ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਕੋਲ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਮਾਂ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਮਾਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰੋ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਰੋਕੋ। ਮੇਰਾ ਮਨ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਵਾਸ ਕਰਨ ਲਈ ਪੱਕਾ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਮੇਰਾ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਯ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਦਿਓ।" ਰਾਮ ਦੇ ਇਹ ਅਟੱਲ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਾਤਾ ਜਿਵੇਂ ਮੌਤ ਤੋਂ ਮੁੜ ਹੋਸ਼ ਵਿਚ ਆ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੇ ਰਾਮ ਵੱਲ ਵੇਖ ਕੇ ਫਿਰ ਆਖਿਆ, "ਪੁੱਤਰ, ਜਿਵੇਂ ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਤੇਰੇ ਲਈ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਮੈਂ ਵੀ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਹੋਣ ਦੇ ਕਰਤਵ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਕਰਕੇ ਤੇਰੀ ਅਧਿਆਪਕ ਹਾਂ। ਮੈਂ, ਜਿਹੜੀ ਤੇਰੇ ਵਿਛੋੜੇ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਦੁੱਖੀ ਹਾਂ, ਤੈਨੂੰ ਜਾਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦੀ। "ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਮੇਰੇ ਲਈ ਜੀਵਨ ਦਾ ਕੋਈ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਅਮਰਤਾ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦਾ। ਤੇਰੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪਲ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਾਰੇ ਜੀਵਤ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਹੈ।" ਮਾਂ ਦੇ ਇਹ ਦਰਦ ਭਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਹੋਰ ਵੀ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਵੱਡਾ ਹਾਥੀ ਮਸ਼ਾਲਾਂ ਨਾਲ ਡਰਾਇਆ ਜਾ ਕੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦਾ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਲਗਭਗ ਬੇਹੋਸ਼ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਵੀ ਦੁਖੀ ਦੇਖਿਆ। ਧਰਮ ਵਿਚ ਅਡਿੱਠ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਮ ਨੇ ਉਥੇ ਹੀ ਯੋਗ ਬਚਨ ਆਖੇ, "ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ੌਰ ਨੂੰ ਸਦਾ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਜਦ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ ਜਾ ਰਹੀ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਅਤੇ ਮਾਂ ਜੀ ਐਨਾ ਗਹਿਰਾ ਦੁੱਖ ਦੇ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਨਾ ਕਰੋ। "ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਧਰਮ, ਅਰਥ ਤੇ ਕਾਮ ਸਾਰੇ ਧਰਮ ਦੇ ਫਲ ਤੋਂ ਉਪਜਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਧਰਮ ਵਿਚ ਟਿਕੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪਤਨੀ ਵਾਂਗ, ਉਹਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਆਗਿਆਕਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰੀਤਿ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਇੱਕਜੁੱਟ ਹੋ ਜਾਣ ਅਤੇ ਜਿਸ ਤੋਂ ਧਰਮ ਉਪਜੇ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਿਰਫ਼ ਲਾਭ ਦੀ ਲਾਲਚ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਨਫ਼ਰਤਯੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿਅੰਗਤਾ ਕਦੇ ਵੀ ਸ਼ਲਾਘਾ-ਯੋਗ ਨਹੀਂ। "ਕੌਣ ਐਸਾ ਨਿਰਦਈ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ, ਰਾਜਾ, ਪਿਤਾ ਜਾਂ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨੂੰ, ਚਾਹੇ ਕਿਹੜੇ ਵੀ ਭਾਵ ਵਿਚ, ਠੀਕ ਜਾਣ ਕੇ ਵੀ ਪੂਰਾ ਨਾ ਕਰੇ? ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਗਿਆ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਾਡੇ ਅਧਿਆਪਕ, ਰਾਣੀ ਦੇ ਪਤੀ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਮਾਰਗ ਹਨ। ਜਦ ਤੱਕ ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਜਾ ਜੀਵਤ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹਨ, ਰਾਣੀ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਨਾਰੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਤੋਂ ਵਾਂਝੀ ਹੋਵੇ? "ਮਾਤਾ, ਜਦ ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਗੁੱਸਾ ਨਾ ਕਰੋ। ਸਾਨੂੰ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿਓ ਤਾਂ ਜੋ ਜਦ ਮੇਰਾ ਸਮਾਂ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਮੈਂ ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਆ ਸਕਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਯਯਾਤੀ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਸੀ। ਮੈਂ ਸਿਰਫ਼ ਰਾਜ ਲਈ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹਾਂ; ਪਰ ਇਸ ਛੋਟੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ, ਮਾਂ ਜੀ, ਅੱਜ ਮੈਂ ਧਰਮ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਛੋਟੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਮ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੀ ਅਤੇ ਦੰਡਕ ਜੰਗਲ ਜਾਣ ਦੀ ਪ੍ਰਬਲ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਉਚਿਤ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਰਾਮ, ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਸੀ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲਾ ਹਾਥੀਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ। ਰਾਮ, ਜੋ ਮਨ ਵਿਚ ਅਡਿੱਠ ਸੀ, ਨੇ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਆਪਣੇ ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਦਬਾ ਕੇ, ਸਿਰਫ਼ ਧੀਰਜ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰ, ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਹੇਠਲੀ ਹੋਈ ਇੱਜ਼ਤ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਅਤਿ ਉੱਚੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨੂੰ ਅੰਗੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। "ਮੇਰੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਲਈ ਜੋ ਕੁਝ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਜਲਦੀ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਵੋ; ਬਿਨਾ ਦੇਰੀ ਦੇ ਕੰਮ ਮੁਕੰਮਲ ਕਰੋ। ਹੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰ, ਮੇਰੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਲਈ ਜੋ ਉਪਰਾਲਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਹੁਣ ਉਹ ਉਸਦੀ ਰੱਦਗੀ ਵੱਲ ਲਗਾਓ। ਆਉਂ, ਅਸੀਂ ਐਸਾ ਕਰੀਏ ਕਿ ਸਾਡੀ ਮਾਂ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਮੇਰੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਕੇ ਚਿੰਤਤ ਹੈ, ਹੋਰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਨਾ ਰਹੇ। ਮੈਂ, ਸੌਮਿਤ੍ਰ, ਮਾਤਾ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਉਠੇ ਇਸ ਸ਼ੱਕ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। "ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਕਿ ਮੈਂ ਕਦੇ ਜਾਣ-ਬੁਝ ਕੇ ਜਾਂ ਅਣਜਾਣੀ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਮਾਵਾਂ ਜਾਂ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਕੋਈ ਛੋਟਾ ਜਾਂ ਨਾਪਸੰਦ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ। ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ, ਜੋ ਸੱਚੇ, ਪ੍ਰਣਾਂ ਵਿਚ ਅਡਿੱਠ ਅਤੇ ਸਦਾ ਸੱਚ ਦੇ ਪਾਸੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਿਰਭੀਕ ਹੋਣ, ਕੇਵਲ ਪਰਲੋਕ ਦੇ ਫਲ ਤੋਂ ਡਰਨ। ਜੇ ਇਹ ਕੰਮ ਨਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਮਨ ਇਸ ਗੱਲ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਸੱਚ ਨਹੀਂ ਨਿਭਾਇਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਮਾਂ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਮੈਨੂੰ ਦੁਖੀ ਕਰੇਗੀ। "ਇਸ ਲਈ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਵਾਪਸ ਲੈ ਕੇ, ਮੈਂ ਇੱਥੋਂ ਹੀ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਅੱਜ, ਜਦ ਮੈਂ ਵਨਵਾਸ ਲਈ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਰਾਜਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਆਪਣਾ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਵੇਗੀ; ਫਿਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਭਰਤ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਕੇ ਰਾਜ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਮੈਂ ਛਾਲਾ ਅਤੇ ਜਟਾ ਧਾਰਨ ਕਰ ਕੇ ਜੰਗਲ ਚਲਾ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਕੈਕਈ ਨੂੰ ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗੀ। "ਜਿਸ ਨਿਰਣੇ ਨਾਲ ਇਹ ਸਭ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਮਨ ਨੇ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕੀਤਾ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਘਨ ਨਹੀਂ ਪਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ; ਮੈਂ ਬਿਨਾ ਦੇਰੀ ਦੇ ਵਨਵਾਸ ਲਈ ਨਿਕਲ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਹੇ ਮਿਠੇ ਭਰਾ, ਮੇਰੇ ਵਨਵਾਸ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮਿਲੇ ਰਾਜ ਦੇ ਵਾਪਸ ਹੋਣ ਵਿਚ ਕੇਵਲ ਭਾਗ ਦਾ ਹੀ ਹਾਥ ਹੈ। ਕਿਵੇਂ ਕੈਕਈ ਦਾ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਯ ਮੇਰੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਜਦ ਤੱਕ ਇਹ ਉਸਦੇ ਭਾਗ ਵਲੋਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਨਾ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ? "ਤੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ ਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਾਵਾਂ ਵਿਚ ਕਦੇ ਕੋਈ ਭੇਦ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਨਾ ਹੀ ਕਦੇ ਉਸ ਜਾਂ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਲਈ, ਉਸਦੇ ਕਠੋਰ ਬਚਨ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਵਨਵਾਸ ਭੇਜਣ ਲਈ ਕਹੇ, ਮੈਨੂੰ ਇਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਭਾਗ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਦਾ। ਕਿਵੇਂ ਇਕ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ, ਜੋ ਉੱਚ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਆਮ ਔਰਤ ਵਾਂਗ ਬੋਲ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿਚ ਮੈਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦੇ ਸਕਦੀ ਹੈ? "ਪਰ ਭਾਗ, ਜੋ ਸੋਚ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ; ਸਾਫ਼ ਹੈ ਕਿ ਦੁੱਖ ਉਸ 'ਤੇ ਵੀ ਆਇਆ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਵੀ। ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਭਾਗ ਨਾਲ ਕੌਣ ਲੜ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਕਿ ਹਰ ਕੰਮ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਉਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਭਾਗ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਹੋਵੇ? ਤੀਬਰ ਤਪੱਸਿਆ ਵਾਲੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਵੀ, ਭਾਗ ਵਲੋਂ ਉਤਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਉੱਚ ਤਪ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇੱਛਾ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਜੋ ਕੁਝ ਅਚਾਨਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬਿਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਸੋਚਿਆ, ਅਤੇ ਜੋ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਕੰਮ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਉਹ ਭਾਗ ਦਾ ਕੰਮ ਹੈ। "ਇਹ ਸਮਝ ਕੇ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਇਸ ਲਈ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਰੁਕਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ।