ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, “ਜੇਕਰ ਇਹ ਰਾਜਸੀ ਸਾਮਾਨ ਮੇਰੇ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦਾ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਵਚਨ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਰਣ ਲਈ ਆਪ ਹੀ ਪਾਣੀ ਖਿੱਚ ਕੇ ਨ੍ਹਾ ਲਵਾਂਗਾ। ਲਕਸ਼ਮਣ, ਤੂੰ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਨਾ ਲੈ; ਚਾਹੇ ਰਾਜ ਮਿਲੇ ਜਾਂ ਜੰਗਲ, ਜੰਗਲ ਵਾਲਾ ਜੀਵਨ ਵੱਡਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ।” ਰਾਮ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਇਸ ਰਾਜ ਵਿਚ ਰੁਕਾਵਟ ਲਈ ਲਕਸ਼ਮਣ ਜਾਂ ਮੇਰੀ ਛੋਟੀ ਮਾਂ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਤਾਂ ਕਿਸਮਤ ਦੀ ਖੇਡ ਹੈ, ਪਿਤਾ ਜੀ ਦਾ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ—ਤੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ ਕਿ ਕਿਸਮਤ ਕਿੰਨੀ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ালী ਹੁੰਦੀ ਹੈ।” ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਤੇਵੀਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਕਥਾ। ਰਾਮ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜਿਸਦਾ ਸਿਰ ਝੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਤੁਰੰਤ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਭਾਂਵ ਨੂੰ ਭੰਨਿਆ, ਤੇ ਵੱਡੇ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ ਅਜਗਰ ਵਾਂਗ ਗਹਿਰੀ ਸਾਸ ਲਿਆ। ਉਸਦਾ ਚਿਹਰਾ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਸ਼ੇਰ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਂਗ ਡਰਾਉਣਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੋਢੀ ਮੋਢੀ ਹੋਈ ਮੁੱਠ ਹਿਲਾਈ, ਹਾਥੀ ਦੀ ਸੁੰਡ ਵਾਂਗ, ਤੇ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਥੱਲੇ ਤੇ ਵੱਧਾ ਕਰਕੇ, ਗਲ ਡਿੱਗਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਕੋਨੇ ਨਾਲ ਵੇਖਦਾ ਹੋਇਆ ਬੋਲੇ, “ਤੁਾਡੀ ਇਹ ਵੱਡੀ ਉਲਝਣ ਵਿਰਥ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਹੈ।” ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਧਰਮ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਾਏ ਦੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਰਵਾਹ ਕਰਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਐਸਾ ਬਚਨ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਜਦਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸਥਿਰ ਹੋ?” “ਤੁਸੀਂ, ਜੋ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਕਸ਼ਤਰੀ ਹੋ, ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਨਿਰਬਲ ਤੇ ਦਇਆਲੂ ਸਮਝ ਕੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਬਚਨ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹੋ? ਤੁਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਕਿਵੇਂ ਨਹੀਂ ਲਾ ਰਹੇ? ਲੋਕ ਧਰਮ ਨੂੰ ਬਹਾਨਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ—ਧਰਮੀ ਰਾਮ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ?” “ਜੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਨੀਅਤ ਸਚੀ ਹੋਂਦੀ, ਕੋਈ ਲਾਭ ਜਾਂ ਧੋਖਾ ਨਾ ਹੋਂਦਾ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਨਾਮ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ, ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਠੀਕ ਹੋਂਦਾ। ਹੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ, ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਰਾਜਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਾਪਸੰਦ ਹੈ, ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ—ਮੈਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕਰਨਾ।” “ਉਹ ਧਰਮ, ਜਿਸ ਨੇ ਤੁਹਾਡੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਸੰਦੇਹ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ, ਮੈਨੂੰ ਨਾਪਸੰਦ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਭਟਕਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ, ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ, ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੇ ਅਧਰਮੀ ਤੇ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਮੰਨ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ?” “ਇਹ ਵੱਖਰਾ ਹੋਣਾ, ਜੋ ਬੁਰਾਈ ਕਾਰਨ ਹੋਇਆ, ਤੁਸੀਂ ਫਿਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ—ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਦੁਖੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਧਰਮ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਣਾ ਇੱਥੇ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਹੈ।” “ਤੁਾਡਾ ਧਰਮ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਣਾ ਸੰਸਾਰ ਵਲੋਂ ਨਿੰਦਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਤੁਸੀਂ, ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਉਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣਾ ਲਾਭ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਪਿਤਾ-ਮਾਤਾ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ?” “ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਡਾ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਨਿਰਣੈ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋਵੇ, ਫਿਰ ਵੀ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਇਹ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ।” “ਕਮਜ਼ੋਰ ਤੇ ਅਸ਼ੂਰਵੀਰ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਸ਼ੂਰਵੀਰ, ਜੋ ਆਤਮ-ਸੰਮਾਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਕਿਸਮਤ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਝੁਕਦੇ।” “ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਯਤਨ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੁਸੀਬਤ ਆਉਣ ਤੇ ਵੀ ਹੌਸਲਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੇ।” “ਅੱਜ ਲੋਕ ਕਿਸਮਤ ਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਯਤਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵੇਖਣਗੇ; ਅੱਜ ਕਿਸਮਤ ਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਕਰਤਬ ਵਿਚ ਫਰਕ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।” “ਅੱਜ ਲੋਕ ਮੇਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਹਾਰਦੇ ਵੇਖਣਗੇ—ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਰਾਜਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੀ ਰੋਕ ਕਿਸਮਤ ਕਰਕੇ ਵੇਖ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।” “ਮੈਂ, ਪਾਗਲ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ, ਜੋ ਅੰਕੁਸ਼ ਨਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰੁਕਦਾ, ਕਿਸਮਤ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦੇਵਾਂਗਾ।” “ਤੁਾਡੀ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ, ਆਲੋਕ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਖਵਾਲੇ, ਜਾਂ ਤਿੰਨੋਂ ਲੋਕ ਵੀ, ਅੱਜ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ—ਪਿਤਾ ਜੀ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਛੋਟਾ ਹੈ।” “ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਤੁਹਾਡਾ ਜੰਗਲ-ਵਾਸ ਬਣਾਇਆ, ਉਹ ਖੁਦ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਲਈ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਰਹਿਣਗੇ।” “ਕਿਸਮਤ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਟਕਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ; ਮੇਰਾ ਤੇਜ਼ ਯਤਨ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਕਰੇਗਾ।” “ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਤੇ ਉੱਤਮ ਪੁਤਰਾਂ ਦੀ ਰਾਜ-ਸੰਭਾਲ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਤੇ, ਤੂੰ ਜੰਗਲ ਜਾਵੇਂ—ਹੁਣ ਨਹੀਂ।” “ਕਿਉਂਕਿ ਪੁਰਾਣੇ ਰਾਜ-ਮੁਨੀਆਂ ਦੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੰਗਲ-ਵਾਸ ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁਤਰਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰਕੇ ਹੀ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।” “ਪਰ ਜੇ, ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਕਈ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਦੀ ਉਲਝਣ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ, ਤੂੰ, ਧਰਮੀ ਰਾਮ, ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ—” “ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵਚਨ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ, ਕਿ ਮੈਂ ਸ਼ੂਰਵੀਰਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ; ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵਾਂਗ ਰੱਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ।” “ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਸ਼ੁਭ ਰੀਤਾਂ ਨਾਲ ਕਰ, ਤੇ ਉਥੇ ਰੁਚੀ ਲੈ; ਮੈਂ ਇੱਕਲਾ ਹੋ ਕੇ, ਹੋਰ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਦੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਰੋਕਾਂਗਾ।” “ਇਹ ਦੋ ਹੱਥ ਸਿਰਫ਼ ਸਜਾਵਟ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਧਨੁ ਸਜਾਵਟ ਲਈ; ਮੇਰਾ ਮੋੜਾ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਤੀਰ ਵੀ ਸਿਰਫ਼ ਦਿਖਾਵੇ ਲਈ ਨਹੀਂ।” “ਇਹ ਚਾਰ—ਹੱਥ, ਧਨੁ, ਮੋੜਾ, ਤੇ ਤੀਰ—ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਕੁਚਲਣ ਲਈ ਹਨ; ਤੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਤੋਂ ਕੋਈ ਵਧੇਰੇ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ।” “ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਧਾਰ ਵਾਲੀ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਵਜਰ ਨਾਲ ਲੈਸ ਹੋਵੇ, ਆਪਣੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ।” “ਮੇਰੀ ਤਲਵਾਰ ਦੀ ਚੋਟ ਨਾਲ, ਧਰਤੀ ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ, ਰਥੀਆਂ, ਤੇ ਯੋਧਿਆਂ ਦੇ ਸਿਰ, ਹੱਥ, ਤੇ ਟੰਗਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਵੇਗੀ, ਜੋ ਰਸਤਾ ਅਟੇ ਹੋਏ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ।” “ਮੇਰੀ ਤਲਵਾਰ ਦੀ ਧਾਰ ਨਾਲ, ਮੇਰੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਬਿਜਲੀ ਵਾਲੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਧਰਤੀ ਤੇ ਡਿੱਗਣਗੇ।” “ਚਮੜੇ ਦੇ ਗਾਰਡ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਉਂਗਲੀਆਂ, ਧਨੁ ਤੇ ਤੀਰ ਹੱਥ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਜਦ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਖੜਾ ਹੋਵਾਂ, ਕੌਣ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਰਦ ਸਮਝ ਸਕਦਾ ਹੈ?” “ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ, ਕਈ ਇਕਠੇ ਹੋਏ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵੱਜਾਂਗਾ, ਤੇ ਇਕਲਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਲੋਕਾਂ, ਘੋੜਿਆਂ, ਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਕੇ, ਬਹੁਤਾਂ ਨੂੰ ਡਿੱਗਾ ਦੇਵਾਂਗਾ।” “ਅੱਜ, ਮੇਰੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਵੇਖੀ ਜਾਵੇਗੀ; ਮੈਂ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਅਸਹਾਇ ਕਰਕੇ, ਤੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਾਂਗਾ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ।