ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਜੇਕਰ ਤੇਰਾ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਭੀ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਇਸਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਪਰ ਇਹ ਗੱਲ ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਜੋ ਕਮਜ਼ੋਰ ਤੇ ਬਹਾਦਰੀ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਅੱਗੇ ਝੁਕਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਜੋ ਸੂਰਮੇ ਤੇ ਆਤਮ-ਗਰਿਮਾ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਿਸਮਤ ਅੱਗੇ ਹਾਰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਯਤਨ ਨਾਲ ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸਮਤ ਵਲੋਂ ਆਈ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੌਸਲਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ। ਅੱਜ ਲੋਕ ਕਿਸਮਤ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਯਤਨ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਵੇਖਣਗੇ; ਅੱਜ ਕਿਸਮਤ ਅਤੇ ਯਤਨ ਵਿਚਕਾਰ ਅੰਤਰ ਸਾਫ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਜੋ ਲੋਕ ਤੇਰੀ ਰਾਜਤਿਲਕ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਨੂੰ ਕਿਸਮਤ ਕਰਕੇ ਰੁਕਦੇ ਵੇਖ ਰਹੇ ਹਨ, ਅੱਜ ਉਹ ਮੇਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਹਾਰਦਾ ਵੇਖਣਗੇ। ਜਿਵੇਂ ਇਕ ਜੰਗਲੀ ਹਾਥੀ ਜੋ ਮੱਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਜਿਸਨੂੰ ਅੰਕੁਸ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰੋਕ ਸਕਦਾ, ਮੈਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਕਿਸਮਤ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਾਂਗਾ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਵਾਪਸ ਮੋੜ ਦਿਆਂਗਾ। ਰਾਮਾ, ਅੱਜ ਤੇਰੇ ਰਾਜਤਿਲਕ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਨਾ ਤਾਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ, ਨਾ ਹੀ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕ ਮਿਲ ਕੇ, ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਤਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਵੀ, ਰੋਕ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤੇਰਾ ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਕਰਵਾਇਆ, ਉਹੀ ਹੁਣ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਗੇ। ਕਿਸਮਤ ਦੀ ਤਾਕਤ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਯਤਨ ਦੇ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਟਿਕ ਸਕਦੀ ਜੋ ਤਾਕਤ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਹੋਵੇ; ਮੇਰਾ ਉੱਦਮ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦੇਵੇਗਾ। ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਰਾਜ ਪਿੱਛੋਂ, ਜਦੋਂ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਦਾ ਰਾਜ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਦੋਂ ਹੀ ਤੂੰ ਜੰਗਲ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈਂ—ਹੁਣ ਨਹੀਂ। ਕਿਉਂਕਿ ਪੁਰਾਣੇ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਰਿਵਾਜ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਦ ਤੱਕ ਰਾਜ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਤੱਕ ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਪਰ ਜੇ ਤੂੰ, ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਕਰਕੇ ਉਲਝਣ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ, ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵਚਨ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਵੀਰ, ਕਿ ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀਰਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ; ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਰਾਜ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਨਾਰੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਤੂੰ ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਰਸਮਾਂ ਨਾਲ ਰਾਜਤਿਲਕ ਕਰ, ਤੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿ; ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਹੋਰ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਰੋਕ ਲਵਾਂਗਾ। ਮੇਰੀਆਂ ਇਹ ਦੋ ਬਾਂਹਾਂ ਸਿਰਫ ਸਜਾਵਟ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਧਨੁਕ ਸਜਾਵਟ ਲਈ ਹੈ; ਮੇਰਾ ਮੌਰ ਸਿਰਫ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਤੀਰ ਦਿਖਾਵੇ ਲਈ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ—ਬਾਂਹਾਂ, ਧਨੁਕ, ਮੌਰ ਤੇ ਤੀਰ—ਸਿਰਫ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਨਚੇੜਣ ਲਈ ਹਨ; ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਵੈਰੀ ਕੋਲੋਂ ਕਿਸੇ ਵਾਧੂ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਮੇਰੀ ਤਲਵਾਰ ਦੀ ਚਮਕਦਾਰ ਧਾਰ ਨਾਲ, ਜੋ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵੈਰੀ ਨੂੰ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਇੰਦ੍ਰ ਦੀ ਵਜਰ ਨਾਲ ਲੈਸ ਹੋਵੇ, ਆਪਣੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ। ਮੇਰੀ ਤਲਵਾਰ ਦੇ ਵੱਜਣ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ, ਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਦੇ ਸਿਰ, ਬਾਂਹਾਂ, ਹੱਥ ਤੇ رانਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਲੱਗ ਜਾਣਗੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਲੰਘਣਾ ਵੀ ਔਖਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਮੇਰੀ ਤਲਵਾਰ ਦੀ ਧਾਰ ਨਾਲ ਵੈਰੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਧਰਤੀ ਤੇ ਡਿੱਗ ਜਾਣਗੇ, ਜਿਵੇਂ ਬਿਜਲੀ ਵਾਲੇ ਬੱਦਲ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ। ਚਮੜੇ ਦੇ ਬਚਾਵ ਵਾਲੀਆਂ ਉਂਗਲੀਆਂ ਅਤੇ ਧਨੁਕ-ਤੀਰ ਨਾਲ, ਜਦ ਮੈਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਖੜਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਰਦ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਸਕਦਾ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਬਹੁਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਜੇਕਰ ਇਕੱਲਾ ਵੀ ਹੋਵਾਂ, ਤਾਂ ਵੀ ਮਾਣਵਾਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣ-ਕੇਂਦਰਾਂ ਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਲਾ ਕੇ ਵੱਡੀ ਭੀੜ ਨੂੰ ਢੇਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ। ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਅਸਲੀ ਤਾਕਤ ਵੇਖੀ ਜਾਵੇਗੀ; ਮੈਂ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਅਸਹਾਇ ਕਰਕੇ ਤੇਰੀ ਹਕੂਮਤ ਸਥਾਪਤ ਕਰਾਂਗਾ। ਅੱਜ ਚੰਦਨ ਲਾਉਣ, ਬਾਂਹ-ਪਟੇ ਉਤਾਰਣ, ਧਨ ਛੱਡਣ ਤੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੈ। ਮੇਰੀਆਂ ਇਹ ਦੋ ਬਾਂਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਮਾ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਹਨ ਜੋ ਤੇਰੇ ਰਾਜਤਿਲਕ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ। ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ, ਅੱਜ ਕੌਣ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਮਾਰਾਂ—ਜੋ ਤੇਰਾ ਮਿੱਤਰ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ, ਇੱਜ਼ਤ ਤੇ ਸਾਥੀਆਂ ਉੱਤੇ ਮਾਣ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਧਰਤੀ ਤੇਰੇ ਹਥ ਵਿੱਖੇ ਆ ਜਾਵੇ; ਮੈਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦੇ, ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਸੇਵਕ ਹਾਂ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਅੰਸੂ ਪੂੰਝੇ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦਿੰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, "ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ, ਹੇ ਕੋਮਲ ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪੱਕਾ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ; ਇਹੀ ਧਰਮ ਦਾ ਮਾਰਗ ਹੈ।" ਹੁਣ, ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਚੌਵੀਂ ਸਰਗ ਨੂੰ ਸੁਣੋ, ਜਿਵੇਂ ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਰਾਮ ਨੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕੀਤਾ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਮਾਂ ਕੌਸਲਿਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਅੰਸੂਆਂ ਕਰਕੇ ਰੁੰਝ ਗਈ ਸੀ, ਨੇ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਹੀਆਂ। "ਜੋ ਕਦੇ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਸਦਾ ਧਰਮ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਮੇਰਾ ਇਹ ਪੁੱਤਰ, ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਜਣਿਆ, ਭਾਲ ਕੇ ਕਿਵੇਂ ਜੀਊਂਦਾ ਰਹੇਗਾ? ਜਿਸ ਦੇ ਨੌਕਰ ਤੇ ਸਹਾਇਕ ਚੰਗਾ ਪੱਕਿਆ ਭੋਜਨ ਖਾਂਦੇ ਸਨ—ਹੁਣ ਇਹ ਰਾਮ ਕਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਮੁਲਾਂ ਤੇ ਫਲ ਖਾਏਗਾ? ਕੌਣ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਵੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰੇਗਾ, ਤੇ ਕੌਣ ਡਰਿਆ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ—ਕਿ ਰਾਜੇ ਦਾ ਧਰਮਾਤਮਾ ਤੇ ਪਿਆਰਾ ਪੁੱਤਰ, ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ ਦਾ, ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੀ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕਿਸਮਤ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ, ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਹੁਣ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ। ਇਹ ਹਵਾ, ਜੋ ਤੇਰੀ ਹੀ ਜਾਤੀ ਵਰਗੀ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਸਿਰਫ ਰੋਣ ਤੇ ਵਿਲਾਪ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਹੀ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੇ ਅੰਸੂਆਂ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਦੁੱਖ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਹਵਨ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹੋਣ। ਤੇਰੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ ਅੰਸੂਆਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਧੂੰਆਂ ਮੈਨੂੰ ਖਾ ਜਾਵੇਗੀ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੇ ਆਹਾਂ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਮੇਰੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧਾ ਦੇਵੇਗੀ। ਇਥੇ ਤੈਥੋਂ ਵੰਞ ਕੇ, ਪੁੱਤਰ, ਇਹ ਅਥਾਹ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਦੁੱਖ ਦੀ ਅੱਗ ਮੈਨੂੰ ਸਾੜ ਦੇਵੇਗੀ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਨੂੰ ਜਲਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦ ਸਰਦੀ ਮੁੱਕਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਗਾਂ ਆਪਣੇ ਬੱਛੜੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ, ਮੇਰੇ ਬੱਚੇ, ਮੈਂ ਵੀ ਤੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਆਵਾਂਗੀ, ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਤੂੰ ਜਾਵੇਂ।" ਮਾਂ ਦੀਆਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਮ ਨੇ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। "ਕੈਕਈ ਵਲੋਂ ਠੱਗੀ ਹੋਈ ਤੇ ਜਦ ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਚਲਾ ਜਾਵਾਂਗਾ ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਵਲੋਂ ਛੱਡੇ ਹੋਏ ਪਿਤਾ, ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੀ, ਜੀਊਂਦੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣਗੇ। ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੀ, ਪਤੀ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਔਰਤ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਨਿਰਦਯਤਾ ਹੈ; ਐਸਾ ਕੰਮ ਨ ਤੂੰ ਕਰੀਂ, ਨ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਨਿੰਦਾ-ਯੋਗ ਹੈ। ਜਦ ਤੱਕ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਾਜਾ ਤੇ ਕਕੁਤਸਥ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਹਨ, ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੀ ਜਾਵੇ; ਇਹੀ ਸਦਾ ਦਾ ਧਰਮ ਹੈ।