ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਕੌਸਲਿਆ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਗਲ ਲਗਾ ਕੇ, ਉਸਦਾ ਮੱਥਾ ਚੁੰਮਿਆ। ਇਲਾਸ਼ਕ ਮਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸਨੇਹ ਭਰੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ, "ਜਾ, ਰਾਮ, ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋਵੇ। ਤੂੰ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰ।" ਉਹ ਆਸ ਕਰਦੀ ਹੈ, "ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ, ਜਦ ਤੂੰ ਅਯੋਧਿਆ ਵਾਪਸ ਆਵੇਂ, ਤੂੰ ਨਿਰੋਗ ਹੋਵੇਂ, ਤੇਰੇ ਸਾਰੇ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਹੋਣ। ਤੂੰ ਮੁੜ ਰਾਜ-ਮਾਰਗਾਂ 'ਤੇ ਚੱਲੇ।" ਮਾਂ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਜਦ ਤੂੰ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਵੇਂ, ਮੇਰੇ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਦੁਖ ਦੀ ਛਾਂ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗੀ, ਮੇਰਾ ਚਿਹਰਾ ਚੰਨ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਿੜੇਗਾ।" ਉਹ ਆਸ ਕਰਦੀ ਹੈ, "ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਮੁੜ ਦੇਖਾਂਗੀ, ਰਾਮ, ਜਦ ਤੂੰ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਆ ਕੇ, ਸ਼ੁਭ ਰਾਜ-ਸਿੰਘਾਸਨ 'ਤੇ ਬੈਠਾ ਹੋਵੇਂ, ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰਕੇ।" ਮਾਂ ਆਖਦੀ ਹੈ, "ਜਦ ਤੂੰ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਵੇਂ, ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਸਾਰੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਹੋਣ, ਤੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੇਰੀ ਪੁਤ-ਵਧੂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰੀ, ਤੇ ਜਾ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ।" ਮਾਂ ਕੌਸਲਿਆ ਨੇ, "ਮੈਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਜੀਵਾਂ, ਅਤੇ ਸੁਰਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ—ਉਹ, ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਤੇਰੇ ਜੰਗਲ-ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ ਤੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ," ਕਹਿ ਕੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ। ਮਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ, ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੀ ਰੀਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਰੀ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਰਾਮ ਦੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਘੁੰਮਦੀ ਹੈ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਉਸਨੂੰ ਗਲ ਲਗਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਤੱਕਦੀ ਰਹੀ। ਰਾਮ, ਮਾਂ ਵੱਲੋਂ ਘੁੰਮਿਆ ਹੋਇਆ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਮਾਂ ਦੇ ਪੈਰ ਛੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮਾਂ ਦੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ, ਸੀਤਾ ਦੇ ਘਰ ਵੱਲ ਚਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦਾ ਛਬੀਸਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਹੈ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ ਵਿੱਚ। ਕੌਸਲਿਆ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਰਾਮ, ਜੋ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਸੀ, ਮਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਲੈ ਕੇ, ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਹ 'ਤੇ ਅਡੋਲ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਰਾਜ-ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਭਤਾ ਨਾਲ ਨਗਰ-ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਮਨ ਹਿਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਪਰ ਵੈਦੇਹੀ, ਜੋ ਤਪ-ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਲਗੀ ਸੀ, ਇਹ ਸਭ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀ; ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਸਿਰਫ਼ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਦਿਵ੍ਯ ਕਰਮ ਕਰਕੇ, ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਕੇ, ਖੁਸ਼ ਮਨ ਨਾਲ, ਰਾਜ-ਧਰਮ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀਤਾ ਨਤੀਜੇ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਆਪਣੇ ਸੁੰਦਰ ਸਜਾਏ ਹੋਏ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਲੋਕ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਭਰਪੂਰ ਸਨ, ਤੇ ਰਾਮ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਨਿਮਰਤਾ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹਾ ਝੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਥੇ ਸੀਤਾ, ਕੰਪਦੀ ਹੋਈ, ਉਠੀ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਦੁਖੀ, ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ, ਦੇਖਦੀ ਹੈ। ਰਾਮ, ਜੋ ਧਰਮਵਾਨ ਹੈ, ਆਪਣਾ ਦੁਖ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਰੋਕ ਨਾ ਸਕਿਆ, ਤੇ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਪਰੀਸ਼ਾਨੀ ਆ ਗਈ। ਸੀਤਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪੇਲ-ਚਿਹਰੇ, ਪਸੀਨੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਤੇ ਨਾਰਾਜ਼ੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਦੇਖਿਆ, ਤੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਇਹ ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ, ਪ੍ਰਭੂ?" "ਅੱਜ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਤੇ ਪੁਸ਼ਯਾ ਦਾ ਸ਼ੁਭ ਦਿਨ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਘੋਸ਼ਨਾ ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਰਾਘਵ, ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਾ ਕਿਉਂ?" "ਤੇਰਾ ਸੋਹਣਾ ਚਿਹਰਾ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੌ-ਪੱਖੀਆਂ ਵਾਲੀ ਚਿੱਟੀ ਛਤਰੀ ਹੇਠਾਂ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਅੱਜ ਨਹੀਂ ਚਮਕਦਾ।" "ਤੇਰੇ ਕੰਵਲੇ-ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ, ਚੰਦ ਤੇ ਹੰਸ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦੇ ਮੁੱਖ-ਚਾਮਰ ਨਾਲ ਹਵਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ।" "ਵਾਕ-ਪਟੂ ਭਟ ਅਤੇ ਸੁਤ-ਮਗਧ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਸਤਕਾਰਦੇ ਸਨ, ਅੱਜ ਨਹੀਂ ਆ ਰਹੇ, ਨਾ ਹੀ ਸ਼ੁਭ ਵੈਦਿਕ ਸ਼ਲੋਕ ਗਾਏ ਜਾ ਰਹੇ।" "ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਮਾਹਰ ਹਨ, ਅੱਜ ਤੈਨੂੰ ਮਧ ਤੇ ਦਹੀਂ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੇ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਜ-ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਕਰਦੇ ਹਨ।" "ਨਗਰ-ਵਾਸੀ ਤੇ ਵਣਜਾਰਿਆਂ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਸਜ-ਧਜ ਕੇ, ਤੈਨੂੰ ਅੱਜ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਚਲਦੇ, ਨਾ ਹੀ ਪਿੰਡ ਤੇ ਨਗਰ-ਲੋਕ।" "ਤੇਰੀ ਸੋਹਣੀ ਫੁੱਲ-ਸਜਾਈ ਰਾਜ-ਰਥ, ਚਾਰ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੇ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋਤੀ, ਅੱਜ ਤੇਰੇ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਚਲਦੀ।" "ਤੇਰਾ ਸ਼ੁਭ ਹਾਥੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦੀ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਬੱਦਲ ਜਾਂ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਕਾਲਾ, ਅੱਜ ਤੇਰੀ ਆਗਵਾਈ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।" "ਤੇਰਾ ਸੋਹਣਾ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਰਾਜ-ਸਿੰਘਾਸਨ ਵੀ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਜਦ ਤੂੰ ਆਗੂ ਬਣ ਕੇ ਚੱਲਦਾ।" "ਹੁਣ ਜਦ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਹੋ ਚੁਕੀ, ਇਹ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਕਿਉਂ ਹੈ? ਤੇਰਾ ਚਿਹਰਾ ਅਣਜਾਣ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੀ।" ਜਦ ਸੀਤਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਲਾਪ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਰਘੁਵੰਸ਼ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਰਾਮ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਸੀਤਾ, ਮੇਰਾ ਪਿਤਾ ਮੈਨੂੰ ਜੰਗਲ ਭੇਜ ਰਹੇ ਹਨ।" "ਮੈਂ ਵੱਡੇ ਕੁਲ 'ਚ ਜੰਮਿਆ, ਧਰਮ ਦਾ ਗਿਆਨ ਤੇ ਪਾਲਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ, ਜਾਨਕੀ, ਸੁਣ ਕਿ ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲਿਆ।" "ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ, ਜੋ ਸੱਚ-ਵਚਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਪਹਿਲਾਂ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਦੋ ਮਹਾਨ ਵਰ ਦਿੱਤੇ ਸਨ।" "ਹੁਣ, ਜਦ ਮੇਰਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤੇ ਰਾਜਾ ਮੈਨੂੰ ਰਾਜ-ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਉਹ ਵਚਨ ਯਾਦ ਕਰਵਾਇਆ, ਤੇ ਧਰਮ-ਬੱਧ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਉਹ ਵਚਨ ਪੂਰਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।" "ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਮੈਂ ਦੰਡਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਹੈ, ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਤੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।" "ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਜਦ ਮੈਂ ਇਕੱਲੇ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ; ਭਰਤ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਨਾ ਕਰੀਂ।" "ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਕੋਲ ਸੁਖ-ਸਮ੍ਰਿਧੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਨਹੀਂ ਸਹਿ ਸਕਦੇ; ਇਸ ਲਈ, ਮੇਰੀ ਵਡਿਆਈ ਭਰਤ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਾ ਕਰੀਂ।" "ਸਦੀਵੀ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਰਾਜਾ ਨੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਤੂੰ ਭਰਤ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਤਕਾਰ ਕਰੀਂ, ਸੀਤਾ, ਤੇ ਰਾਜਾ ਦਾ ਵੀ।" "ਮੈਂ, ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਵਚਨ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਅੱਜ ਹੀ ਜੰਗਲ ਜਾਵਾਂਗਾ; ਤੂੰ ਅਡੋਲ ਰਹੀਂ, ਹੇ ਨਿਰਭੀਤਾ।" "ਜਦ ਮੈਂ ਜੰਗਲ, ਜਿੱਥੇ ਰਿਸ਼ੀ ਵਸਦੇ ਹਨ, ਜਾਵਾਂਗਾ, ਤੂੰ ਵਰਤ ਤੇ ਉਪਵਾਸ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਰਹੀਂ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ਾ।" "ਸਵੇਰੇ ਉਠ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ, ਤੇ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਹਨ।" "ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਕੌਸਲਿਆ, ਜੋ ਉਮਰ ਤੇ ਦੁਖ ਨਾਲ ਥਕ ਚੁਕੀ ਹੈ, ਧਰਮ-ਮੂਲ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਤਕਾਰ ਕਰੀਂ।" "ਮੇਰੀਆਂ ਹੋਰ ਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੀਂ; ਪਿਆਰ, ਭਕਤੀ ਤੇ ਸੇਵਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਸਭ ਮੇਰੀ ਮਾਂਵਾਂ ਹਨ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਨੇ ਮਾਂ ਤੋਂ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਲਿਆ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਵਿਦਾ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਆਪਣਾ ਧਰਮ-ਕਰਮ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ, ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ।