ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਬੜੀ ਸੰਵੇਦਨਾ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ, ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਮਾਂ ਕੈਕਈ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਈ ਸ਼ੱਕ ਦੀ ਪੀੜਾ ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ, ਜਾਣ-ਅਣਜਾਣੇ, ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਜਾਂ ਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਾਂ ਤਾਂ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ, ਨਾਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਿਆ। ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ, ਜੋ ਸੱਚੇ, ਵਚਨਬੱਧ ਤੇ ਸਦਾ ਧਰਮ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਪਰਲੋਕ ਦੇ ਭੈ ਤੋਂ ਹੀ ਡਰਦੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਨਹੀਂ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਕੰਮ, ਭਾਵੇਂ ਉਹਦੇ ਲਈ ਹੀ ਹੋਵੇ, ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਚਿੰਤਾ ਰਹੇਗੀ ਕਿ ਸੱਚਾਈ ਕਾਇਮ ਨਹੀਂ ਰਹੀ, ਤੇ ਉਸਦੀ ਪੀੜਾ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਦੁਖੀ ਕਰੇਗੀ। ਇਸ ਲਈ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਰਾਜਅਭਿ-ਸ਼ੇਕ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲੈ, ਮੈਂ ਤੁਰੰਤ ਇੱਥੋਂ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਅੱਜ ਜਦ ਮੈਂ ਵਨਵਾਸ ਲਈ ਨਿਕਲ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਰਾਜਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਕੈਕਈ ਆਪਣਾ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਵੇਗੀ; ਫਿਰ ਉਹ ਬੇਫਿਕਰ ਹੋਕੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਭਰਤ ਦਾ ਰਾਜਅਭਿ-ਸ਼ੇਕ ਕਰ ਸਕਣ। ਜਦ ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਚਲਾ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਛਾਲਾ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਜਟਾ ਬੰਨ ਕੇ, ਤਾਂ ਕੈਕਈ ਨੂੰ ਵੀ ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗੀ। ਜਿਸ ਫੈਸਲੇ ਨਾਲ ਇਹ ਸਭ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਮਨ ਨੇ ਇਹ ਠਾਨ ਲਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਡੋਲਣ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ; ਮੈਂ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਦੇਰੀ ਦੇ ਵਨਵਾਸ ਲਈ ਚਲਾ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਮਿੱਠੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮੇਰੇ ਵਨਵਾਸ ਤੇ, ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮਿਲੇ ਰਾਜ ਦੇ ਵਾਪਸੀ ਵਿੱਚ, ਸਿਰਫ਼ ਕਿਸਮਤ ਦਾ ਹੀ ਹੱਥ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕੈਕਈ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਲੀ ਇਹ ਠਾਨ ਕਿਵੇਂ ਆਈ, ਜੇਕਰ ਇਹ ਉਸਦੀ ਕਿਸਮਤ ਵਲੋਂ ਨਾਂ ਹੁੰਦੀ? ਤੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ, ਮਿੱਠੇ ਭਰਾ, ਕਿ ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਨਾਂ ਹੀ ਕਦੇ ਕੈਕਈ ਜਾਂ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤ ਭਰਤ ਲਈ ਕੋਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਦਿਖਾਈ। ਇਸ ਲਈ, ਉਸਦੇ ਕਠੋਰ ਬੋਲ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਰਾਜਅਭਿ-ਸ਼ੇਕ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਵਨਵਾਸ ਭੇਜਣ ਲਈ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ, ਸਿਵਾਏ ਭਾਗ ਦੇ। ਇੱਕ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੀ ਰਾਣੀ, ਭਲਿਆਂ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਆਮ ਔਰਤਾਂ ਵਾਂਗ, ਮੈਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦੀ ਸੀ? ਪਰ ਕਿਸਮਤ, ਜੋ ਸੋਚ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਜੀਵ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੀ; ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਦੁੱਖ ਕੈਕਈ ਤੇ ਮੈਨੂੰ, ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਆ ਪਿਆ ਹੈ। ਕੌਣ, ਮਿੱਠੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਭਾਗ ਨਾਲ ਲੜ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਕਿ ਹਰੇਕ ਕੰਮ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਆਖ਼ਰ ਉਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਲਿਖਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਤੂੰ ਵੇਖਿਆ ਹੈ, ਕਿ ਕਈ ਮਹਾਂਤਪਸਵੀ ਵੀ, ਭਾਗ ਦੇ ਵੱਸ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਉੱਚੇ ਵਰਤ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਇੱਛਾ-ਕ੍ਰੋਧ ਦੇ ਵੱਸ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਜੋ ਕੁਝ ਅਚਾਨਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬਿਨਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੋਚੇ, ਤੇ ਜੋ ਚੱਲ ਰਹੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦੇਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਭਾਗ ਦਾ ਹੀ ਕੰਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਮਝ ਕੇ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ, ਰਾਜਅਭਿ-ਸ਼ੇਕ ਰੁਕਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਲਈ, ਤੂੰ ਵੀ ਦੁੱਖ ਨਾ ਕਰ; ਮੇਰੇ ਨਾਲ, ਤੁਰੰਤ, ਰਾਜਅਭਿ-ਸ਼ੇਕ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲੈ। ਇਹ ਜਿਹੜੇ ਘੜੇ ਹਨ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਅਭਿ-ਸ਼ੇਕ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਏ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤਪਸਵੀ ਦਾ ਵਰਤ-ਸਨਾਨ ਕਰ ਲਵਾਂਗਾ। ਜਾਂ ਫਿਰ, ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਰਾਜਸੀ ਸਾਮਾਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ—ਜੋ ਪਾਣੀ ਮੈਂ ਆਪ ਭਰ ਲਵਾਂਗਾ, ਉਹੀ ਮੇਰੇ ਵਰਤ-ਸਨਾਨ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ। ਲਕਸ਼ਮਣ, ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਉਲਟ-ਫੇਰ ਤੇ ਦੁੱਖੀ ਨਾ ਹੋ; ਰਾਜ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਜੰਗਲ, ਜੰਗਲ ਦਾ ਜੀਵਨ ਵੱਡੀ ਪੂਣੀ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਰਾਜ ਰੁਕਣ ਵਿੱਚ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦਾ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ, ਨਾਂ ਹੀ ਮੇਰੀ ਛੋਟੀ ਮਾਂ ਦਾ; ਇੱਥੇ ਭਾਗ ਨੇ ਹੀ ਹੱਥ ਪਾਇਆ ਹੈ, ਪਿਤਾ ਜੀ ਦਾ ਤਾਂ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ—ਤੂੰ ਤਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੀ ਹੈਂ ਕਿ ਭਾਗ ਕਿੰਨਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੈ। ਹੁਣ, ਪਵਿੱਤਰ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਤੇਵੀਂ ਅਧਿਆਇ ਨੂੰ ਸੁਣ। ਜਦ ਰਾਮ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜਿਸਦਾ ਸਿਰ ਝੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਦੁਖ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਅੰਦਰ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਆਪਣੀ ਭੌਂਹ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਅਜੇਹਾ ਭਾਰੀ ਸਾਹ ਲੈ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਬਿੱਲ ਵਿੱਚ ਗੁੱਸਿਆ ਹੋਇਆ ਵੱਡਾ ਸਾਂਪ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਸਦਾ ਚਿਹਰਾ, ਆਪਣੇ ਤਿੱਖੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ ਸਿੰਘ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਵਾਂਗ ਡਰਾਉਣਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮੁੱਠੀ ਬੰਨ ਕੇ, ਹਾਥ ਹਿਲਾਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਆਪਣੀ ਸੁੰਡ ਹਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਹੌਲੀ ਜਿਹਾ ਪਾਸੇ ਤੇ ਉਚਾ ਕਰਕੇ, ਗਰਦਨ ਝੁਕਾ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਵੱਲ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਕੋਨੇ ਨਾਲ ਤਿੱਕੀ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰੀ ਤੇ ਆਖਿਆ, "ਤੇਰਾ ਇਹ ਵੱਡਾ ਉਤਸ਼ੇਪ ਵਿਅਰਥ ਹੈ।" ਧਰਮ ਦੇ ਡਰ ਤੇ ਲੋਕ-ਲਾਜ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਤੂੰ ਜਿਵੇਂ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈਂ, ਐਸਾ ਕਿਵੇਂ ਬੋਲ ਪਿਆ? ਤੂੰ ਇੱਕ ਬਹਾਦਰ ਖ਼ਸ਼ਤਰੀ ਹੋ ਕੇ, ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਐਸਾ ਕਮਜ਼ੋਰ ਤੇ ਦਇਆਜਨਕ ਕਿਵੇਂ ਦੱਸ ਰਿਹਾ ਹੈਂ? ਤੂੰ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਉੱਤੇ ਵੀ ਦੋਸ਼ ਕਿਵੇਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ? ਲੋਕ ਅਕਸਰ ਧਰਮ ਦਾ ਝੂਠਾ ਆਡੰਬਰ ਵੀ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ—ਹੇ ਧਰਮਾਤਮਾ, ਤੂੰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ? ਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਚਰਨ ਸੱਚਾ ਹੁੰਦਾ, ਤੇ ਨਾਂ ਹੀ ਕੋਈ ਲਾਲਚ ਜਾਂ ਧੋਖਾ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ, ਰਾਘਵ, ਉਹ ਮੰਗ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ, ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ। ਹੇ ਬੀਰ, ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਅਭਿ-ਸ਼ੇਕ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਾਪਸੰਦ ਹੈ, ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ—ਮੈਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰ। ਉਹ ਧਰਮ ਵੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਤੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਦੇਹ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ, ਮੈਨੂੰ ਨਾਪਸੰਦ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਉਲਝਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ, ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੇ ਆਧਰਮਿਕ ਤੇ ਨਿੰਦਣੀ ਹੁਕਮ ਨੂੰ, ਕੈਕਈ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ, ਕਿਵੇਂ ਮੰਨ ਸਕਦਾ ਹੈਂ? ਇਹ ਵਿਭਾਜਨ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਟਤਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ, ਤੂੰ ਫਿਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ; ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਦੁਖੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇੱਥੇ ਤੇਰੀ ਧਰਮ-ਨਿਸ਼ਠਾ ਵੀ ਨਿੰਦਣੀਯ ਹੈ। ਤੇਰੀ ਇਹ ਧਰਮ-ਪ੍ਰਤੀਬੱਧਤਾ ਸੰਸਾਰ ਵਲੋਂ ਨਿੰਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਤੂੰ, ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੀ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਹੀ ਲਾਭ ਲਈ ਤੇ ਵਾਸ਼ਤਵ ਵਿੱਚ ਵੈਰੀ ਹਨ, ਸੇਵਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈਂ, ਜਦ ਉਹ ਪਿਤਾ-ਮਾਤਾ ਕਹਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ? ਜੇਕਰ ਤੇਰਾ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿਰਣੈ ਭਾਗ ਤੋਂ ਹੀ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੀ, ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਮੰਨਣਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਪਰ ਇਹ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਕਮਜ਼ੋਰ ਤੇ ਵੀਰਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਭਾਗ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਜੋ ਸਵੈ-ਗੌਰਵ ਵਾਲੇ ਬੀਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਝੁਕਦੇ।