ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਵੀਰ, ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਪਿਤਾ, ਮਾਤਾ ਜਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਦੀ ਕਸਮ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਦੇਂਦਾ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਫਿਰ ਕਦੇ ਵੀ ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਕਿਉਂਕਿ, ਹੇ ਵੀਰ, ਪਿਤਾ ਦੇ ਬਚਨ ਦੁਆਰਾ, ਮੈਨੂੰ ਕੈਕਈ ਨੇ ਬਨਵਾਸ ਲਈ ਉਕਸਾਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਇਸ ਉੱਤਮ ਨਿਸ਼ਚਯ ਨੂੰ, ਜੋ ਰਾਜਧਰਮ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਛੱਡ ਦੇ। ਤੂੰ ਧਰਮ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਆਸਰਾ ਬਣਾ, ਕਠੋਰਤਾ ਨਹੀਂ—ਤੇਰਾ ਮਨ ਮੇਰੇ ਮਨ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲੇ। ਇਹ ਪਿਆਰ ਭਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਆਖ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਰਾਮ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ, ਫਿਰ ਮਾਂ ਕੌਸਲਿਆ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ, “ਮਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦੇ, ਮੈਂ ਹੁਣ ਇੱਥੋਂ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਜਿੰਦ ਨਾਲ ਬੱਝੀ ਹੋਈ ਹੈਂ—ਮੇਰੇ ਲਈ ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਕਰਮ ਕਰ। ਜਦ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਵਚਨ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਵਾਂਗਾ, ਤਾਂ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਇੱਥੇ ਆ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਜਾ ਯਯਾਤੀ ਇੱਕ ਵਾਰ ਛੱਡ ਕੇ ਫਿਰ ਸਵਰਗ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਮਾਂ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਸਹਿ ਲੈ, ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ; ਮੈਂ ਜਦ ਪਿਤਾ ਦਾ ਹੁਕਮ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਵਾਂਗਾ, ਫਿਰ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਤੂੰ, ਮੈਂ, ਵੈਦੇਹੀ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸੁਮਿਤਰਾ—ਸਾਡੇ ਸਾਰੇ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ—ਇਹ ਸਦਾ ਦਾ ਧਰਮ ਹੈ। ਮਾਂ, ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਲਈ ਜੋ ਕੁਝ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਲੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਗ ਨੂੰ ਰੋਕ; ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰਾ ਮਨ ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਲਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਵੇ।” ਰਾਮ ਦੇ ਇਹ ਸੱਚੇ, ਅਡੋਲ ਅਤੇ ਅਟੱਲ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਣੀ ਕੌਸਲਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਮੌਤ ਤੋਂ ਮੁੜ ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਈ ਹੋਵੇ, ਰਾਮ ਵੱਲ ਤੱਕੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਖਿਆ, “ਜਿਵੇਂ ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਤੇਰੇ ਲਈ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਵੀ ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਤੇ ਤੇਰੀ ਅਧਿਆਪਿਕਾ ਹਾਂ, ਆਪਣੀ ਮਮਤਾ ਅਤੇ ਕਰਤਵ ਵਸ਼। ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ, ਜੋ ਇੰਨੀ ਦੁਖੀ ਹਾਂ, ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦੀ ਕਿ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਜਾਵੇਂ। ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਮੇਰੇ ਲਈ ਜੀਵਨ, ਸੰਸਾਰ ਜਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੀ ਕੀ ਹੈ? ਤੇਰੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪਲ ਵੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸਾਰੇ ਜੀਵਤ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਹੈ।” ਮਾਂ ਦੇ ਇੰਨੇ ਵਿਹਲਾਪ ਭਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਦਾ ਮਨ ਵੀ ਵੱਡੇ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ, ਜੋ ਮਸ਼ਾਲਾਂ ਨਾਲ ਡਰਾਇਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਹੋਰ ਵੀ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਮਾਂ ਨੂੰ ਲਗਭਗ ਬੇਹੋਸ਼ ਤੇ ਸੁਮਿਤਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਵੀ ਦੁਖੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਓਥੇ ਠੀਕ ਬਚਨ ਆਖੇ, “ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੀ ਭਗਤੀ ਤੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਸਦਾ ਪਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਦ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਅਤੇ ਮਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਐਨਾ ਦੁੱਖ ਦੇ ਕੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਨਾ ਕਰੋ। ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਧਰਮ, ਅਰਥ ਤੇ ਕਾਮ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਧਰਮ ਦੇ ਫਲ ਤੋਂ ਉਪਜਦੇ ਹਨ; ਜਿਵੇਂ ਪਤਨੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਪਤੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਵੀ ਆਗਿਆਕਾਰੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਇਕਮਤ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਸ ਤੋਂ ਧਰਮ ਉਪਜਦਾ ਹੈ, ਉਸੀ ਨੂੰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਸਿਰਫ ਲਾਭ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੌੜਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਨਫ਼ਰਤ ਜੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਯਾਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋਣਾ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ। ਕੌਣ ਐਸਾ ਨਿਰਦਈ ਹੋਵੇਗਾ, ਜੋ ਅਪਨੇ ਅਧਿਆਪਕ, ਰਾਜਾ, ਪਿਤਾ ਜਾਂ ਵੱਡੇ ਦੀ ਆਗਿਆ, ਗੁੱਸੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਜਾਂ ਲਾਲਚ ਕਰਕੇ, ਧਰਮ ਵਿਚਾਰਿਆਂ ਬਿਨਾ ਨਾ ਪੂਰੀ ਕਰੇ? ਮੈਂ ਪਿਤਾ ਦੇ ਵਚਨ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਾਡੇ ਲਈ ਅਧਿਆਪਕ, ਰਾਣੀ ਦੇ ਪਤੀ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦਾ ਰਸਤਾ ਹੈ। ਜਦ ਤੱਕ ਧਰਮ ਰੂਪ ਰਾਜਾ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਰਸਤਾ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਤੱਕ ਰਾਣੀ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਇੱਥੋਂ ਕਿਵੇਂ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਇਸਤਰੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਤੋਂ ਵਾਂਝੀ ਹੋਵੇ? ਮਾਤਾ, ਜਦ ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਉੱਤੇ ਗੁੱਸਾ ਨਾ ਕਰ; ਸਾਡੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਜਦ ਮੇਰਾ ਸਮਾਂ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਮੈਂ ਯਯਾਤੀ ਵਾਂਗ ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਆ ਸਕਾਂ। ਕੇਵਲ ਰਾਜ ਪਾਉਣ ਲਈ ਮੈਂ ਵੱਡੀ ਯਸ਼ ਨਹੀਂ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ; ਪਰ, ਹੇ ਮਾਂ, ਇਸ ਛੋਟੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਅੱਜ ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਨਹੀਂ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਰਹਿਣਾ ਚੁਣਿਆ ਹੈ।” ਮਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ, ਰਾਮ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਮੌਰ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਨਿਸ਼ਚਯ ਅਨੁਸਾਰ ਦੰਡਕ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਵੀ ਸੂਚਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਮਾਂ ਦਾ ਚੱਕਰ ਲਾਇਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਜੋ ਇੰਨਾ ਦੁਖੀ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਨ ਨਾਲ, ਧੈਰਜ ਰੱਖ ਕੇ ਆਖਿਆ, “ਜੋ ਕੁਝ ਮੇਰੀ ਅਭਿ-ਸ਼ੇਕ (ਰਾਜਤਿਲਕ) ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਝਟਪਟ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਿਆ ਜਾਵੇ; ਇਹ ਕੰਮ ਦੇਰੀ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਹੇ ਸਉਮਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਯਤਨ ਮੇਰੇ ਰਾਜਤਿਲਕ ਲਈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਹੁਣ ਉਸ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਵੇ। ਆਓ, ਅਸੀਂ ਐਸਾ ਕਰੀਏ ਕਿ ਮਾਂ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਮੇਰੇ ਰਾਜਤਿਲਕ ਕਰਕੇ ਚਿੰਤਿਤ ਹੋਇਆ, ਹੋਰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਨਾ ਰਹੇ। ਮੈਂ ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ, ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਠੇ ਸ਼ੰਕੇ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਹੇ ਸਉਮਿਤ੍ਰ। ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਕਿ ਮੈਂ ਕਦੇ ਜਾਨ ਬੁੱਝ ਕੇ ਜਾਂ ਅਣਜਾਣੇ, ਮਾਂਵਾਂ ਜਾਂ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਥੋੜਾ ਜਿਹਾ ਵੀ ਦੁਖ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ। ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ, ਜੋ ਸੱਚੇ, ਆਪਣੇ ਵਚਨਾਂ ਤੇ ਅਡੋਲ, ਸਦਾ ਸੱਚ ਦੇ ਪੱਖੀ ਹਨ, ਉਹ ਨਿਡਰ ਰਹਿਣ, ਕੇਵਲ ਪਰਲੋਕ ਦੇ ਫਲ ਤੋਂ ਡਰਣ। ਜੇ ਇਹ ਕੰਮ ਨਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਮਨ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਰਹੇਗਾ ਕਿ ਸੱਚ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਅਤੇ ਮਾਂ ਦਾ ਦੁੱਖ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਪੀੜ੍ਹੇਗਾ। ਇਸ ਲਈ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਰਾਜਤਿਲਕ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਵਾਪਸ ਲੈ ਕੇ, ਮੈਂ ਇੱਥੋਂ ਤੁਰੰਤ ਜੰਗਲ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਅੱਜ, ਜਦ ਮੈਂ ਵਨਵਾਸ ਲਈ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਦੀ ਪਤਨੀ (ਕੈਕਈ) ਆਪਣਾ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਏਗੀ; ਫਿਰ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਭਰਤ ਦਾ ਰਾਜਤਿਲਕ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਮੈਂ ਛਾਲਾ, ਵਾਲਾਂ ਦੀ ਜਟਾ ਪਹਿਨ ਕੇ ਜੰਗਲ ਚਲਾ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਤਾਂ ਕੈਕਈ ਨੂੰ ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗੀ। ਜਿਸ ਨਿਰਣੇ ਤੋਂ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਮਨ ਨੇ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਘਨ ਨਹੀਂ ਪਾਉਣਾਂ; ਮੈਂ ਬਿਨਾ ਦੇਰੀ ਦੇ ਵਨਵਾਸ ਲਈ ਤੁਰ ਪਵਾਂਗਾ। ਹੇ ਮਿੱਠੇ ਭਰਾ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਵਨਵਾਸ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦਿੱਤਾ ਰਾਜ ਮੁੜ ਛਿਨ ਜਾਣਾ, ਕੇਵਲ ਭਾਗ ਹੀ ਹੈ। ਕੈਕਈ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਜਦ ਤੱਕ ਇਹ ਉਸਦਾ ਭਾਗਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਨਾ ਹੋਵੇ?” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਮ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰੱਖ ਕੇ, ਮਾਂ, ਭਰਾ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲਦਾ, ਆਪਣੇ ਵਚਨ ਪੂਰੇ ਕਰਨ ਲਈ ਵਨਵਾਸ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਿਆ।