ਕੌਸਲਿਆ, ਜੋ ਸਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਨੇ ਰਾਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸੁਖ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਲਈ ਘੀ, ਚਿੱਟੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਲੱਕੜ ਅਤੇ ਰਾਈ ਦੇ ਦਾਣੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੰਡਿਤ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਆਯੁਸ਼ਮਾਨਤਾ ਲਈ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਮ ਕਰਵਾਇਆ। ਬਚੀ ਹੋਈ ਸਮੱਗਰੀ ਨਾਲ ਬਾਹਰੀ ਹਵਨ ਦੀ ਵੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਪੰਡਿਤਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਸ਼ਬਦਾਂ, ਸ਼ਹਦ, ਦਹੀਂ ਅਤੇ ਘੀ ਨਾਲ ਰਾਮ ਦੀ ਜੰਗਲ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇਣ ਲਈ ਕਹਿਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਮ ਦੀ ਮਾਂ ਕੌਸਲਿਆ ਨੇ ਮੁੱਖ ਪੰਡਿਤ ਨੂੰ ਮਨ-ਚਾਹੀ ਦੱਖਣਾ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇ ਕੇ ਕਹਿਆ, “ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੰਦਰ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖ ਹਨ, ਨੇ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਦੇ ਸੰਘਾਰ ਸਮੇਂ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਮਿਲਿਆ ਸੀ, ਉਹੀ ਤੇਰਾ ਹੋਵੇ। ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਨਤਾ ਨੇ ਸੁਪਰਨ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਲੈਣ ਸਮੇਂ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਲਈ ਹੋਵੇ। ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਦਿਤੀ ਨੇ ਵਜਰਧਾਰੀ ਇੰਦਰ ਨੂੰ, ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਸੰਘਾਰ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀ ਸਮੇਂ, ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਮਿਲੇ। ਜਿਵੇਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤਿੰਨ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਦਮ ਚੁੱਕੇ, ਉਹ ਸਮੇਂ ਜੋ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਸੀ, ਹੇ ਰਾਮ, ਉਹ ਤੇਰਾ ਹੋਵੇ। ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ, ਰਿਸ਼ੀ, ਸਮੁੰਦਰ, ਟਾਪੂ, ਵੇਦ, ਲੋਕ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਮੰਗਲਮਈ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇਣ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਬਾਕੀ ਰਸਮਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਕੇ, ਚਮਕਦੀ ਹੋਈ ਕੌਸਲਿਆ ਨੇ ਸੁਗੰਧਤ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਅਭਿਮੰਤ੍ਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚੰਗੀਆਂ, ਠੀਕ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ ਅਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਰਾਮ ਲਈ ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਰਸਮ ਕੀਤੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਅੰਦਰੋਂ ਦੁੱਖੀ ਸੀ, ਪਰ ਬਾਹਰੋਂ ਖੁਸ਼ੀ ਜਿਹਾ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦੀ, ਸਿਰਫ਼ ਬੋਲੀਆਂ ਹੀ ਬੋਲ ਪਾਈ, ਉਸਦੇ ਦਿਲ ਦੀ ਗੱਲ ਬਾਹਰ ਨਾ ਆ ਸਕੀ। ਉਸ ਨੇ ਰਾਮ ਦਾ ਮੱਥਾ ਚੁੰਮਿਆ, ਉਸਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, “ਜਾ, ਰਾਮ, ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰ, ਤੇਰਾ ਸਫਰ ਸੁਖੀ ਹੋਵੇ।” “ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਫਿਰ ਅਯੋਧਿਆ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਵੇਖਾਂ, ਤੂੰ ਸਿਹਤਮੰਦ ਹੋਵੇਂ, ਤੇਰੇ ਸਾਰੇ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਹੋਣ, ਤੇ ਤੂੰ ਫਿਰ ਰਾਜ-ਮਾਰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਤੁਰਦਾ ਹੋਵੇਂ।” “ਜਦ ਤੂੰ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਵੇਂਗਾ, ਦੁੱਖ-ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਮੇਰਾ ਚਿਹਰਾ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਪੂਰਨ ਚੰਦ ਨਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ।” “ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਮੁੜ ਵੇਖਾਂਗੀ, ਰਾਮ, ਜਦ ਤੂੰ ਸ਼ੁਭ ਸਿੰਘਾਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇਂ, ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆ ਕੇ, ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੋਵੇਂ।” “ਜਦ ਤੂੰ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਵੇਂ, ਆਸ਼ੀਰਵਾਦਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੇਰੀ ਵਹੁਟੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰੀਂ, ਤੇ ਹੁਣ ਜਾ, ਪੁੱਤਰ।” “ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਜੀਵਾਂ ਤੇ ਨਾਗਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਪੂਜਿਆ ਹੈ, ਉਹ, ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਰਾਘਵ, ਜਦ ਤੂੰ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਤੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ।” ਆਖ਼ਰ, ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਝੂ ਭਰੇ, ਕੌਸਲਿਆ ਨੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਮੁਕੰਮਲ ਕੀਤੇ, ਰਾਘਵ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕੀਤੀ, ਉਸਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਤੱਕਦੀ ਰਹੀ। ਰਾਣੀ ਵੱਲੋਂ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਹਾਨ ਰਾਘਵ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਚਰਨ ਫੜ ਕੇ, ਉਸਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਮਨ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਉਸਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ, ਸੀਤਾ ਦੇ ਘਰ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਅਯੋਧਿਆਕਾਂਡ ਦੇ ਛੱਬੀਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਰਾਮ ਨੇ ਕੌਸਲਿਆ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਜੰਗਲ ਜਾਣ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ, ਮਾਂ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਲੈ ਕੇ, ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਅਟੱਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੋਇਆ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਰਾਮ, ਜਦ ਰਾਜ-ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਲੰਘਿਆ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਨੇਕੀ ਨਾਲ ਨਗਰ-ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਦਿਲ ਹਿਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਵੈਦੇਹੀ ਸੀਤਾ, ਜੋ ਤਪੱਸਿਆ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸੀ, ਇਹ ਸਭ ਨਹੀਂ ਸੁਣ ਰਹੀ ਸੀ; ਉਸਦਾ ਮਨ ਸਿਰਫ਼ ਰਾਮ ਦੇ ਰਾਜਤਿਲਕ ਦੀ ਉਡੀਕ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਦੈਵੀ ਕਰਤੱਬ ਨਿਭਾ ਕੇ, ਉਹ ਧੰਨਵਾਦੀ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ ਮਨ ਨਾਲ, ਰਾਜ-ਕੁਲ ਦੀ ਰੀਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਨਤੀਜੇ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਆਪਣੇ ਸੋਹਣੇ, ਸਜਾਏ ਹੋਏ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਖੁਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਨਿਮਰਤਾ ਕਰਕੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਥੱਲੇ ਨਿਵਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਸੀਤਾ, ਕੰਬਦੀ ਹੋਈ, ਉਠ ਕੇ ਖੜੀ ਹੋਈ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਦੁੱਖੀ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸਦੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਉਲਝੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਘਵ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਦਾ ਦੁੱਖ ਨਾਂ ਛੁਪਾ ਸਕਿਆ, ਤੇ ਉਸਦੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਵਿਆਕੁਲਤਾ ਆ ਗਈ। ਸੀਤਾ ਨੇ, ਉਸਨੂੰ ਪੀਲਾ ਚਿਹਰਾ, ਪਸੀਨੇ ਨਾਲ ਭਿੱਜਿਆ ਤੇ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਰੰਜ ਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੁਣ ਇਹ ਕੀ ਹੋਇਆ, ਪ੍ਰਭੂ?” “ਅੱਜ ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਸਪਤਿ ਤੇ ਪੁਸ਼ਯਾ ਦੀ ਜੋੜ ਵਾਲਾ ਸ਼ੁਭ ਦਿਨ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਉਲਲੇਖ ਪੰਡਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਰਾਘਵ; ਫਿਰ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਹੋ?” “ਤੁਹਾਡਾ ਸੋਹਣਾ ਚਿਹਰਾ, ਜੋ ਅਕਸਰ ਸੌ-ਫਣੀ ਚਿੱਟੇ ਛਤਰੀ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਅੱਜ ਨਹੀਂ ਚਮਕਦਾ।” “ਨਾਹ ਹੀ ਤੁਸੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਦੋ ਚੰਨਣ ਵਰਗੀਆਂ, ਹੰਸ ਵਰਗੀਆਂ ਚਮਕਦਾਰ ਚਾਮਰਾਂ ਨਾਲ ਝਲਦੇ ਹੋ। ਬਚਨ-ਕੁਸ਼ਲ ਭਟ, ਵੰਸ਼ੀ ਅਤੇ ਮਗਧ ਵੀ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਤੁਹਾਡੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਨ ਨਹੀਂ ਆਏ, ਨਾਂ ਹੀ ਸੁਤਾ ਤੇ ਮਗਧਾ ਸ਼ੁਭ ਵਚਨ ਉਚਾਰਦੇ ਹਨ।” “ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੀ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਜਤਿਲਕ ਸਮੇਂ ਹੁੰਦਾ, ਤੁਹਾਡੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਸ਼ਹਦ ਤੇ ਦਹੀਂ ਨਹੀਂ ਚੜ੍ਹਾ ਰਹੇ।” “ਨਗਰ ਦੇ ਸਭ ਲੋਕ, ਗਿਲਡਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਸੋਹਣੇ-ਸੋਹਣੇ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਤੁਹਾਡੇ ਪਿੱਛੇ ਪੈਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਨਾਂ ਹੀ ਨਗਰ ਅਤੇ ਦੇਹਾਤ ਦੇ ਲੋਕ।” “ਤੁਹਾਡੀ ਸੁੰਦਰ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਰਥ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਲਗਾਮਾਂ ਵਾਲੇ ਤੇਜ਼ ਘੋੜੇ ਜੋਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਚੱਲ ਰਹੀ।” “ਨਾਹ ਹੀ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਵਡਿਆਈ ਵਾਲਾ ਹਾਥੀ ਵੇਖ ਰਹੀ ਹਾਂ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਮੀਂਹਲੇ ਬੱਦਲ ਜਾਂ ਪਹਾੜ ਵਰਗਾ ਕਾਲਾ, ਜਥੇ ਅੱਗੇ ਚੱਲਦਾ ਸੀ, ਹੇ ਵੀਰ।” “ਨਾਹ ਹੀ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਸੋਹਣਾ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਜੜਿਆ ਰਾਜਸੀ ਆਸਨ ਅੱਗੇ ਰੱਖਿਆ ਵੇਖ ਰਹੀ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਸਿਰਮੌਰ ਹੋ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹੋ।” “ਹੁਣ ਜਦ ਰਾਜਤਿਲਕ ਲਈ ਸਭ ਕੁਝ ਤਿਆਰ ਹੈ, ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ? ਤੁਹਾਡਾ ਚਿਹਰਾ ਅਣਜਾਣ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਤੇ ਕੋਈ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦੀ।” ਜਦ ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਲਾਪ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਰਘੁਕੁਲ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ, ਰਾਮ, ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, “ਸੀਤਾ, ਮੇਰਾ ਪਿਤਾ ਮੈਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਭੇਜ ਰਹੇ ਹਨ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਰਾਮ ਦੀ ਮਾਂ ਦੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ, ਰਾਮ-ਸੀਤਾ ਦੀ ਵਿਛੋੜੇ ਵਾਲੀ ਘੜੀ, ਤੇ ਰਾਜਕੁਲ ਦੇ ਦੁੱਖ-ਸੰਤਾਪ ਦੀ ਇਹ ਗੰਭੀਰ ਕਹਾਣੀ ਵਗਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।