ਇਕ ਵਾਰ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਰਾਮ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਰੱਖੇ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਵੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਰਤਾ ਦੀ ਘਾਟ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਮੰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਾਲਾਤ ਵਿੱਚ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਝੁਕਦੇ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਆਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਦੇ ਆ ਜਾਣ 'ਤੇ ਹੌਸਲਾ ਨਹੀਂ ਹਾਰਦਾ। ਅੱਜ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸਮਤ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਯਤਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦਾ ਅਸਲੀ ਫਰਕ ਦਿਖਾਈ ਦੇਵੇਗਾ; ਅੱਜ ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ਕਿ ਕਿਸਮਤ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਕਰਤਬ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੈ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਉਹ ਆਪਣੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਮਾਤ ਦੇਵੇਗਾ—ਉਹ ਲੋਕ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਮ ਦੀ ਰਾਜਿਆਭਿਸ਼ੇਕ ਦੀ ਰਸਮ ਨੂੰ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਰੋਕਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਦੇਖਣਗੇ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਆਪਣੇ ਅਤੁਟ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਮੈਂ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਪਿੱਛੇ, ਇੱਕ ਉਤਾਵਲੇ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ, ਦੌੜਾਂਗਾ ਤੇ ਆਪਣੀ ਯਤਨ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਮੋੜਾਂਗਾ।" ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਵੀ, ਜਾਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਮਿਲ ਕੇ ਵੀ, ਰਾਮ ਦੀ ਰਾਜਿਆਭਿਸ਼ੇਕ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ—ਤੇ ਰਾਮ ਦੇ ਪਿਤਾ ਤਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਰਾਮ ਦੇ ਜੰਗਲ-ਵਾਸ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ, ਉਹੀ ਹੁਣ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਲਈ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਗੇ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਕਿਸਮਤ ਦੀ ਤਾਕਤ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੈ; ਮੇਰੀ ਤੀਬਰ ਯਤਨ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਦੁਖ ਦੇਵੇਗੀ।" ਉਹ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਜਦ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਸਨ ਪੂਰੀ ਹੋਵੇ, ਤਦ ਹੀ ਜੰਗਲ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਹੁਣ ਨਹੀਂ। ਕਿਉਂਕਿ ਪੁਰਾਣੇ ਰਾਜ-ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੰਗਲ-ਵਾਸ ਤਾਂ ਤਦ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜੇ ਰਾਮ, ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਕਈ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਦੀ ਭਟਕਣ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ, ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ, ਤਾਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਵਾਅਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, "ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਸ਼ੂਰਵੀਰਾਂ ਦਾ ਲੋਕ ਨਹੀਂ ਲਾਂਗਾਂਗਾ; ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਰਾਜ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਤਟ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ।" ਉਹ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਰਾਜਿਆਭਿਸ਼ੇਕ ਦੀ ਰਸਮ ਕਰ, ਤੇ ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਹੋ ਕੇ ਹੋਰ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਦੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਰੋਕਾਂਗਾ।" ਲਕਸ਼ਮਣ ਆਪਣੇ ਹੱਥ, ਧਨੁ, ਪਟਕਾ ਤੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਸਜਾਵਟ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਸਭ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਕੁਚਲਣ ਲਈ ਹਨ। ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਜੋ ਮੇਰਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਹੋਵੇ।" ਲਕਸ਼ਮਣ ਆਪਣੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, "ਮੇਰੀ ਤਲਵਾਰ ਦੀ ਧਾਰ, ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਜਰ-ਧਾਰੀ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੀ।" ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, "ਮੇਰੀ ਤਲਵਾਰ ਦੇ ਘਾਵਾਂ ਨਾਲ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ, ਰਥ-ਸਵਾਰ ਤੇ ਯੋਧਿਆਂ ਦੇ ਸਿਰ, ਬਾਂਹਾਂ, ਹੱਥ ਤੇ رانਾਂ ਪਏ ਹੋਣਗੇ, ਧਰਤੀ ਅਜਿਹੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ ਕਿ ਲੰਘਣੀ ਔਖੀ ਹੋ ਜਾਵੇ।" ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਮੇਰੀ ਤਲਵਾਰ ਦੀ ਧਾਰ ਨਾਲ, ਮੇਰੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬਿਜਲੀ ਵਾਲੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਡਿੱਗ ਜਾਣਗੇ।" ਲਕਸ਼ਮਣ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ 'ਤੇ ਚਮੜੇ ਦੇ ਗਾਰਡ ਲਾ ਕੇ, ਧਨੁ ਤੇ ਤੀਰ ਫੜ ਕੇ, ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਜਦ ਮੈਂ ਮਰਦਾਂ ਵਿਚ ਖੜਾ ਹਾਂ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮਰਦ ਹੋਣ ਦਾ ਹੱਕ ਨਹੀਂ।" ਉਹ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, "ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ, ਇਕੱਲਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਕਈ ਲੋਕਾਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰਕ ਕੇਂਦਰ 'ਤੇ ਵਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਢੇਰ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ।" ਲਕਸ਼ਮਣ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਸਚਮੁਚ ਦਿਖਾਈ ਦੇਵੇਗੀ; ਮੈਂ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਅਸਮਰਥ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ ਤੇ ਤੇਰੀ ਹਕੂਮਤ ਸਥਾਪਤ ਕਰਾਂਗਾ।" ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਅੱਜ ਚੰਦਨ ਦੀ ਲੀਪ, ਬਾਂਹ-ਬੰਦ ਉਤਾਰਣ, ਧਨ-ਦੌਲਤ ਛੱਡਣ ਤੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੈ।" ਲਕਸ਼ਮਣ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਮੇਰੀਆਂ ਦੋਨੋ ਬਾਂਹਾਂ, ਰਾਮ, ਕਰਤਬ ਕਰਨ ਲਈ ਪੂਰੀ ਤਿਆਰ ਹਨ—ਖਾਸ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਤੇਰੀ ਰਾਜਿਆਭਿਸ਼ੇਕ ਨੂੰ ਰੋਕਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਲਈ।" ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਰਾਮ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ, "ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ, ਅੱਜ ਕੌਣ ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰੇ ਜਾਣਗਾ—ਕੌਣ, ਜੋ ਤੇਰਾ ਮਿੱਤਰ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਜੀਵਨ, ਇਜ਼ਤ ਤੇ ਸਾਥੀਆਂ 'ਤੇ ਘਮੰਡ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਧਰਤੀ ਤੇਰੇ ਅਧੀਨ ਆ ਜਾਵੇ; ਮੈਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦੇ, ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਸੇਵਕ ਹਾਂ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੰਝੂ ਪੂਝੇ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਧੀਰਜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਸੁਣ, ਮਿੱਠੇ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨ ਲਈ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਹਾਂ; ਇਹੀ ਧਰਮ ਦਾ ਰਸਤਾ ਹੈ।" ਫਿਰ, ਰਾਮ ਦੇ ਇਸ ਨਿਰਣੈ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਕੌਸਲਿਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਰੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਧਰਮ-ਭਰੇ ਸ਼ਬਦ ਬੋਲਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਖਦੀ ਹੈ, "ਜੋ ਕਦੇ ਦੁਖ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਧਰਮ-ਨਿਸ਼ਠ ਹੈ ਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲਦਾ ਹੈ—ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ, ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਜਨਮਿਆ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਭਿਖ ਮੰਗ ਕੇ ਜੀਵੇਗਾ?" "ਜਿਸ ਦੇ ਨੌਕਰ ਤੇ ਸੇਵਕ ਚੰਗਾ ਪਕਿਆ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦੇ ਸਨ—ਇਹ ਰਾਮ ਹੁਣ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਜੜਾਂ ਤੇ ਫਲ ਖਾਏਗਾ?" ਕੌਸਲਿਆ ਅਚੰਭਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, "ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਕੌਣ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰੇਗਾ, ਤੇ ਕੌਣ ਡਰ ਨਹੀਂ ਜਾਵੇਗਾ—ਕਿ ਰਾਜਾ ਦਾ ਨੇਕ ਤੇ ਪਿਆਰਾ ਪੁੱਤਰ, ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਵਾਰਿਸ, ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ?" "ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕਿਸਮਤ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵੱਡੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ, ਰਾਮ, ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਹੁਣ ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਲਈ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।" ਕੌਸਲਿਆ ਆਖਦੀ ਹੈ, "ਇਹ ਹਵਾ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਆਪਣੇ ਜਿਹੀ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਰਹ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਰੋਣ ਤੇ ਹੰਝੂਆਂ ਦੀ ਲਹਿਰ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਦੁਖ ਦੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਹਵਾਵਾਂ ਨਾਲ ਹੋਮ ਕਰਦੀ ਹੋਵੇ।" "ਤੇਰੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਹੰਝੂਆਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਧੂੰਆਂ ਮੈਨੂੰ ਖਾ ਜਾਵੇਗਾ, ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ, ਤੇ ਆਹਾਂ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਮੇਰੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਵਧਾਵੇਗੀ।" "ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ, ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ, ਇਹ ਗਹਿਰੀ ਤੇ ਭਾਰੀ ਦੁਖ ਦੀ ਅੱਗ ਮੈਨੂੰ ਜਲਾਏਗੀ, ਜਿਵੇਂ ਸਰਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਸੂਰਜ ਘਾਹ ਨੂੰ ਸਾੜਦਾ ਹੈ।" "ਜਿਵੇਂ ਗਾਂ ਆਪਣੇ ਵਿਛੜੇ ਬੱਛੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਵੀ, ਮੇਰੇ ਬੱਚੇ, ਤੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਵਾਂਗੀ, ਜੇ ਤੂੰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਜਾਵੇ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਮਨੁੱਖ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਦੁਖੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਧੋਖੇ ਤੇ ਮੇਰੇ ਜੰਗਲ ਜਾਣ 'ਤੇ ਤੇਰੇ ਛੱਡ ਦੇਣ ਨਾਲ, ਰਾਜਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਜੀਵ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ।" "ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ, ਪਤੀ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ, ਔਰਤ ਲਈ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਨਿਰਦਯਤਾ ਹੈ; ਇਹ ਕੰਮ ਕਦੇ ਵੀ, ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਹੈ।" "ਜਦ ਤਕ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਤੇ ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਵਾਰਿਸ, ਜੀਵਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਇਹੀ ਸਦਾ ਦੀ ਡਿਊਟੀ ਹੈ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ, ਸ਼ੁਭ ਕੌਸਲਿਆ, ਆਪਣੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਪੁੱਤਰ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਆਖਦੀ ਹੈ, "ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਆਖਿਆ, ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ।