ਰਾਮਚੰਦਰ ਜੀ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, "ਪੁੱਤ੍ਰ, ਕਿਸਮਤ ਦੀ ਲੀਲਾ ਬੜੀ ਅਜੀਬ ਹੈ, ਇਹ ਕਿਸੇ ਜੀਵ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਬਖਸ਼ਦੀ। ਜਿਵੇਂ ਮੇਰੇ ਤੇ ਉਸ (ਮਾਤਾ) ਉੱਤੇ ਅਚਾਨਕ ਵਿਪਤਾ ਆ ਪਈ ਹੈ, ਇਹ ਸਾਫ਼ ਦੱਸ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਭਾਗ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਅੱਗੇ ਕੋਈ ਚੱਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਹੇ ਸੁਮੀਤ੍ਰਾਨੰਦਨ, ਜਦੋਂ ਹਰ ਕੰਮ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਆਖਿਰ ਭਾਗ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਹੀ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਭਲਾ ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਤਾਕਤ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਲੜ ਸਕੇ? ਦੇਖ, ਜੋ ਜੋਗੀ, ਮਹਾਨ ਤਪਸੀ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਆਪਣਾ ਤਪ, ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਯਮ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਾਸਨਾ ਜਾਂ ਗੁੱਸੇ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜਾ ਕੰਮ ਅਚਾਨਕ, ਬਿਨਾਂ ਸੋਚੇ-ਸਮਝੇ, ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪਾ ਦੇਵੇ, ਸਮਝ ਲੈ ਉਹ ਭਾਗ ਦੀ ਹੀ ਕਰਤੂਤ ਹੈ। ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ, ਭਾਵੇਂ ਮੇਰੀ ਰਾਜਤਿਲਕ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਰੁਕ ਗਈ। ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਵੀ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਤੂੰ ਵੀ ਰਾਜਤਿਲਕ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲੈ। ਇਹ ਜਿਹੜੀਆਂ ਘੜੀਆਂ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਰਾਜਤਿਲਕ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ, ਹੁਣ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਵਣਵਾਸੀ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਵਾਲਾ ਸਨਾਨ ਕਰ ਲਵਾਂਗਾ। ਜਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਰਾਜਸੀ ਸਮਾਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੀ ਕੀ ਹੈ? ਜਿਹੜਾ ਜਲ ਮੈਂ ਆਪ ਭਰ ਲਵਾਂਗਾ, ਉਹੀ ਮੇਰੇ ਵਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਸਨਾਨ ਲਈ ਕਾਫੀ ਹੈ। ਲਕਸ਼ਮਣ, ਤੂੰ ਇਸ ਵੱਡੀ ਉਲਟ-ਫੇਰ ਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਘਬਰਾਹਟ ਨਾ ਲੈ ਆ। ਰਾਜ ਮਿਲੇ ਜਾਂ ਜੰਗਲ, ਵਨਵਾਸ ਦਾ ਜੀਵਨ ਮਹਾਨ ਪੁੰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਰਾਜ ਮਿਲਣ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਪੈਣ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨ ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇ ਆਉਂਦੀ, ਨ ਮੇਰੀ ਮਾਂ (ਕੈਕਈ) ਤੇ; ਇਹ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਭਾਗ ਦਾ ਖੇਡ ਹੈ, ਪਿਤਾ ਦਾ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ। ਤੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ ਕਿ ਕਿਸਮਤ ਕਿੰਨੀ ਬਲਵਾਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।" ਇਸ ਸਮੇਂ, ਜਦ ਰਾਮ ਇਉਂ ਬੋਲ ਰਹੇ ਸਨ, ਆਦਰਨੀਯ ਲਕਸ਼ਮਣ ਝੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਸਦਾ ਮਨ ਦੁਖ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਭੌਹਾਂ ਚੜਾ ਲਈਆਂ, ਤੇ ਉਸਦੀ ਸਾਹ ਲੰਮੀ ਤੇ ਭਾਰੀ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਬਿਲ ਵਿੱਚ ਗੁੱਸੇ ਹੋਏ ਮਹਾਨ ਸੱਪ ਦੀ। ਉਸਦਾ ਚਿਹਰਾ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਐਨਾ ਭਿਆਨਕ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਡਰ ਜਾਂਦੇ। ਉਹ ਆਪਣਾ ਮੁੱਕਾ ਵਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਆਪਣੀ ਸੁੰਡ ਹਿਲਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਆਪਣੀ گردن ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਝੁਕਾ ਕੇ, ਉਚਕਾ ਕੇ ਰੱਖ ਲਿਆ। ਉਸਨੇ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਕੋਨੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਵਲ ਤਾਕਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, "ਭਰਾ, ਇਹ ਜੋ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਹ ਵਿਅਰਥ ਹੈ। ਧਰਮ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਲਾਜ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ, ਜਿਹੜਾ ਤੂੰ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਤੂੰ ਅੱਜ ਕਿਸੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਵਾਂਗ ਕਿਵੇਂ ਕਿਸਮਤ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇ ਕੇ ਗੱਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ? ਤੂੰ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਕਸ਼ਤਰੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਐਨੀ ਅਸਹਾਇ ਤੇ ਦਇਆਯੋਗ ਕਿਵੇਂ ਮੰਨ ਲਿਆ? ਤੂੰ ਦੋਸ਼ ਕਿਸੇ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਲਾ ਰਿਹਾ, ਪਰ ਕੀ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ ਕਿ ਕਈ ਲੋਕ ਧਰਮ ਦਾ ਝੂਠਾ ਆਡੰਬਰ ਕਰਦੇ ਹਨ? ਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨੀਅਤ ਸੱਚੀ ਹੋਵੇਦੀ, ਨਿਰੀ ਲਾਲਚ ਜਾਂ ਠੱਗੀ ਨਾ ਹੁੰਦੀ, ਤਾਂ ਕਦੇ ਦਾ ਉਹ ਮੰਗਿਆ ਹੋਇਆ ਵਰ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ, ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਠੀਕ ਰਸਤੇ ਨਾਲ। ਮੈਂ ਇਹ ਨਹੀਂ ਸਹਿ ਸਕਦਾ ਕਿ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਰਾਜਤਿਲਕ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਨਫ਼ਰਤ ਵਾਲੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ। ਮੈਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕਰੀਂ। ਹੇ ਗਿਆਨੀ, ਉਹ ਧਰਮ ਜੋ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਪੈਦਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਵੀ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਉਲਝਣ ਵਿੱਚ ਪਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਪਿਤਾ ਦੀ ਗਲਤ ਤੇ ਦੋਸ਼ਯੋਗ ਆਗਿਆ ਕਿਵੇਂ ਮੰਨ ਸਕਦਾ ਹੈਂ, ਜਿਹੜੀ ਕੇਕਈ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਆਈ ਹੋਈ ਹੈ? ਇਹ ਵੰਡ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਟਤਾ ਨਾਲ ਹੋਈ ਹੈ, ਤੂੰ ਫਿਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਰਿਹਾ, ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਦੁਖੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਤੇਰਾ ਧਰਮ ਨਾਲ ਅਤਿ ਲਗਾਵ ਇੱਥੇ ਨਿੰਦਨਯੋਗ ਹੈ। ਜਗਤ ਵੀ ਤੇਰੇ ਇਸ ਧਰਮ-ਪ੍ਰੇਮ ਨੂੰ ਨਿੰਦਦਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਸੋਚ ਵੀ ਕਿਵੇਂ ਸਕਦਾ ਹੈਂ ਕਿ ਉਹ ਦੋਵੇਂ, ਜਿਹੜੇ ਸਦਾ ਆਪਣੇ ਲਾਭ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਵੈਰੀ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੀਂ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਪਿਤਾ ਤੇ ਮਾਤਾ ਕਿਉਂ ਨਾਂ ਕਹਾਉਂਦੇ ਹੋਣ? ਭਾਵੇਂ ਤੇਰਾ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਭਾਗ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਪਰ ਇਹ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਜੋ ਕਮਜ਼ੋਰ ਤੇ ਅਸ਼ਕਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਜੋ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਤੇ ਆਤਮ-ਸੰਮਾਨ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਝੁਕਦੇ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਭਾਗ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਤ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸਮਤ ਦੀ ਮਾਰ ਪੈਣ ਤੇ ਵੀ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ ਹਾਰਦਾ। ਅੱਜ ਲੋਕ ਵੇਖਣਗੇ ਕਿ ਭਾਗ ਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਯਤਨ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜਾ ਵੱਡਾ ਹੈ; ਅੱਜ ਇਹ ਫ਼ਰਕ ਸਾਫ਼ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਅੱਜ ਲੋਕ ਵੇਖਣਗੇ ਕਿ ਜਿਹੜੇ ਤੇਰੇ ਰਾਜਤਿਲਕ ਨੂੰ ਕਿਸਮਤ ਨੇ ਰੋਕ ਲਿਆ, ਉਹੀ ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਯਤਨ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਹਾਰਦਾ ਵੇਖਣਗੇ। ਮੈਂ ਮਸਤ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ, ਜੋ ਅੰਕੁਸ਼ ਨਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰੁਕਦਾ, ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੌੜਾਂਗਾ ਤੇ ਆਪਣੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਵਾਪਸ ਮੋੜ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਸਾਰੇ ਲੋਕ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਪਾਲ, ਤਿੰਨੋਂ ਲੋਕ ਮਿਲ ਕੇ ਵੀ ਅੱਜ ਤੇਰੇ ਰਾਜਤਿਲਕ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਰੋਕ ਸਕਦੇ, ਰਾਮ; ਫਿਰ ਪਿਤਾ ਦੀ ਤਾਂ ਗੱਲ ਹੀ ਕੀ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤੇਰਾ ਵਨਵਾਸ ਕਰਵਾਇਆ, ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਵਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਗੇ। ਭਾਗ ਦੀ ਤਾਕਤ ਉਸਦੀ ਤਾਕਤ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਟਿਕ ਸਕਦੀ ਜੋ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਮਸਤ ਹੋਵੇ; ਮੇਰਾ ਉੱਦਮ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦੇ ਕੇ ਜਿੱਤ ਜਾਵੇਗਾ। ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਜਦੋਂ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਦਾ ਰਾਜ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਫਿਰ ਤੂੰ ਵਨਵਾਸ ਲਈ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈਂ, ਹੁਣ ਨਹੀਂ। ਕਿਉਂਕਿ ਪੁਰਾਣੇ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਦੋਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਹੀ ਰਾਜਾ ਵਨਵਾਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ ਤੈਨੂੰ, ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਕਈ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਰਾਜ ਦੀ ਉਲਝਣ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਹੈ ਤੇ ਤੂੰ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵਚਨ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਸ਼ੂਰ, ਕਿ ਮੈਂ ਰਾਜ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਾਂਗਾ। ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਰਾਜ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉਸਦੀ ਹਿਫ਼ਾਜ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਤੂੰ ਮੰਗਲਮਈ ਰੀਤੀਆਂ ਨਾਲ ਰਾਜਤਿਲਕ ਕਰਾ ਤੇ ਰਾਜ ਕਰ; ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਦਬਾ ਲਵਾਂਗਾ। ਇਹ ਮੇਰੇ ਦੋ ਬਾਂਹਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਸ਼ੋਭਾ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਧਨੁਸ਼ ਸਜਾਵਟ ਲਈ ਹੈ; ਮੇਰੀ ਪੱਗ ਸਿਰਫ਼ ਸੋਹਣੇ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਤੀਰ ਸਿਰਫ਼ ਰੱਖਣ ਲਈ ਹਨ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਹਿੰਮਤ, ਗੁੱਸਾ, ਅਤੇ ਭਰਾ ਲਈ ਪੂਰਾ ਸਮਰਪਣ ਰਾਮ ਜੀ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ।