ਰਾਮ ਚੰਦ੍ਰ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਕੌਸਲਿਆ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ, “ਮਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, ਮੈਂ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਾਂਗਾ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਕੌਸਲਿਆ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਪੁੱਤਰ ‘ਰਾਮ’ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਸੀ, ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੋ, ਹੋਵੇ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਾਮ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹੈ, ਮੁੜ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਗਹਿਰੀ ਪੀੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਤੇ ਮੈਂ, ਦੋਵੇਂ, ਪਿਤਾ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਜਾ ਹੀ ਪਤੀ, ਅਧਿਆਪਕ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਪ੍ਰਭੂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ। ਪਰ ਪੰਦਰਾਂ ਸਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਬਿਤਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਆਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਮੰਨ ਲਵਾਂਗਾ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਕੌਸਲਿਆ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਚਿਹਰੇ ‘ਤੇ ਹੰਝੂ ਆ ਗਏ। ਉਹ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲੀ, “ਰਾਮ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸਹ-ਪਤਨੀਆਂ ਵਿਚੇ ਰਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ; ਮੈਨੂੰ ਵੀ, ਕਕੁਤਸਥ, ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਲੈ ਜਾਓ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਜੰਗਲੀ ਹਿਰਣੀ ਹੋਵੇ।” ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਡਾ ਮਨ ਪਿਤਾ ਦੀ ਇਜ਼ਤ ਵਿਚ ਜੰਗਲ ਜਾਣ ‘ਤੇ ਟਿਕ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ, ਕੌਸਲਿਆ ਰੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਰਾਮ ਵੀ ਰੋਦੇ ਹੋਏ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਜੀਵਤ ਔਰਤ ਲਈ ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ; ਅੱਜ, ਮਾਂ, ਤੇਰੇ ਤੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਰਾਜਾ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮਾਲਕ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਅਸਹਾਇ ਨਹੀਂ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਗਿਆਨਵਾਨ ਰਾਜਾ, ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਾਡਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਭਰਤ ਵੀ ਧਰਮਵਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਦਾ ਹੈ।” ਰਾਮ ਨੇ ਕੌਸਲਿਆ ਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ, “ਸਦਾ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਰਾਜਾ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕਰਿਆ ਕਰੋ; ਜੋ ਔਰਤ ਵ੍ਰਤ ਅਤੇ ਉਪਵਾਸ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਔਰਤ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਉਹ ਦੁਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ, ਔਰਤ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਸੁਖ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ ਜਾਂ ਛੱਡ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇ, ਉਸ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਲਾਭ ਵਿਚ ਹੀ ਰੁਚੀ ਰੱਖੇ। ਇਹ ਔਰਤ ਦਾ ਸਦੀਵੀ ਧਰਮ ਹੈ, ਜੋ ਵੇਦ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਗਨਿ-ਕਰਮ ਅਤੇ ਉੱਚ-ਚਿੱਤ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਲਈ ਨਿਭਾਇਆ ਹੈ।” ਰਾਮ ਨੇ ਕੌਸਲਿਆ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, “ਮਾਂ, ਮੇਰੀ خاطر, ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਇਜ਼ਤ ਕਰਨਾ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੇਰੀ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਨਾ। ਪਤੀ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਸਯਮਿਤ ਭੋਜਨ, ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਨਾਲ, ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੁਖ ਪਾਉਣਗੇ ਜਦ ਮੈਂ ਵਾਪਸ ਆਵਾਂਗਾ।” ਜਦ ਰਾਮ ਨੇ ਇਹ ਕਹਿਆ, ਕੌਸਲਿਆ ਦੇ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ। ਉਹ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹ ਵਿੱਚ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, “ਮੇਰਾ ਮਨ ਤੇਰੇ ਵਿਛੋੜੇ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਪੁੱਤਰ।” ਫਿਰ ਕੌਸਲਿਆ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਪੁੱਤਰ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸਮਾਂ ਅਡੋਲ ਹੈ, ਪਲਟਾਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ; ਜਾ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਨਾਲ—ਸਦਾ ਸੁਖੀ ਰਹੋ, ਵੱਡਿਆਰ। ਜਦ ਤੂੰ ਵਾਪਸ ਆਵੇਂਗਾ, ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਥਕਾਵਟ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗੀ; ਜਦ ਤੂੰ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ, ਆਪਣਾ ਵਚਨ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ, ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਿਭਾ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆਵੇਂਗਾ, ਮੈਂ ਅਤਿ ਸੁਖ ਵਿਚ ਸੁੱਤੀ ਹੋਵਾਂਗੀ। ਪੁੱਤਰ, ਮੌਤ ਦਾ ਰਸਤਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਔਖਾ ਹੈ; ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰੇ, ਰਘੁਨੰਦਨ, ਮੇਰੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ। ਹੁਣ ਜਾ, ਬਲਸ਼ਾਲੀ, ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਵਾਪਸ ਆ; ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਸੁਖਦਾਈ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਕਰੇਂਗਾ। ਸ਼ਾਇਦ ਹੁਣ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਦ ਤੂੰ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਵੇਂਗਾ, ਤੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵੇਖਾਂਗਾ, ਪੁੱਤਰ, ਜਟਾ ਅਤੇ ਛਾਲਾਂ ਵਾਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਣੀ ਨੇ ਪੂਰਨ ਨਿਸ਼ਚਾ ਨਾਲ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵਸਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਦੇਖਿਆ; ਉਸ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ, ਜੋ ਉੱਚ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਸ਼ੁਭ ਸ਼ਬਦ ਕਹੇ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਭਲਾਈ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ। ਹੁਣ ਪਚੀਸਵਾਂ ਸਰਗ ਸੁਣੋ। ਕੌਸਲਿਆ ਨੇ ਆਪਣਾ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਛੂਹ ਕੇ, ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਕੀਤੇ। ਉਹ ਰਾਮ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, “ਤੈਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਰਘੁਵੰਸ਼ ਦੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ; ਹੁਣ ਜਾ, ਤੇ ਜਲਦੀ ਵਾਪਸ ਆ, ਤੇ ਸਦਾ ਧਰਮ ਦੇ ਰਸਤੇ ‘ਤੇ ਚੱਲ। ਜਿਸ ਧਰਮ ਨੂੰ ਤੂੰ ਪਿਆਰ ਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਨਾਲ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਰਘੁਨੰਦਨ, ਉਹ ਧਰਮ ਤੈਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖੇ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਤੂੰ ਨਮਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪੁੱਤਰ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਤੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਜੀ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਜੋ ਹਥਿਆਰ ਦਿੱਤੇ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੈਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ, ਤੇਰੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ। ਪਿਤਾ ਦੀ, ਮਾਂ ਦੀ, ਤੇ ਸੱਚ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ, ਬਲਸ਼ਾਲੀ, ਤੂੰ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਪਾਵੇ ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹੇ।” ਕੌਸਲਿਆ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ, “ਪਵਿੱਤਰ ਅਗਨੀਆਂ, ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਸ, ਯਜਨ-ਸਥਾਨ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਆਸਨ, ਪਹਾੜ, ਰੁੱਖ, ਬੂਟੇ, ਝੀਲਾਂ, ਪੰਛੀ, ਸੱਪ ਤੇ ਸਿੰਘ—ਇਹ ਸਭ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡਿਆਰ, ਤੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ। ਸਾਧ੍ਯ, ਵਿਸ਼ਵੇਦੇਵ, ਮਰੁਤ ਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਧਾਤਾ, ਵਿਧਾਤਾ, ਪੂਸ਼ਾ, ਭਗ ਤੇ ਅਰਯਮਾਨ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਤੈਨੂੰ ਸ਼ੁਭਤਾ ਦੇਣ। ਸਾਰਿਆਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ, ਇੰਦ੍ਰ ਆਦਿ, ਛੇ ਰੁੱਤਾਂ, ਮਹੀਨੇ, ਸਾਲ ਤੇ ਰਾਤਾਂ ਤੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ। ਦਿਨ ਤੇ ਘੜੀਆਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੈਨੂੰ ਸ਼ੁਭਤਾ ਦੇਣ; ਵੇਦ, ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਤੇ ਧਰਮ ਹਰ ਥਾਂ ਤੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ, ਪੁੱਤਰ। ਦਿਵ੍ਯ ਸਕੰਦੇ, ਸੋਮ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ, ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਨਾਰਦ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੈਨੂੰ ਰੱਖਣ। ਸਿੱਧ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਤੇ ਦਿਸ਼ਾ-ਪਤੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਸਤਕਾਰੀ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ। ਪਹਾੜ, ਸਮੁੰਦਰ, ਰਾਜਾ ਵਰੁਣ, ਆਕਾਸ਼, ਵਾਤਾਵਰਨ, ਧਰਤੀ, ਹਵਾ, ਤੇ ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਚਲਦਾ ਜਾਂ ਠਹਿਰਿਆ ਹੈ, ਤੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ। ਸਾਰੇ ਤਾਰੇ, ਗ੍ਰਹ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਦਿਨ-ਰਾਤ ਤੇ ਸੰਧਿਆ—ਜਦ ਤੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਤੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ। ਛੇ ਰੁੱਤਾਂ, ਮਹੀਨੇ, ਸਾਲ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਤੇ ਪਲ, ਤੈਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਭਲਾਈ ਦੇਣ। ਜਦ ਤੂੰ ਮਹਾਨ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਰਿਸ਼ੀ-ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦਾਨਵ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੈਨੂੰ ਸੁਖ ਦੇਣ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕੌਸਲਿਆ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾਵਾਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਪਰਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਤੇ ਧਰਮ ਦਾ ਆਰਧਨਾ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਪਿਆਰ, ਦੁਆਵਾਂ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦਾਂ ਨਾਲ ਰਾਮ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਕੀਤਾ।