ਜਦੋਂ ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਦਸ਼ਰਥ ਜੀ, ਅਜੇ ਵੀ ਜੀਵਤ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਰਾਹ ਤੇ ਅਡਿੱਗ ਹਨ, ਤਾਂ ਰਾਣੀ ਕਿਵੇਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਇਹ ਤਾਂ ਐਸਾ ਹੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਪਤੀ ਤੋਂ ਵੰਞੀ ਹੋਈ ਮਹਿਲਾ। ਰਾਣੀ ਜੀ, ਜਦ ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾ ਕਰੋ; ਸਾਨੂੰ ਦੋਆਇਆਂ ਦਿਓ ਤਾਂ ਜੋ ਜਦ ਮੇਰਾ ਵਕਤ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਮੈਂ ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਆ ਸਕਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਯਯਾਤੀ ਸੱਚ ਦੀ ਰਾਹੀਂ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਸੀ। ਮੈਂ ਸਿਰਫ ਰਾਜਪਾਟ ਲਈ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦਾ; ਇਹ ਜੀਵਨ ਤਾਂ ਛੋਟਾ ਹੈ, ਤੇ ਮੈਂ ਅੱਜ ਧਰਮ ਨਾਲ ਛੋਟਾ ਰਾਜ ਚੁਣਿਆ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਅਧਰਮ ਨਾਲ ਵੱਡਾ। ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ, ਉਹ ਦੰਡਕ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਮਨ ਲਾ ਕੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਵਿਚ ਮਾਂ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਚੰਦ੍ਰ ਜੀ, ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਭਰਾ ਲਖ਼ਸ਼ਮਣ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਜੋ ਅੰਦਰੋਂ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧੀ ਸੀ, ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁੱਸਾ ਲੈ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲਾ ਹਾਥੀ। ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਧੀਰਜ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹੋਏ, ਲਖ਼ਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਤਮ-ਸੰਯਮ ਨਾਲ ਇਹ ਬਚਨ ਆਖੇ। ਗੁੱਸੇ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਦਬਾ ਕੇ, ਕੇਵਲ ਧੀਰਜ ਤੇ ਆਸਰਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਬੇਇੱਜਤੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਮੇਰੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਲਈ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਤਿਆਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਤੁਰੰਤ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਓ; ਇਹ ਕੰਮ ਬਿਨਾਂ ਦੇਰੀ ਦੇ ਪੂਰਾ ਕਰੋ। ਹੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰ, ਮੇਰੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਲਈ ਜੋ ਜਤਨ ਹੋਇਆ, ਹੁਣ ਉਸਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਨ ਵੱਲ ਲਗਾਓ। ਆਓ, ਅਸੀਂ ਕੁਝ ਐਸਾ ਕਰੀਏ ਕਿ ਸਾਡੀ ਮਾਂ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਮੇਰੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਾਰਨ ਚਿੰਤਤ ਹੈ, ਉਹ ਹੋਰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਨਾ ਰਹੇ। ਹੇ ਲਖ਼ਸ਼ਮਣ, ਮੈਨੂੰ ਮਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਉਠੇ ਸੰਦੇਹ ਦਾ ਦੁੱਖ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਸਹਾਰਾ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ, ਜਾਣ ਬੁਝ ਕੇ ਜਾਂ ਅਣਜਾਣੇ, ਮਾਂਵਾਂ ਜਾਂ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਨਿਰਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ, ਜੋ ਸੱਚੇ, ਪ੍ਰਣਾਂ ਵਿਚ ਅਡਿੱਗ ਅਤੇ ਸੱਚ ਦੇ ਪੂਜਾਰੀ ਹਨ, ਉਹ ਨਿਡਰ ਰਹਿਣ, ਕੇਵਲ ਪਰਲੋਕ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਡਰਣ। ਜੇ ਇਹ ਕੰਮ ਨਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਦੁੱਖ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਸੱਚਾਈ ਨਹੀਂ ਨਿਭਾਈ, ਅਤੇ ਮਾਂ ਦਾ ਦੁੱਖ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਪੀੜੇਗਾ। ਇਸ ਲਈ, ਲਖ਼ਸ਼ਮਣ, ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਵਾਪਸ ਲੈ ਕੇ, ਮੈਂ ਇਥੇ ਤੋਂ ਹੀ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਜਦ ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਨਿਕਲ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਤਾਂ ਰਾਜਪਤਨੀ ਕੈਕੇਈ ਦੀ ਮੁਰਾਦ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ; ਫਿਰ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਭਰਤ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰ ਸਕਣ। ਜਦ ਮੈਂ ਛਾਲਾ ਅਤੇ ਜਟਾ ਧਾਰ ਕੇ ਜੰਗਲ ਚਲਾ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਤਦ ਕੈਕੇਈ ਦਾ ਮਨ ਠੰਢਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਜਿਸ ਨਿਣ੍ਹੇ ਨਾਲ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਮਨ ਨੇ ਇਹ ਠਾਨ ਲਿਆ, ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਡੋਲ੍ਹਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ; ਮੈਂ ਬਿਨਾਂ ਦੇਰੀ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਨਿਕਲਾਂਗਾ। ਹੇ ਸੁਮੀਤ੍ਰ, ਮੇਰੇ ਵਨਵਾਸ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮਿਲ ਚੁੱਕੇ ਰਾਜ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਵਿਚ, ਇਹ ਸਿਰਫ ਭਾਗ ਹੀ ਹੈ ਜੋ ਦੇਖਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਮੈਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਿਵੇਂ ਆ ਸਕਦੀ ਸੀ, ਜੇਕਰ ਇਹ ਉਸਦੇ ਭਾਗ ਨੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਨਾ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ? ਤੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਸੁਮੀਤ੍ਰ, ਕਿ ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਮਾਂਵਾਂ ਵਿਚ ਭੇਦ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਨਾ ਹੀ ਕਦੇ ਕੈਕੇਈ ਜਾਂ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰੀਤੀ ਦਿਖਾਈ। ਇਸ ਲਈ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਕਠੋਰ ਗੱਲਾਂ ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਮੇਰੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਵਨਵਾਸ ਭੇਜਣ ਲਈ ਕਹੀਆਂ, ਉਹਨਾਂ ਪਿੱਛੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ, ਸਿਵਾਏ ਭਾਗ ਦੇ। ਇੱਕ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਗੁਣ ਹਨ, ਆਮ ਔਰਤ ਵਾਂਗ ਗੱਲ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿਚ ਮੈਨੂੰ ਦੁੱਖ ਕਿਵੇਂ ਦੇ ਸਕਦੀ ਸੀ? ਪਰ ਭਾਗ, ਜੋ ਸੋਚ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ; ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਦੁੱਖ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਤੇ ਕੈਕੇਈ ਉੱਤੇ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਲਖ਼ਸ਼ਮਣ, ਭਾਗ ਦੇ ਅੱਗੇ ਕੌਣ ਟਿਕ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਕਿ ਹਰ ਕੰਮ ਦਾ ਫਲ ਕੇਵਲ ਭਾਗ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਕਠਿਨ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ, ਜਦ ਭਾਗ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਹਾਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਤਪੱਸਿਆ ਛੱਡ ਕੇ ਵਾਸਨਾ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਜੋ ਕੁਝ ਅਚਾਨਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਸੋਚਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਜੋ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਕੰਮ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸਭ ਭਾਗ ਦਾ ਹੀ ਕੰਮ ਹੈ। ਇਹ ਸਮਝ ਕੇ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਰੁਕਣ ਤੇ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ, ਤੂੰ ਵੀ ਦੁਖੀ ਨਾ ਹੋ; ਮੇਰੇ ਨਾਲ, ਤੁਰੰਤ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲੈ। ਹੇ ਲਖ਼ਸ਼ਮਣ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਘੜਿਆਂ ਨਾਲ, ਜੋ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਏ, ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਵ੍ਰਤ-ਸਨਾਨ ਕਰਾਂਗਾ। ਜਾਂ ਫਿਰ, ਮੈਨੂੰ ਰਾਜਸੀ ਸਾਮਾਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ; ਜੋ ਪਾਣੀ ਮੈਂ ਆਪ ਖਿੱਚਾਂਗਾ, ਉਹੀ ਮੇਰੇ ਵ੍ਰਤ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ। ਹੇ ਲਖ਼ਸ਼ਮਣ, ਤੂੰ ਰਾਜ-ਹਾਨੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਚਿੰਤਤ ਨਾ ਹੋ; ਚਾਹੇ ਰਾਜ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਜੰਗਲ, ਜੰਗਲ-ਵਾਸ ਵੱਡੀ ਪੂਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਲਖ਼ਸ਼ਮਣ, ਮੇਰੀ ਰਾਜਸਿੰਘਾਸਨ ਤੇ ਰੁਕਾਵਟ ਵਿਚ ਤੇਰੀ ਕੋਈ ਗ਼ਲਤੀ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਮੇਰੀ ਛੋਟੀ ਮਾਂ ਦੀ; ਇਹ ਸਿਰਫ ਭਾਗ ਦੀ ਲੀਲਾ ਹੈ, ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੀ ਨਹੀਂ—ਤੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ ਕਿ ਭਾਗ ਕਿੰਨਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਖ਼ਸ਼ਮਣ ਜੀ, ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ, ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ, ਉਸਦਾ ਮਨ ਦੁੱਖ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਭੌਂਹ ਤਾਣ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਬਿਲ ਵਿਚ ਕ੍ਰੋਧੀ ਅਜਗਰ ਵਾਂਗ ਭਾਰੀ ਸਾਹ ਲੈ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਚਿਹਰਾ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਐਨਾ ਭਿਆਨਕ ਸੀ ਕਿ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਵੀ ਡਰ ਜਾਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲਾ ਸਿੰਘ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮੁੱਕ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਹਿਲਾਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਆਪਣੀ ਸੁੰਡ ਹਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਹਲਕਾ ਜਿਹਾ ਤਿਰਛਾ ਕਰਕੇ ਥੱਲੇ ਵਲ ਝੁਕਾ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਕੋਨੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਵਲ ਤੱਕ ਕੇ ਬੋਲੇ, "ਤੁਾਡਾ ਇਹ ਵੱਡਾ ਉਤਾਵਲਾ ਹੋਣਾ ਵਿਅਰਥ ਹੈ।