਸਿਰਫ ਰਾਮ ਦੀ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਤੇ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਇਸ਼ਟ ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ, ਸ਼ੁਕਰਗੁਜ਼ਾਰ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਮਨ ਨਾਲ, ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ, ਜੋ ਰਾਜਕੁਲ ਦੇ ਆਚਾਰ ਨੂੰ ਜਾਣਦੀ ਸੀ, ਨਤੀਜੇ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਆਪਣੇ ਸੋਹਣੇ, ਸਜਾਏ ਹੋਏ ਘਰ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਖੁਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਸੀ, ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਲਜਾ ਕਰ ਥੋੜਾ ਝੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਸੀਤਾ, ਉੱਠ ਕੇ ਕੰਪਦੀ ਹੋਈ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਦੇਖਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਵਿਗੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਘਵ, ਜੋ ਧਰਮਵਾਨ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਪੀੜ ਲੁਕਾ ਨਾ ਸਕਿਆ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਸੀਤਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪੀਲੀਆਂ ਚਿਹਰੇ, ਪਸੀਨੇ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਤੇ ਵਿਦੂਖੀ, ਪਰ ਨਾਰਾਜ਼ ਨਾ ਹੋ ਕੇ, ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੁਣ ਇਹ ਕੀ ਹੋਇਆ, ਮੈਰੇ ਸੁਆਮੀ?” “ਅੱਜ, ਬ੍ਰਹਸਪਤਿ ਤੇ ਪੁਸ਼ਯਾ ਦਾ ਸ਼ੁਭ ਦਿਨ, ਗਿਆਨੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ, ਰਾਘਵ; ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਚਿੰਤਾ ਕਿਉਂ?” “ਤੇਰਾ ਸੋਹਣਾ ਚਿਹਰਾ, ਜਿਸ ਤੇ ਸਦਾਂ ਸੌ-ਪੰਖਾ ਚਿੱਟਾ ਛਤਰੀ, ਸਮੁੰਦਰੀ ਝਾਗ ਵਰਗਾ, ਛਾਇਆ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਅੱਜ ਨਜਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।” “ਤੇਰੇ ਕਮਲ-ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ, ਦੋ ਮੁੱਖ ਚਮਚਮਾਤੇ ਚੌਰੀਆਂ, ਚੰਦ ਤੇ ਹੰਸ ਵਰਗੀਆਂ, ਅੱਜ ਪੱਖਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੀਆਂ।” “ਚਤੁਰ ਕਵੀ ਤੇ ਹਰੋਲਡ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਤੇਰੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ, ਅੱਜ ਨਹੀਂ ਆ ਰਹੇ, ਨਾਂ ਹੀ ਸੂਤਾ ਤੇ ਮਗਧਾ ਸ਼ੁਭ ਸ਼ਲੋਕ ਸੁਣਾ ਰਹੇ।” “ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਮਾਹਰ ਹਨ, ਤੇਰੇ ਮਸਤਕ ਤੇ ਮਿੱਠ ਤੇ ਦਹੀਂ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੇ, ਜਿਵੇਂ ਸੰਮਾਨਿਤ ਹੋਏ ਨੂੰ ਕਰਦੇ।” “ਸਾਰੇ ਨਾਗਰਿਕ ਤੇ ਗਿਲਡ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਸਜੇ ਹੋਏ, ਤੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਨਾਂ ਹੀ ਸ਼ਹਿਰ ਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕ।” “ਤੇਰੀ ਸੋਹਣੀ, ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ, ਚਾਰ ਤੇਜ਼ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋਤੀ, ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੀ ਰਾਜ ਰਥ, ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ।” “ਤੇਰਾ ਸੋਹਣਾ, ਸ਼ੁਭ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਲਾ, ਰਾਜ ਹਾਥੀ, ਜੋ ਬਾਦਲ ਜਾਂ ਪਹਾੜ ਵਰਗਾ ਕਾਲਾ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਜੁਲੂਸ ਨੂੰ ਆਗੇ ਨਹੀਂ ਲੈ ਜਾਂਦਾ, ਹੇ ਵੀਰ।” “ਤੇਰੀ ਸੋਹਣੀ, ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਮੰਡਿਤ ਰਾਜ ਗੱਦੀ, ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਹੀਂ ਰੱਖੀ, ਜਦ ਤੂੰ ਆਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਵੀਰ।” “ਹੁਣ ਜਦ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਇਹ ਸਭ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ? ਤੇਰਾ ਚਿਹਰਾ ਅਜੀਬ ਰੰਗ ਦਿਖਾ ਰਿਹਾ, ਤੇ ਕੋਈ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ।” ਉਸ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ 'ਤੇ, ਰਘੁਕੁਲ ਦਾ ਚਿਰ-ਸੁਖ, ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਸੀਤਾ, ਮੇਰਾ ਪਿਤਾ ਮੈਨੂੰ ਜੰਗਲ ਭੇਜ ਰਿਹਾ ਹੈ।” “ਵੱਡੇ ਕੁਲ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਤੇ ਮੰਨ ਕੇ, ਜਾਨਕੀ, ਸੁਣ, ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆ ਗਿਆ।” “ਰਾਜਾ, ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ, ਸੱਚਾ ਰਹਿ ਕੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਕੈਕਈ, ਮੇਰੀ ਮਾਤਾ, ਨੂੰ ਦੋ ਵੱਡੇ ਵਰ ਦਿੱਤੇ ਸੀ।” “ਹੁਣ, ਜਦ ਮੇਰਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਤਿਆਰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਰਾਜਾ ਮੈਨੂੰ ਰਾਜ ਦੇਣ ਲੱਗਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਵਾਇਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਵਾਅਦਾ, ਧਰਮ ਦੇ ਬੰਧਨ ਵਿਚ, ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।” “ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਮੈਨੂੰ ਦੰਡਕ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਰਹਿਣਾ ਪਵੇਗਾ, ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ, ਤੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਰਾਜ-ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।” “ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਜਦ ਮੈਂ ਸੁੰਨ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ; ਭਰਤ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਕਦੇ ਨਾ ਕਰੀ।” “ਕਿਉਂਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਸੁਖ-ਸਮਪਤੀ ਹੁੰਦੀ, ਉਹ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਨਹੀ ਸਹਿਨ ਕਰਦੇ; ਇਸ ਲਈ, ਮੇਰੇ ਗੁਣ ਭਰਤ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਾ ਕਹਿਣਾ।” “ਸਦਾ ਲਈ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਰਾਜਾ ਨੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਤੂੰ, ਸੀਤਾ, ਉਸਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਆਦਰ ਦੇਣਾ, ਤੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਵੀ।” “ਅਤੇ ਮੈਂ, ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਵਾਅਦੇ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਅੱਜ ਹੀ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾਵਾਂਗਾ; ਤੂੰ ਅਡੋਲ ਰਹਿਣਾ, ਹੇ ਨਿਰਣੈਵਾਨ।” “ਜਦ ਮੈਂ ਜੰਗਲ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਆਸਥਾ ਹੈ, ਵਿਚ ਚਲਾ ਜਾਵਾਂ, ਤੂੰ ਵਰਤ ਤੇ ਉਪਵਾਸ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਰਹਿਣਾ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼।” “ਸਵੇਰੇ ਉਠ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਨੂੰ ਪਰਣਾਮ ਕਰੀ।” “ਮੇਰੀ ਮਾਤਾ ਕੌਸਲਿਆ, ਜੋ ਉਮਰ ਤੇ ਦੁਖ ਨਾਲ ਥਕ ਚੁਕੀ ਹੈ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਆਦਰ ਦੀ ਹਕਦਾਰ ਹੈ।” “ਤੇ ਮੇਰੀਆਂ ਹੋਰ ਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਰਣਾਮ ਕਰੀ; ਪਿਆਰ, ਭਗਤੀ ਤੇ ਸੇਵਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਮਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਹਨ।” “ਭਰਤ ਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੂੰ ਵੀ ਭਰਾ ਤੇ ਪੁੱਤ ਸਮਝ ਕੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਆਦਰ ਕਰੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮੇਰੇ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਵਧ ਪਿਆਰੇ ਹਨ।” “ਤੂੰ ਭਰਤ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਾਰਾਜ਼ ਨਾ ਕਰੀ; ਕਿਉਂਕਿ, ਹੇ ਵੈਦੇਹੀ, ਉਹ ਰਾਜ ਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈ।” “ਰਾਜੇ, ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਲਟੇ ਹੋਣ ਤੇ ਨਾਰਾਜ਼।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿਰਾਹ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਦੱਸੀ, ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੇ ਧਰਮਕ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਲਈ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਜੰਗਲ-ਵਾਸ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ।