ਜਿਵੇਂ ਗਾਂ ਆਪਣੇ ਬੱਛੜੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕੌਸਲਿਆ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਪੁੱਤਰ, ਜਿਥੇ ਵੀ ਤੂੰ ਜਾਵੇਂਗਾ, ਮੈਂ ਵੀ ਤੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਆਵਾਂਗੀ।" ਮਾਂ ਦੇ ਇਹ ਗਹਿਰੀ ਦੁਖ ਭਰੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਨੂੰ, ਜੋ ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਕੈਕਈ ਦੀ ਚਾਲਾਂ ਨਾਲ ਠੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਚਲਾ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਤਾਂ ਪਿਤਾ ਜੀ ਜੀਵਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣਗੇ। ਪਤੀ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰਨਾ ਇਕ ਔਰਤ ਵਲੋਂ ਵੱਡੀ ਨਿਰਦਯਤਾ ਹੈ; ਮਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਵੀ, ਚਾਹੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਇਹ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰੋ, ਇਹ ਨਿੰਦਾ-ਯੋਗ ਹੈ। ਜਦ ਤੱਕ ਪਿਤਾ ਜੀ, ਜੋ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਅਤੇ ਕਕੁਤਥ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਜਾ ਹਨ, ਜੀਵਤ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਹੀ ਸਦਾ ਦੀ ਧਰਮ ਹੈ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੁਭਾਗੀ ਕੌਸਲਿਆ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਪੁੱਤਰ 'ਤੇ ਮਾਣ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਖਦੇ ਹੋ, ਓਵੇਂ ਹੀ ਹੋਵੇ।" ਫਿਰ ਰਾਮ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਸੀ, ਦੁਖੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਸੰਤਾਵਨਾ ਦੇਣ ਲੱਗਿਆ। "ਮਾਂ, ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦਾ ਹੁਕਮ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਹੈ; ਰਾਜਾ ਸਾਡਾ ਪਤੀ, ਗੁਰੂ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਅਤੇ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ। ਪਰ ਜਦ ਮੈਂ ਇਹ ਪੰਦਰਾਂ ਵਰ੍ਹੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾ ਲਵਾਂਗਾ, ਫਿਰ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਕਹਿਆ ਪੂਰਾ ਕਰਾਂਗਾ।" ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਕੌਸਲਿਆ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨਾਲ ਬੇਹੱਦ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਜੂਆਂ ਨਾਲ, ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, "ਰਾਮ, ਮੈਂ ਹੋਰ ਪਤਨੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਰਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ; ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਲੈ ਚੱਲ, ਜਿਵੇਂ ਜੰਗਲੀ ਹਰਣੀ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਤੂੰ ਪਿਤਾ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਵਾਸਤੇ ਜਾਣ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾ ਲਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ..." ਰੋਦੀ ਹੋਈ ਮਾਂ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਵੀ ਰੋ ਪਿਆ ਤੇ ਕਿਹਾ, "ਮਾਂ, ਜੀਉਂਦੇ ਪਤੀ ਹੀ ਔਰਤ ਦਾ ਧਰਮ ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਅੱਜ ਸਾਡੇ ਲਈ ਵੀ ਰਾਜਾ ਹੀ ਸਾਡਾ ਸਵਾਮੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਅਸਹਾਇ ਨਹੀਂ ਹਾਂ, ਸਿਆਣੇ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਨ, ਸਾਡੇ ਰੱਖਵਾਲੇ ਹਨ; ਭਰਤ ਵੀ ਧਰਮਾਤਮਾ ਅਤੇ ਸਭ ਨਾਲ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।" "ਹੁਣ ਤੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਰਾਜਾ ਦੀ ਭਲਾਈ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰੀ; ਜੋ ਔਰਤ ਵਰਤਾਂ ਤੇ ਉਪਵਾਸ ਵਿਚ ਲੱਗੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਔਰਤ ਪਤੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੀ, ਉਹ ਦੁਖਾਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਪਤੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ ਔਰਤ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਸੁਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਔਰਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਛੱਡ ਦੇਂਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਪਤੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇ, ਉਸ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਭਲੇ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖੇ। ਇਹ ਔਰਤ ਦਾ ਸਦਾ ਦਾ ਧਰਮ ਹੈ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਯਜਨਾਂ ਤੇ ਸਤਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵਲੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਮਾਂ, ਮੇਰੇ ਲਈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੀ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰੀ; ਮੇਰੀ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰੀ। ਤੂੰ ਦ੍ਰਿੜ ਰਹਿ, ਆਹਾਰ ਸੰਯਮਿਤ ਰੱਖ, ਪਤੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੀ, ਤਾਂ ਜਦ ਮੈਂ ਵਾਪਸ ਆਵਾਂਗਾ, ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲੇਗੀ। ਜੇਕਰ ਸਭ ਤੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਧਰਮਾਤਮਾ ਜੀਵਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ..." ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ, ਰਾਮ ਦੀ ਮਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਜੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ। ਕੌਸਲਿਆ, ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿੱਚ ਦੁਖੀ ਹੋਈ, ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, "ਪੁੱਤਰ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਤੇਰੇ ਵਿਛੋੜੇ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।" ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਬੀਰ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸਮਾਂ ਅਟੱਲ ਹੈ, ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਮੁੜ ਸਕਦਾ; ਜਾ ਪੁੱਤਰ, ਪੂਰੇ ਮਨ ਨਾਲ ਜਾ—ਮੇਰੀ ਅਸੀਸ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਰਹੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੰਗਲ ਹੋਵੇ। ਜਦ ਤੂੰ ਵਾਪਸ ਆਵੇਂਗਾ, ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਥਕਾਵਟ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗੀ; ਜਦ ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਵਚਨ ਨਿਭਾ ਕੇ, ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆਵੇਂਗਾ, ਮੈਂ ਅਤਿ ਸੁਖ ਨਾਲ ਸੋਵਾਂਗੀ। ਪੁੱਤਰ, ਮੌਤ ਦਾ ਰਾਹ ਇੱਥੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਣਜਾਣਾ ਹੈ; ਜੋ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਸਮਝਾਵੇ, ਰਘੁਨੰਦਨ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਮੰਨ। ਹੁਣ ਜਾ, ਬਲਵਾਨ ਪੁੱਤਰ, ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਵਾਪਸ ਆ; ਤੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰੇਂਗਾ। ਸ਼ਾਇਦ ਹੁਣ ਉਹ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਦ ਤੂੰ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਵੇਂਗਾ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਜਟਾਵਾਂ ਤੇ ਛਾਲਿਆਂ ਵਾਲੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੇਖਾਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਣੀ ਨੇ ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਰਾਮ ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ; ਉਸ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ, ਜੋ ਉੱਤਮ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਮੰਗਲਮਈ ਬੋਲ ਆਖੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਭਲਾਈ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਕੀਤੀ। ਹੁਣ, ਪঁਚਵੀਸਵਾਂ ਸਰਗ ਸੁਣੋ। ਆਪਣੇ ਦੁਖ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਛੂਹ ਕੇ, ਰਾਮ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਮੰਗਲਮਈ ਕਰਮ ਕੀਤੇ। "ਤੈਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਰਘੁਕੁਲ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ; ਹੁਣ ਤੂੰ ਜਾ, ਤੇ ਜਲਦੀ ਵਾਪਸ ਆ, ਅਤੇ ਸਤਪੁਰਖਾਂ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਚੱਲ। ਜਿਹੜਾ ਧਰਮ ਤੂੰ ਪਿਆਰ ਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਨਾਲ ਪਾਲਦਾ ਹੈਂ, ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਸ਼ੇਰ, ਉਹੀ ਧਰਮ ਤੈਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਦੇਵੇ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਤੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਚਾਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹੀ ਦੇਵਤੇ ਤੇਰਾ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਰਿਸ਼ੀ ਵਲੋਂ ਮਿਲੇ ਹਥਿਆਰ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਗੁਣਵਾਨ ਹੈਂ। ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਮਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ, ਤੇ ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ, ਬਲਵਾਨ ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਪਾਵੇਂ ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹੇਂ।" "ਅੱਗ, ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਹ, ਵੇਦੀਆਂ, ਮੰਦਰ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਆਸਨ, ਪਹਾੜ, ਰੁੱਖ, ਝਾੜੀਆਂ, ਝੀਲਾਂ, ਪੰਛੀ, ਸੱਪ ਅਤੇ ਸ਼ੇਰ—ਇਹ ਸਭ ਤੈਨੂੰ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਰੱਖਿਆ ਦੇਣ। ਸਾਧਿਆ, ਵਿਸ਼ਵੇਦੇਵ, ਮਰੁਤ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਧਾਤਾ, ਵਿਧਾਤਾ, ਪੂਸ਼ਾ, ਭਗ ਅਤੇ ਅਰ੍ਯਮਾਨ ਤੈਨੂੰ ਮੰਗਲ ਦਿਣ। ਸਾਰੇ ਲੋਕਪਾਲ, ਇੰਦਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਛੇ ਰੁੱਤਾਂ, ਮਹੀਨੇ, ਸਾਲ ਤੇ ਰਾਤਾਂ ਤੈਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ। ਦਿਨ ਤੇ ਘੜੀਆਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੈਨੂੰ ਮੰਗਲ ਦਿਣ; ਵੇਦ, ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਤੇ ਧਰਮ ਤੈਨੂੰ ਹਰ ਥਾਂ ਰੱਖਿਆ ਦੇਣ, ਪੁੱਤਰ। ਦੇਵਤਾ ਸਕੰਦੇ, ਸੋਮ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ, ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਨਾਰਦ ਚਹੁੰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਤੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕੌਸਲਿਆ ਨੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਕੇ, ਰਾਮ ਲਈ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਧਰਮ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਚੱਲਣ ਲਈ ਵਿਦਾ ਕੀਤਾ।