ਰਾਮ ਨੇ ਲਖ਼ਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਸੰਤਾਵਨਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, "ਇਸ ਲਈ, ਦੁਖੀ ਨਾ ਹੋ। ਤੂੰ ਵੀ ਮੇਰੇ ਨਾਲ, ਜਲਦੀ ਹੀ ਰਾਜਤਿਲਕ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲੈ। ਇਹ ਜੋ ਰਾਜਤਿਲਕ ਲਈ ਘੜੇ ਤੇ ਸਾਰਾ ਸਮਾਨ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਲਖ਼ਸ਼ਮਣ, ਹੁਣ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਵਨਵਾਸੀ ਵਰਤ ਦੀ ਸਨਾਨ ਕਰਾਂਗਾ। ਜਾਂ ਫਿਰ, ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਰਾਜਸੀ ਸਮਾਨ ਦੀ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਜਲ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਭਰ ਲਵਾਂਗਾ, ਉਹੀ ਮੇਰੇ ਵਰਤ ਦੇ ਸਨਾਨ ਲਈ ਕਾਫੀ ਹੈ। ਲਖ਼ਸ਼ਮਣ, ਤੂੰ ਇਸ ਤਕਦੀਰ ਦੇ ਪਲਟਾਅ ਨਾਲ ਚਿੰਤਿਤ ਨਾ ਹੋ। ਰਾਜ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਜੰਗਲ, ਜੰਗਲ ਦਾ ਜੀਵਨ ਵੀ ਵੱਡਾ ਪੁੰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਲਖ਼ਸ਼ਮਣ, ਮੇਰੀ ਰਾਜਗੱਦੀ ਵਿੱਚ ਆਈ ਰੁਕਾਵਟ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਮੇਰੀ ਛੋਟੀ ਮਾਂ ਦਾ। ਇਹ ਸਭ ਤਕਦੀਰ ਦਾ ਖੇਡ ਹੈ, ਪਿਤਾ ਜੀ ਦਾ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਹੱਥ ਨਹੀਂ। ਤੂੰ ਤਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ ਕਿ ਤਕਦੀਰ ਕਿੰਨੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਮ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਖ਼ਸ਼ਮਣ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ, ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਥੇ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਲਖ਼ਸ਼ਮਣ ਦੀ ਭਾਂਵਰੇਂ ਭਵਾਂ ਚੜ੍ਹ ਗਈਆਂ, ਤੇ ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਅਜਿਹਾ ਲਗ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਬਿਲ ਵਿੱਚ ਗੁੱਸਿਆ ਹੋਇਆ ਵੱਡਾ ਸੱਪ। ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਸ਼ੇਰ ਵਰਗਾ ਡਰਾਉਣਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮੁੱਕੜਾ ਵੱਜਾਇਆ, ਹਾਥ ਮੋੜਿਆ, ਤੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਹਲਕਾ ਜਿਹਾ ਝੁਕਾ ਕੇ ਉਚਕਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਕੋਨੇ ਨਾਲ ਰਾਮ ਵੱਲ ਵੇਖ ਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, "ਭਰਾ, ਤੇਰਾ ਇਹ ਵੱਡਾ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਵਿਅਰਥ ਹੈ।" "ਧਰਮ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ, ਜਾਂ ਲੋਕ-ਲਾਜ ਵਿਚ overly ਫਸ ਕੇ, ਤੂੰ, ਜੋ ਅਡੋਲ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈਂ, ਅਜਿਹੇ ਬਚਨ ਕਿਵੇਂ ਕਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈਂ? ਤੂੰ ਜੋ ਸ਼ੂਰਾ ਖ਼ਤਰੀ ਹੈਂ, ਤਕਦੀਰ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਨਿਕੰਮਾ ਤੇ ਦਇਆਜੋਗ ਕਿਵੇਂ ਮੰਨ ਲੈਣਾ? ਤੂੰ ਦੋਸ਼ ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਪਰ ਲੋਕ ਕਈ ਵਾਰੀ ਧਰਮ ਨੂੰ ਵੀ ਝੂਠੇ ਬਹਾਨੇ ਵਜੋਂ ਵਰਤਦੇ ਹਨ—ਧਰਮਾਤਮਾ, ਕੀ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ? ਜੇ ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਨਿਰਲੋਭ ਤੇ ਸੱਚੇ ਹੁੰਦੇ, ਤਾਂ ਰਘੁਨੰਦਨ, ਉਹ ਮੰਗੀ ਹੋਈ ਵਰ ਮੈਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ, ਤੇ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ।" "ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਸਹਿ ਸਕਦਾ ਕਿ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦਾ ਰਾਜਤਿਲਕ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ। ਮੈਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰੀਂ, ਪਰ ਇਹ ਧਰਮ, ਜਿਸ ਨੇ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਮੈਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਤੈਨੂੰ ਭਟਕਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਪਿਤਾ ਦੀ ਅਧਰਮਿਕ ਤੇ ਦੋਸ਼ਯੋਗ ਆਗਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਕੈਕਈ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਹੈ, ਕਿਵੇਂ ਮੰਨ ਸਕਦਾ ਹੈਂ?" "ਇਹ ਵਿਭਾਜਨ ਜਿਹੜਾ ਦੁਸ਼ਟਤਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ, ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣ ਰਿਹਾ, ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਦੁਖੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਤੇਰਾ ਇਹ ਧਰਮ ਪ੍ਰੇਮ ਇੱਥੇ ਨਿੰਦਨਯੋਗ ਹੈ। ਲੋਕ ਵੀ ਤੇਰੇ ਇਸ ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਿੰਦਦੇ ਹਨ। ਤੂੰ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈਂ, ਜੋ ਸਦਾ ਆਪਣੇ ਹੀ ਹਿੱਤ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਪਿਤਾ-ਮਾਤਾ ਕਿਉਂ ਨਾ ਕਹਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹੋਣ?" "ਜੇ ਤਕਦੀਰ ਤੇ ਤੇਰਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਵੀ ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਅਣਡਿੱਠਾ ਕਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਕਮਜ਼ੋਰ ਤੇ ਅਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਤਕਦੀਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਸ਼ੂਰਵੀਰ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਇੱਜ਼ਤ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਦੇ ਤਕਦੀਰ ਦੇ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਝੁਕਦੇ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਤਕਦੀਰ ਨੂੰ ਹਰਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਮੁਸੀਬਤ ਆਉਣ ਤੇ ਵੀ ਹੌਸਲਾ ਨਹੀਂ ਹਾਰਦੇ।" "ਅੱਜ ਲੋਕ ਵੇਖਣਗੇ ਕਿ ਤਕਦੀਰ ਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜਤਨ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨਾ ਫਰਕ ਹੈ। ਅੱਜ ਇਹ ਸਾਬਤ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ਕਿ ਕਿਸ ਦਾ ਬਲ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਤੇਰੇ ਰਾਜਤਿਲਕ ਨੂੰ ਤਕਦੀਰ ਕਰਕੇ ਰੋਕਿਆ, ਅੱਜ ਉਹੀ ਵੇਖਣਗੇ ਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਜਤਨ ਨਾਲ ਤਕਦੀਰ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਮੈਂ ਤਕਦੀਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹੱਥ ਧੋ ਕੇ ਪੈ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਮਸਤ ਹਾਥੀ ਅਣਕਾਬੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਜਤਨ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਮੋੜ ਲਵਾਂਗਾ।" "ਅੱਜ, ਰਾਮ, ਤੇਰੇ ਰਾਜਤਿਲਕ ਨੂੰ ਨਾ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕਪਾਲ, ਨਾ ਤਿੰਨੋਂ ਲੋਕ ਮਿਲ ਕੇ ਰੋਕ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਿਤਾ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਛੋਟੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤੇਰਾ ਵਨਵਾਸ ਕਰਵਾਇਆ, ਉਹ ਆਪ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਵਣ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣਗੇ। ਤਕਦੀਰ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵੀ ਉਸ ਸ਼ਖ਼ਸ ਦੇ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦੀ, ਜੋ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਵੇ; ਮੇਰੀ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦੇ ਕੇ ਜਿੱਤ ਜਾਵੇਗੀ।" "ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਭਲੇ ਹੀ ਰਾਜਪੁਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਰਾਜ ਚੱਲੇ, ਫਿਰ ਹੀ ਤੂੰ ਵਨਵਾਸ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈਂ, ਹੁਣ ਨਹੀਂ। ਪੁਰਾਣੇ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਰਾਜਪੁਤ੍ਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਨਾ ਕਰ ਲੈਣ, ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਹੀ ਵਨਵਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਕਈ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵਚਨ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਰਾਮ, ਕਿ ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਲਵਾਂਗਾ; ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਰਾਜ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਕੰਢਾ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਰਾਜਤਿਲਕ ਦੀ ਸ਼ੁਭ ਰੀਤੀਆਂ ਨਾਲ ਕਰ, ਤੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਲੱਗਾ ਰਹੁ; ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਮੈਂ ਆਪ ਰੋਕ ਲਵਾਂਗਾ। ਮੇਰੇ ਇਹ ਦੋ ਬਾਂਹ, ਧਨੁਸ਼, ਮਸਤਕਬੰਦ ਤੇ ਤੀਰ ਸਿਰਫ਼ ਸੋਹਣੇ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਸਭ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਚੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਹਨ; ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਤੋਂ ਕਦੇ ਵੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਹੀਂ ਮੰਗਿਆ।" "ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਨੁਕਿਲੀ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਵਜ੍ਰਧਾਰੀ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਆਪਣੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ। ਮੇਰੀ ਤਲਵਾਰ ਦੇ ਵੱਜਣ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ, ਰਥੀਆਂ, ਤੇ ਯੋਧਿਆਂ ਦੇ ਸਿਰ, ਬਾਂਹਾਂ, ਹੱਥ, ਤੇ ਜੰਘਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕ ਜਾਵੇਗੀ। ਮੇਰੀ ਤਲਵਾਰ ਦੇ ਵੱਜਣ ਨਾਲ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੀ ਲਾਸ਼ਾਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਇਉਂ ਡਿਗਣਗੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਬਿਜਲੀ ਵਾਲੇ ਬੱਦਲ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ।" "ਚਮੜੀ ਦੇ ਕਵਚ ਨਾਲ ਉਂਗਲੀਆਂ ਬਚਾ ਕੇ, ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਤੀਰ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜ ਕੇ, ਜਦ ਮੈਂ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਹਾਂ, ਫਿਰ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਮਰਦ ਕਿਵੇਂ ਸਮਝ ਸਕਦਾ ਹੈ?