ਰਾਮ ਨੇ ਕਉਸਲਿਆ ਨੂੰ ਸੁਨਾਏ ਕਿ, "ਮਾਂ, ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੋਨੋਂ ਨੇ ਪੂਰੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਰਾਜਾ ਪਿਤਾ ਹੀ ਸਾਡਾ ਪਤੀ, ਅਧਿਆਪਕ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਅਤੇ ਸਾਡਾ ਮਾਲਕ ਹੈ। ਪੰਦਰਾਂ ਸਾਲ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਬਿਤਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਮੰਨ ਲਵਾਂਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਮ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਕਉਸਲਿਆ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਹੰਝੂ ਆ ਗਏ। ਉਹ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲੀ, "ਰਾਮ, ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਹ-ਪਤਨੀਆਂ ਵਿਚ ਰਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ; ਮੈਨੂੰ ਵੀ, ਕਕੁਤਸਥ, ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਲੈ ਚਲ, ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲੀ ਮਿਰਗੀ।" ਜੇਕਰ ਤੇਰਾ ਮਨ ਪਿਤਾ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਦਿਆਂ ਜੰਗਲ ਜਾਣ ਲਈ ਪੱਕਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਉਸਲਿਆ ਰੋਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਤੇ ਰਾਮ ਵੀ ਹੰਝੂ ਪੀਂਦਾ ਹੋਇਆ ਬੋਲੇ, "ਇੱਕ ਜੀਵਤ ਨਾਰੀ ਲਈ ਉਸਦਾ ਪਤੀ ਹੀ ਦੇਵਤਾ ਤੇ ਮਾਲਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਅੱਜ ਸਾਡੇ ਦੋਨੋਂ ਲਈ ਰਾਜਾ ਹੀ ਸਾਡਾ ਹਾਕਮ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਅਸਹਾਇ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਬੁਧਿਮਾਨ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਸਾਡਾ ਸਹਾਇਕ ਹੈ; ਭਰਤ ਵੀ ਧਰਮਕ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।" "ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਮਰਦਰਾਜ ਰਾਜਾ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿਣਾ; ਜੋ ਨਾਰੀ ਵ੍ਰਤ ਤੇ ਉਪਵਾਸ ਵਿਚ ਨਿਸ਼ਠਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ। ਜੇ ਨਾਰੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦਾ ਪਾਲਣ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਉਹ ਦੁਖਾਂ ਵਿਚ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਪਤੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ, ਨਾਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਸੁਖ ਲੱਭਦੀ ਹੈ।" "ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਛੱਡ ਚੁਕੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇ, ਉਸਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਲਾਭ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖੇ। ਇਹ ਨਾਰੀ ਦਾ ਸਦਾ-ਸਦਾ ਦਾ ਧਰਮ ਹੈ, ਜੋ ਵੇਦ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਤੇ ਅੱਗ ਦੇ ਯਜਨਾਂ, ਤੇ ਉੱਚ-ਚਿੱਤ ਵਾਲਿਆਂ ਵਲੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਮਾਤਾ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੀ, ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰੀ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰੀ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰੀ। ਪਤੀ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਸੰਜਮਿਤ ਭੋਜਨ, ਤੇ ਨਿਸ਼ਠਾ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਵਾਪਸੀ 'ਤੇ ਆਪਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਵੇਂਗੀ।" "ਜੇ ਧਰਮਕ ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੀ ਜਿੰਦ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ..." ਰਾਮ ਨੇ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਕਉਸਲਿਆ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲੀ, "ਮੇਰਾ ਮਨ ਤੇਰੀ ਰਵਾਨਗੀ ਨੂੰ ਮੰਨ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ।" "ਪੁੱਤਰ, ਨਿਸ਼ਚਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਮਾਂ ਰੁਕਦਾ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ; ਤੂੰ ਇਕਾਗਰਤਾ ਨਾਲ ਜਾ, ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖੁਸ਼ ਰਹੀ, ਨੋਬਲ ਪੁੱਤਰ। ਜਦ ਤੂੰ ਵਾਪਸ ਆਵੇਂਗਾ, ਮੈਂ ਸਭ ਥਕਾਵਟ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗੀ; ਜਦ ਤੂੰ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ, ਆਪਣਾ ਵਚਨ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ, ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰਕੇ ਵਾਪਸ ਆਵੇਂਗਾ, ਮੈਂ ਅਤਿ ਸੁਖ ਵਿਚ ਨਿੰਦਾਂ ਕਰਾਂਗੀ।" "ਮੌਤ ਦਾ ਰਸਤਾ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਜਾਣਾ ਤੇ ਔਖਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਉਕਸਾਏ, ਰਾਘਵ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ।" "ਹੁਣ ਜਾ, ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਪੁੱਤਰ, ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਵਾਪਸ ਆ; ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਸੁਖਦਾਇਕ ਬੋਲ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰੇਂਗਾ।" "ਸ਼ਾਇਦ ਹੁਣ ਉਹ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਜਦ ਤੂੰ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਵੇਂਗਾ, ਤੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਜਟਾਓਂ ਤੇ ਛਾਲ ਦੀ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਵੇਖਾਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਣੀ, ਪੂਰੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਨਾਲ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਲਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਸ਼ੁਭ ਵਚਨ ਕਹੇ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਭਲਾਈ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕਉਸਲਿਆ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੁਖ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ, ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਕੀਤੇ। ਉਸਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਤੈਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਰਘੁਵੰਸ਼ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ; ਹੁਣ ਜਾ, ਤੇ ਜਲਦੀ ਵਾਪਸ ਆ, ਤੇ ਸਦਾ-ਸਦਾ ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਹ 'ਤੇ ਚੱਲ।" "ਜੋ ਧਰਮ ਤੂੰ ਪਿਆਰ ਤੇ ਸੰਜਮ ਨਾਲ ਨਿਭਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਰਘੁਵੰਸ਼ ਦੇ ਸ਼ੇਰ, ਉਹ ਧਰਮ ਤੈਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖੇ।" "ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੰਦਿਰਾਂ ਵਿਚ, ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ।" "ਜੋ ਹਥਿਆਰ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤਰ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਦਿੱਤੇ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੈਨੂੰ, ਜੋ ਗੁਣਵਾਨ ਹੈ, ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ।" "ਪਿਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਤੇ ਮਾਤਾ ਦੀ ਵੀ, ਤੇ ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ, ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਪਾਵੇਂ ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹੇਂ।" "ਅੱਗ, ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਸ, ਯਜਨ-ਸਥਾਨ, ਮੰਦਰ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀਆਂ ਬੈਠਕਾਂ, ਪਹਾੜ, ਰੁੱਖ, ਬੂਟੇ, ਝੀਲਾਂ, ਪੰਛੀ, ਸੱਪ, ਤੇ ਸ਼ੇਰ, ਤੈਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸਰਵੋਤਮ।" "ਸਾਧਿਆ, ਵਿਸ਼ਵੇਦੇਵ, ਮਰੁਤ ਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਧਾਤਾ, ਵਿਧਾਤਾ, ਪੂਸ਼ਾ, ਭਗਾ, ਤੇ ਆਰਯਮਨ, ਤੈਨੂੰ ਸ਼ੁਭਤਾ ਦਿੰਣ।" "ਸਭ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ, ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ, ਛੇ ਮੌਸਮ, ਮਹੀਨੇ, ਸਾਲ, ਤੇ ਰਾਤਾਂ, ਤੈਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ।" "ਦਿਨ ਤੇ ਘੰਟੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੈਨੂੰ ਸ਼ੁਭਤਾ ਦਿੰਣ; ਵੇਦ, ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ, ਤੇ ਧਰਮ ਤੈਨੂੰ ਹਰ ਥਾਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ।" "ਦੇਵਤਾ ਸਕੰਦਾ, ਸੋਮਾ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ, ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ, ਤੇ ਨਾਰਦ, ਤੈਨੂੰ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ।" "ਸਿਧ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ, ਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਸਤਕਾਰੀ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੈਨੂੰ ਰੱਖਣ।" "ਸਭ ਪਹਾੜ, ਸਮੁੰਦਰ, ਰਾਜਾ ਵਰੁਣ, ਆਕਾਸ਼, ਵਾਤਾਵਰਨ, ਧਰਤੀ, ਤੇ ਹਵਾ, ਜਿਹੜਾ ਚਲਦਾ ਤੇ ਜੋ ਥਿਰ ਹੈ, ਸਭ ਤੈਨੂੰ ਰੱਖਣ।" "ਸਭ ਤਾਰੇ, ਗ੍ਰਹਿ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਦਿਨ-ਰਾਤ, ਤੇ ਸੰਧਿਆ, ਤੈਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ।" "ਛੇ ਮੌਸਮ, ਮਹੀਨੇ, ਸਾਲ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਭਾਗ ਤੇ ਪਲ, ਤੈਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਭਲਾਈ ਦਿੰਣ।" "ਜਦ ਤੂੰ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ, ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਬਣ ਕੇ, ਘੁੰਮਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਦੇਵਤਾ ਤੇ ਦਾਨਵ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੈਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਣ।" "ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਰਾਖਸ਼ਸ, ਪਿਸਾਚ, ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਕਰੂੜ ਕਰਮ ਵਾਲੇ ਜੀਵ, ਤੇ ਮਾਸ-ਖਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਡਰ ਨਾ ਪਾਵੇਂ।" "ਬਾਂਦਰ, ਬਿਛੂ, ਡਸਣ ਵਾਲੇ ਕੀੜੇ, ਮੱਛਰ, ਸੱਪ, ਤੇ ਕੀੜੇ, ਤੈਨੂੰ ਘਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਕਦੇ ਤੰਗ ਨਾ ਕਰਣ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਾਤਾ ਕਉਸਲਿਆ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਪਿਆਰ, ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ, ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀਆਂ ਕਈ ਵਾਰ ਦੁਆਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਤੇ ਉਸਦੀ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦਿਆਂ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਧਰਮ ਤੇ ਭਰੋਸੇ ਨਾਲ ਭਰ ਲਿਆ।