ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, “ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ, ਪਿਆਰੇ, ਕਿ ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਭੇਦ-ਭਾਵ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਨਾ ਹੀ ਮੈਂ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਇਕ ਮਾਂ ਜਾਂ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਸੰਦ ਦਿਖਾਈ। ਇਸ ਲਈ, ਕਈਕੇਈ ਦੇ ਕਠੋਰ ਬੋਲ, ਜੋ ਮੇਰੀ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਵਨਵਾਸ ਦੇਣ ਲਈ ਕਹੇ ਗਏ, ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ—ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਕਿਸਮਤ ਦੀ ਖੇਡ ਹੈ। ਇੱਕ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉੱਚੇ ਗੁਣ ਹਨ, ਆਮ ਔਰਤ ਵਾਂਗ ਕਿਵੇਂ ਬੋਲ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦੇ ਕੇ? ਪਰ, ਕਿਸਮਤ, ਜੋ ਸੋਚ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੀ; ਸਾਫ਼ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਬੇਨਸੀਬੀ ਉਸ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਆ ਗਈ ਹੈ। ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਕੌਣ ਟੱਕਰ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਹਰ ਕੰਮ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਸਿਰਫ਼ ਉਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸਮਤ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੋਵੇ? ਅਤੇ, ਤਪਸਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ, ਜਦੋਂ ਕਿਸਮਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਜਬੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਤਪਸਿਆ ਛੱਡ ਕੇ ਇੱਛਾ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਅਚਾਨਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਬਿਨਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੋਚੇ, ਅਤੇ ਜੋ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਕੰਮ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸਭ ਕਿਸਮਤ ਦੀ ਹੀ ਕਰਤੂਤ ਹੈ। ਇਹ ਸਮਝ ਕੇ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ, ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਰੁਕਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਇਸ ਲਈ, ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਦੁੱਖ ਨਾ ਕਰੋ; ਮੇਰੇ ਪਿੱਛੇ, ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲੋ। ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਇਹ ਜਿਹੜੀਆਂ ਘੜੀਆਂ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤਪਸਵੀ ਦਾ ਸਨਾਨ ਕਰਾਂਗਾ। ਜਾਂ, ਫਿਰ ਮੈਨੂੰ ਰਾਜ-ਸੰਸਕਾਰ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ; ਜੋ ਪਾਣੀ ਮੈਂ ਖੁਦ ਭਰਾਂਗਾ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਵ੍ਰਤ-ਸਨਾਨ ਲਈ ਕਾਫੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਲਕਸ਼ਮਣ, ਤੁਸੀਂ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਉਲਟੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਨਾ ਹੋਵੋ; ਚਾਹੇ ਰਾਜ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਵਨ, ਵਨਵਾਸ ਜੀਵਨ ਵੱਡਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਜ-ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਲਈ ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇ ਮੇਰੀ ਛੋਟੀ ਮਾਂ ਤੇ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ; ਇੱਥੇ ਕਿਸਮਤ ਨੇ ਹੀ ਦਖਲ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਪਿਤਾ ਨੇ—ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਕਿ ਕਿਸਮਤ ਕਿੰਨੀ ਸ਼ਕਤਸ਼ਾਲੀ ਹੈ। ਹੁਣ, ਵੈਦਿਕ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਆਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਤੀਸਰੇ ਅਧਿਆਇ ਨੂੰ ਸੁਣੋ। ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ, ਜਲਦੀ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਆਪਣੀ ਭੌਂਹ ਚੜ੍ਹਾ ਲਈ, ਤੇ ਉਹ ਐਸਾ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਸਾਹ ਲੈ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਬਿਲ ਵਿਚ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲਾ ਅਜਗਰ। ਉਸਦਾ ਚਿਹਰਾ, ਗੰਭੀਰ ਭੌਂਹ ਨਾਲ, ਐਸਾ ਡਰਾਉਣਾ ਸੀ ਕਿ ਕਿਸੇ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ ਸ਼ੇਰ ਵਾਂਗ, ਉਸ ਵੱਲ ਦੇਖਣਾ ਵੀ ਔਖਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਮੁੱਕੜਾ ਬੰਦ ਕਰ ਕੇ, ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਆਪਣੀ ਸੁੰਡ ਹਿਲਾਈ, ਤੇ ਆਪਣੀ گردن ਥੋੜੀ ਸਾਈਡ ਤੇ ਉਪਰ ਕਰਕੇ ਥੱਲੇ ਸੁੱਟੀ। ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਵੱਲ ਅਜੀਬ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦੇਖ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਤੁਾਡਾ ਇਹ ਵੱਡਾ ਉਲਝਣ ਵਿਅਰਥ ਹੈ। ਧਰਮ ਵਿਚ ਗਲਤੀ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ, ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਾਏ ਦੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਰਵਾਹ ਕਰਕੇ, ਤੁਸੀਂ—ਜੋ ਅਟੱਲ ਹੋ—ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਬੋਲ ਸਕਦੇ ਹੋ? ਤੁਸੀਂ, ਜੋ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਕਸ਼ਤਰੀ ਹੋ, ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਐਸਾ ਕਮਜ਼ੋਰ ਤੇ ਦਇਆ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਕਿਵੇਂ ਮੰਨ ਰਹੇ ਹੋ? ਤੁਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਦੋ ਵਿਚ ਕੋਈ ਗਲਤ ਕੰਮ ਕਿਵੇਂ ਨਹੀਂ ਦੇਖਦੇ? ਲੋਕ ਧਰਮ ਦਾ ਝੂਠਾ ਪਹਿਰਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ—ਹੇ ਧਰਮਵਾਨ, ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ? ਜੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਨੀਅਤ ਸੱਚੀ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਲਾਭ ਜਾਂ ਝੂਠ ਪਿੱਛੇ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ, ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬੂਨ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ, ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਠੀਕ ਹੋਵੇ। ਮੈਂ, ਹੇ ਵੀਰ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਾਪਸੰਦ ਹੈ, ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ—ਮੈਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕਰ ਦਿਓ। ਉਹ ਧਰਮ, ਜਿਸ ਨੇ ਤੁਹਾਡਾ ਮਨ ਸ਼ੱਕ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ, ਮੈਨੂੰ ਨاپਸੰਦ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਲਝਾ ਦਿੱਤਾ। ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਨਾਲ, ਪਿਤਾ ਦੇ ਅਧਰਮ ਅਤੇ ਦੋਸ਼ਯੋਗ ਆਦੇਸ਼ ਨੂੰ, ਕਈਕੇਈ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਤਹਿਤ, ਕਿਵੇਂ ਮੰਨ ਸਕਦੇ ਹੋ? ਇਹ ਵੰਡ, ਜੋ ਬੁਰਾਈ ਨਾਲ ਹੋਈ, ਤੁਸੀਂ ਫਿਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ; ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਧਰਮ ਨਾਲ ਜੁੜਾਅ ਇੱਥੇ ਨਿੰਦਾ ਯੋਗ ਹੈ। ਤੁਾਡਾ ਇਹ ਧਰਮ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਲੋਂ ਨਿੰਦਾ ਯੋਗ ਹੈ; ਤੁਸੀਂ, ਸੋਚ ਵਿਚ ਵੀ, ਉਹਨਾਂ ਦੋ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਲਾਭ ਲਈ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਪਿਤਾ ਤੇ ਮਾਤਾ ਕਹਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ? ਜੇ ਤੁਹਾਡਾ ਨਿਰਣੈ ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ, ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਹੋਵੇ, ਫਿਰ ਵੀ, ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਪਰ ਇਹ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਕਮਜ਼ੋਰ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਹੀਨ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਤੇ ਆਤਮ-ਸਮਰਪਿਤ, ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਯਤਨ ਨਾਲ ਜਿੱਤ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਸੀਬਤ ਆਉਣ 'ਤੇ ਵੀ ਹਤਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਅੱਜ ਲੋਕ ਕਿਸਮਤ ਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਯਤਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵੇਖਣਗੇ; ਅੱਜ ਕਿਸਮਤ ਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਕਰਮ ਵਿਚ ਫਰਕ ਸਾਫ਼ ਹੋਵੇਗਾ। ਅੱਜ ਲੋਕ ਵੇਖਣਗੇ ਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦੇਵਾਂਗਾ—ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਤੁਹਾਡਾ ਰਾਜ-ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਿਸਮਤ ਕਰਕੇ ਰੁਕਦੇ ਵੇਖਿਆ। ਮੈਂ, ਮਸਤ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ, ਜੋ ਅੰਕੁਸ਼ ਨਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰੁਕਦਾ, ਕਿਸਮਤ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕਰਾਂਗਾ। ਤਿੰਨੋਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਵੀ, ਜਾਂ ਤਿੰਨੋਂ ਲੋਕ ਮਿਲ ਕੇ ਵੀ, ਤੁਹਾਡਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਅੱਜ ਨਹੀਂ ਰੋਕ ਸਕਦੇ, ਹੇ ਰਾਮ—ਤੇ ਪਿਤਾ ਤਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਤੁਹਾਡਾ ਵਨਵਾਸ ਤੈਅ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਖੁਦ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਵਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਗੇ। ਕਿਸਮਤ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਮਸਤ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਕਦੇ ਟੱਕਰ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦੀ; ਮੇਰਾ ਭਿਆਨਕ ਯਤਨ ਜਿੱਤੇਗਾ, ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦੇਵੇਗਾ। ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਜਦੋਂ ਉੱਚੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਰਾਜ-ਹਕੂਮਤ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਦ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਵਨਵਾਸ ਜਾਓ—ਹੁਣ ਨਹੀਂ। ਕਿਉਂਕਿ, ਪੁਰਾਣੇ ਰਾਜ-ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਰਵਾਇਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਵਨਵਾਸ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਸਪੁਰਦ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਕੀਤੀ ਹੋਵੇ। ਪਰ ਜੇ, ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਕਈ ਰਾਜਕੁਮਾਰਾਂ ਦੀ ਉਲਝਣ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ, ਤੁਸੀਂ, ਧਰਮਵਾਨ ਰਾਮ, ਰਾਜ-ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ— ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਵਿਚ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਹੋਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ, ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਯਤਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕੀਤਾ।