ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਰਾਮ ਚੰਦ੍ਰ ਜੀ ਦੇ ਅਡੋਲ ਚਿੱਤ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਤਿਅਧਿਕ ਨਿਸ਼ਠਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਚਿੰਤਾ ਭਰੇ ਸਵਾਲ ਕੀਤੇ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, "ਭਰਾ ਜੀ, ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹਾ ਵੀ ਸੰਦੇਹ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਲੋਕ-ਲਾਜ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਇੰਝ ਕਿਵੇਂ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹੋ? ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਅਟੱਲ ਹੋ, ਫਿਰ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਸਮਤ ਦੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਬਿਆਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸਮਤ ਬੇਬਸ ਤੇ ਤਰਸਯੋਗ ਹੋਵੇ? ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਖ਼ਸ਼ਤਰੀ ਹੋ, ਫਿਰ ਵਾਸਤੇ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਆਡੰਬਰ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਕਿਵੇਂ ਦਿਖਾ ਰਹੇ ਹੋ? ਲਕਸ਼ਮਣ ਫਿਰ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ, "ਤੁਸੀਂ ਮਾਤਾ ਕੈਕੇਈ ਤੇ ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥ ਜੀ ਵਿਚ ਕੋਈ ਦੁਰਾਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਦੇਖਦੇ? ਕਈ ਵਾਰ ਲੋਕ ਧਰਮ ਦਾ ਢੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਭਰਾ, ਕੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ? ਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨੀਅਤ ਸਾਫ਼ ਹੁੰਦੀ ਤੇ ਕੋਈ ਛਲ ਨਾ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਵਰਦਾਨ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਲੈ ਲੈਂਦੇ, ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ। ਮੈਨੂੰ ਦੂਜੇ ਦੀ ਰਾਜਤਿਲਕ ਦੀ ਤਿਆਰੀ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਾਪਸੰਦ ਹੈ, ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਭਰਾ, ਮੈਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕਰਨਾ। ਲਕਸ਼ਮਣ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਧਰਮ ਨਿਸ਼ਠਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਤੁਹਾਡਾ ਮਨ ਸੰਦੇਹ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਲਝਣ ਵਿੱਚ ਪਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਅਧਰਮ ਅਤੇ ਨਿੰਦਣੀ ਆਗਿਆ, ਜੋ ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਆਈ, ਕਿਵੇਂ ਮੰਨ ਸਕਦੇ ਹੋ? ਇਹ ਵੰਡ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਟਤਾ ਕਰਕੇ ਹੋਈ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਮੰਨਦੇ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਦੁਖੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਤੁਹਾਡੀ ਧਰਮ ਨਿਸ਼ਠਾ ਹੀ ਦੋਸ਼ਯੋਗ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਧਰਮ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਵੀ, ਉਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਜੋ ਸਦਾ ਆਪਣੇ ਲਾਭ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੋਵੇ? ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਡਾ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿਰਣੇ ਕਿਸਮਤ ਨੇ ਹੀ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਪਰ ਇਹ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ। "ਜੋ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੈ, ਉਹੀ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਤੇ ਆਤਮ-ਗੌਰਵ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਜਤਨ ਨਾਲ ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਸੀਬਤ ਆਉਣ 'ਤੇ ਵੀ ਹੌਸਲਾ ਨਹੀਂ ਹਾਰਦਾ। ਅੱਜ ਲੋਕ ਦੇਖਣਗੇ ਕਿ ਕਿਸਮਤ ਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜਤਨ ਦਾ ਕੀ ਅਸਰ ਹੈ; ਅੱਜ ਇਹ ਫ਼ਰਕ ਸਾਫ਼ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। "ਅੱਜ ਲੋਕ ਦੇਖਣਗੇ ਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤੇਰਾ ਰਾਜਤਿਲਕ ਰੋਕਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮੇਰਾ ਜਤਨ ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਵੀ ਹਰਾ ਦੇਵੇਗਾ। ਮੈਂ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆਏ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ, ਕਿਸਮਤ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਜਤਨ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਵਾਪਸ ਮੋੜ ਲਵਾਂਗਾ। ਰਾਮ ਜੀ, ਅੱਜ ਨਾ ਸਾਰੇ ਲੋਕ-ਪਾਲਕ, ਨਾ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਤਾ, ਤੁਹਾਡਾ ਰਾਜਤਿਲਕ ਰੋਕ ਸਕਦੇ ਹਨ। "ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤੁਹਾਡੀ ਜੰਗਲ-ਵਾਸੀ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ, ਉਹ ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਗੁਜ਼ਾਰਣਗੇ। ਕਿਸਮਤ ਦੀ ਤਾਕਤ, ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਦੇ ਜੋਸ਼ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਟਿਕ ਸਕਦੀ; ਮੇਰਾ ਭਾਰੀ ਜਤਨ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਕਰੇਗਾ। ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਰਾਜ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਜਦੋ ਉੱਤਮ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਰਾਜ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਫਿਰ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਜੰਗਲ ਜਾਓ—ਹੁਣ ਨਹੀਂ। "ਪੁਰਾਤਨ ਰਾਜਰਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਮੁਤਾਬਕ, ਜਦੋ ਰਾਜ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਹੀ ਜੰਗਲ-ਵਾਸੀ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੇਕਰ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਕਈ ਉੱਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਕਾਰਨ ਤੁਸੀਂ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਵਚਨ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਰਾਜ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ; ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਰਾਜ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਕੰਢਾ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। "ਤੁਸੀਂ ਰਾਜਤਿਲਕ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਉੱਥੇ ਲੱਗ ਜਾਓ; ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਦੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਰੋਕ ਲਵਾਂਗਾ। ਮੇਰੇ ਇਹ ਦੋ ਬਾਂਹਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ੋਭਾ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਧਨੁਸ਼ ਸਜਾਵਟ ਲਈ ਹੈ; ਨਾ ਹੀ ਮੇਰੀ ਪੱਗ ਸਿਰਫ਼ ਸੁੰਦਰਤਾ ਲਈ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਤੀਰ ਦਿਖਾਵੇ ਲਈ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਹਨ; ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਵੈਰੀ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ। "ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਤੀਖੇ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵੈਰੀ ਨੂੰ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਵਜ੍ਰਧਾਰੀ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਆਪਣੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ। ਮੇਰੀ ਤਲਵਾਰ ਦੇ ਵਾਰਾਂ ਨਾਲ, ਧਰਤੀ ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ, ਰਥੀਆਂ ਤੇ ਯੋਧਿਆਂ ਦੇ ਸਿਰਾਂ, ਬਾਂਹਾਂ, ਹੱਥਾਂ ਤੇ ਰਾਨਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕ ਜਾਵੇਗੀ। ਮੇਰੇ ਤੀਖੇ ਤਲਵਾਰ ਦੇ ਵਾਰ ਨਾਲ ਵੈਰੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇੰਝ ਡਿੱਗਣਗੇ ਜਿਵੇਂ ਬਿਜਲੀ ਵਾਲੇ ਬੱਦਲ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ। "ਚਮੜੀ ਦੇ ਬਚਾਅ ਵਾਲੇ ਹੱਥ ਤੇ ਧਨੁਸ਼-ਤੀਰ ਨਾਲ, ਜਦ ਮੈਂ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਖੜਾ ਹਾਂ, ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਰਦ ਕਿਵੇਂ ਸਮਝ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ, ਇਕੱਲਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਇਕੱਠ ਹੋਏ ਵੱਡੇ ਜਥਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰ ਲਵਾਂਗਾ; ਮੈਂ ਮਨੁੱਖ, ਘੋੜੇ ਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਵਾਂਗਾ। "ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਤਾਕਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਸੇਗੀ; ਮੈਂ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਅਸਹਾਇ ਕਰ ਕੇ ਤੇਰੀ ਸਰਕਾਰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਾਂਗਾ। ਅੱਜ ਚੰਦਨ ਲਾਉਣ, ਬਾਂਹ-ਬੰਦ ਖੋਲ੍ਹਣ, ਧਨ ਛੱਡਣ ਤੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੇਰੀਆਂ ਇਹ ਦੋ ਬਾਂਹਾਂ, ਰਾਮ ਜੀ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਯੋਗ ਹਨ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਰਾਜਤਿਲਕ ਵਿਚ ਰੁਕਾਵਟ ਬਣਦੇ ਹਨ। "ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਅੱਜ ਕਿਸਨੂੰ ਮੈਂ ਮਾਰਾਂ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਮਿੱਤਰ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ, ਇੱਜ਼ਤ ਤੇ ਸਾਥੀਆਂ 'ਤੇ ਮਾਣ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਧਰਤੀ ਤੇਰੇ ਅਧੀਨ ਆ ਜਾਵੇ; ਮੈਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿਓ, ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਸੇਵਕ ਹਾਂ।" ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਅਜਿਹੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਉਸਦੇ ਹੰਝੂ ਪੁੰਝੇ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਸੰਤਾਵਨਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਆਖਿਆ, "ਸੁਣੋ, ਭੈਣ, ਮੈਂ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮਨਣ ਲਈ ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ; ਇਹੀ ਸੱਚਾ ਧਰਮ ਰਾਹ ਹੈ।" ਫਿਰ, ਜਦ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਰਾਮ ਦੇ ਅਡੋਲ ਨਿਸ਼ਚੈ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਰਾਣੀ ਕੌਸਲਿਆ, ਜਿਸਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਹੰਝੂਆਂ ਕਾਰਨ ਰੁੱਕੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਜੋ ਕਦੇ ਦੁੱਖ ਵੇਖਿਆ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਸਦਾ ਧਰਮ ਨੂੰ ਮੰਨਦਾ ਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਦਾ, ਉਹ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ, ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਲਾਲ, ਹੁਣ ਕਿਵੇਂ ਭਿੱਖ ਮੰਗ ਕੇ ਜੀਵੇਗਾ? "ਜਿਸਦੇ ਨੌਕਰ ਤੇ ਸੇਵਕ ਚੰਗਾ ਪਕਾਇਆ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ ਖਾਂਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਰਾਮ ਹੁਣ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਫਲ-ਮੂਲ ਕਿਵੇਂ ਖਾਵੇਗਾ? ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਕੌਣ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰੇਗਾ, ਤੇ ਕੌਣ ਨਹੀਂ ਡਰੇਗਾ—ਕਿ ਰਾਜਾ ਦਾ ਧਰਮੀ ਤੇ ਪਿਆਰਾ ਪੁੱਤਰ, ਕਕੁਤਸ ਵੰਸ਼ ਦਾ, ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲ ਵਾਸੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ?" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਬੇਚੈਨੀ, ਰਾਮ ਦੀ ਧੀਰਜ, ਤੇ ਕੌਸਲਿਆ ਦਾ ਮਾਤਾ-ਹਿਰਦਾ, ਸਭ ਰਾਜ-ਭਾਰ ਤੇ ਧਰਮ-ਸੰਕਟ ਵਿਚ ਉਲਝੇ ਹੋਏ, ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਤੇ ਦੁੱਖ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।