ਕੌਸਲਿਆ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਛੁਪਾ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਵਾਲੀ ਬੋਲੀ ਵਿਚ ਰਾਮ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਰਾਮ ਦੇ ਮੱਥੇ ਨੂੰ ਸੁੰਘ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇਂਦੀ ਹੈ, “ਜਾ, ਰਾਮਾ, ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋਵੇ, ਤੇਰਾ ਯਾਤਰਾ ਸੁਖਮਈ ਹੋਵੇ।” ਉਹ ਆਸ ਕਰਦੀ ਹੈ, “ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਅਯੋਧਿਆ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦਾ ਵੇਖਾਂ, ਤੂੰ ਚੰਗਾ-ਭਲਾ, ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ, ਰਾਜ ਮਾਰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਤੁਰਦਾ ਹੋਇਆ ਆਵੇਂ। ਜਦ ਤੂੰ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਮੁੜ ਆਵੇਂਗਾ, ਮੇਰਾ ਚਿਹਰਾ ਚੰਨ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਮਕਦਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਦੁੱਖ-ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਤੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵੇਖਾਂਗੀ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦਾ ਵੇਖਾਂਗੀ, ਰਾਮਾ, ਸ਼ੁਭ ਸਿੰਘਾਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਦ ਤੂੰ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰਕੇ ਆਵੇਂਗਾ।” ਕੌਸਲਿਆ ਫਿਰ ਆਖਦੀ ਹੈ, “ਤੂੰ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ, ਅਸ਼ੀਰਵਾਦਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੀ ਵਹੁਟੀ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰੀਂ। ਜਾ, ਪੁੱਤਰ। ਮੈਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਅਤੇ ਸਰਪਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ, ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੀ, ਤੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ, ਜਦ ਤੂੰ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਵੇਂ, ਹੇ ਰਾਘਵ।” ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਕੌਸਲਿਆ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਰਵਾਇਤੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਰਾਮ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਵਾਰ ਵਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਉਂਦੀ ਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਤੱਕਦੀ ਹੈ। ਰਾਣੀ ਵਲੋਂ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਹੋਣ ਉਪਰੰਤ, ਰਾਮ ਵਾਰ ਵਾਰ ਮਾਤਾ ਦੇ ਚਰਨ ਛੁਹ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਾਤਾ ਦੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ, ਰਾਮ ਫਿਰ ਸੀਤਾ ਦੇ ਮਹਿਲ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦਾ ਛਬੀਸਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਕੌਸਲਿਆ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਕੇ, ਰਾਮ, ਜੋ ਹੁਣ ਜੰਗਲ ਜਾਣ ਦਾ ਪੱਕਾ ਇਰਾਦਾ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਡਟਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਰਾਮ, ਜੋ ਰਾਜ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸਭ ਦੇ ਦਿਲ ਹਿਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਪਰ ਵੈਦੇਹੀ ਸੀਤਾ, ਜੋ ਤਪੱਸਿਆ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਗੱਲਾਂ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ—ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਰਾਮ ਦੀ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਸਮਾਰੋਹ ਵੱਲ ਹੀ ਕੇਂਦਰਤ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਧਾਰਮਿਕ ਕਰਤੱਬ ਨਿਭਾ ਕੇ, ਆਭਾਰੀ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਮਨ ਨਾਲ, ਰਾਜ ਘਰਾਣਿਆਂ ਦੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਨਤੀਜੇ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਆਪਣੇ ਸੋਹਣੇ, ਸਜਾਏ ਹੋਏ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਖੁਸ਼ ਲੋਕ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਥੱਲੇ ਨਿਵਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਲਾਜ਼ ਨਾਲ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਸੀਤਾ ਉੱਠ ਕੇ ਕੰਬਦੀ ਹੋਈ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਦੁੱਖੀ ਵੇਖਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਚਿੰਤਾ ਦੀ ਛਾਂ ਹੈ। ਰਾਮ, ਜੋ ਧਰਮਾਤਮਾ ਸੀ, ਆਪਣਾ ਦੁੱਖ ਲੁਕਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਤੇ ਉਹ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ਤੇ ਉਦਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੀਤਾ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵੇਖਦੀ ਹੈ—ਉਹ ਪੀਲਾ ਚਿਹਰਾ, ਪਸੀਨਾ, ਪਰ ਕੋਈ ਗੁੱਸਾ ਨਹੀਂ—ਉਹ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਪੁੱਛਦੀ ਹੈ, “ਇਹ ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ, ਪ੍ਰਭੂ?” “ਅੱਜ ਤਾਂ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤਿ ਤੇ ਪੁਸ਼ਯਾ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਾਲਾ ਸ਼ੁਭ ਦਿਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਪੰਡਤਾਂ ਨੇ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਘਵ! ਫਿਰ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਚਿੰਤਤ ਕਿਉਂ ਹੋ?” ਸੀਤਾ ਆਸਚਰਜ ਕਰਦੀ ਹੈ, “ਤੁਹਾਡਾ ਸੋਹਣਾ ਚਿਹਰਾ, ਜੋ ਅਕਸਰ ਸਫੈਦ ਛਤਰੀ ਹੇਠਾਂ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਅੱਜ ਨਹੀਂ ਚਮਕ ਰਿਹਾ। ਨਾ ਹੀ ਤੁਹਾਡਾ ਕਮਲ ਵਰਗਾ ਚਿਹਰਾ ਚਾਨਣ ਤੇ ਹੰਸ ਵਰਗੀਆਂ ਚਮਕਦਾਰ ਚੌਰੀਆਂ ਨਾਲ ਝਲਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਆਲੰਕਾਰਿਕ ਭੱਟ ਤੇ ਵੰਸ਼-ਗਾਇਕ ਵੀ ਅੱਜ ਤੁਹਾਡੀ ਵਡਿਆਈ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੇ। ਨ ਹੀ ਪੰਡਤ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਹਨ, ਤੁਹਾਡੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਮਿੱਠ ਤੇ ਦਹੀਂ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਨ ਲੋਕ, ਨ ਵਪਾਰੀ, ਨ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕ, ਕੋਈ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਰਾਜ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਚੱਲ ਰਿਹਾ। ਤੁਹਾਡਾ ਸੋਹਣਾ ਰਥ, ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਤੇਜ਼ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋਤਿਆ, ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਜਾ ਰਿਹਾ। ਨ ਹੀ ਤੁਹਾਡਾ ਮਹਾਨ ਹਾਥੀ, ਜੋ ਸਭ ਸ਼ੁਭ ਲਛਣਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਤੇ ਬੱਦਲਾਂ ਜਾਂ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗੂ ਕਾਲਾ, ਅੱਗੇ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਨ ਹੀ ਸੋਹਣੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਜੜੀ ਰਾਜ ਗੱਦੀ ਅੱਗੇ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਹੁਣ ਜਦ ਕਿ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕਿਉਂ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਤੁਹਾਡਾ ਚਿਹਰਾ ਅਜੀਬ ਰੰਗ ਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੀ।” ਜਦ ਸੀਤਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਰਘੁਕੁਲ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਰਾਮ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਸੀਤੇ, ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਮੈਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਭੇਜ ਰਹੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਉੱਚ ਕੁਲ ਵਿਚ ਜੰਮਿਆ ਹਾਂ, ਧਰਮ ਜਾਣਦਾ ਤੇ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਜਾਨਕੀ, ਸੁਣ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਵਾਪਰਿਆ। ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ, ਜੋ ਸੱਚੇ ਬਚਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਪਹਿਲਾਂ ਕੈਕਈ ਨੂੰ ਦੋ ਵੱਡੀਆਂ ਵਰਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ। ਹੁਣ, ਜਦ ਮੇਰਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਤੇ ਰਾਜਾ ਮੈਨੂੰ ਰਾਜਗੱਦੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਕੈਕਈ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਵਚਨ ਯਾਦ ਦਿਵਾਇਆ, ਤੇ ਉਹ ਧਰਮ ਦੇ ਬੰਧਨ ਵਿਚ, ਉਹੀ ਪੂਰਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।" "ਮੈਨੂੰ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਲਈ ਦੰਡਕ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਵੱਸਣਾ ਪਵੇਗਾ, ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ, ਤੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਜਦ ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਭਰਤ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਾ ਕਰੀਂ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਵਡਿਆਈ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਸੁਣਨਾ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ; ਇਸ ਲਈ ਮੇਰੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਭਰਤ ਅੱਗੇ ਨਾ ਕਰੀਂ।” "ਸਦੀਵੀ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਦਾ ਹੱਕ ਹੁਣ ਰਾਜਾ ਨੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਤੂੰ, ਸੀਤੇ, ਉਸ ਦੀ ਖਾਸ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰੀਂ, ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਵੀ। ਮੈਂ, ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਵਚਨ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਅੱਜ ਹੀ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾਵਾਂਗਾ; ਤੂੰ ਹੌਸਲਾ ਰੱਖੀਂ, ਹੇ ਨਿਰਮਲ।" "ਜਦ ਮੈਂ ਜੰਗਲ, ਜਿੱਥੇ ਰਿਸ਼ੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਚਲਾ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਤੂੰ ਵਰਤ ਤੇ ਉਪਵਾਸ ਵਿਚ ਲੱਗੀ ਰਹੀਂ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ਾ। ਸਵੇਰੇ ਉੱਠ ਕੇ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੀਂ, ਤੇ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਹਨ, ਨਮਨ ਕਰੀਂ। ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਕੌਸਲਿਆ, ਜੋ ਹੁਣ ਬੁੱਢੀ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਘੁਲ ਰਹੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਖਾਸ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਧਰਮ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦੇਂਦੀ ਹੈ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਨੇ ਮਾਂ-ਪਿਉ, ਪਤਨੀ ਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਲਾਜ ਰੱਖਣ ਲਈ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਦਾ ਦੁੱਖ ਦੱਸਿਆ, ਤੇ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ।