ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਜੀ, ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ ਕੋਸਲਿਆ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਮਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, "ਮੈਂ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ। ਮੈਨੂੰ ਅਰਜ ਹੈ, ਮਾਤਾ, ਮੈਨੂੰ ਜੰਗਲ ਜਾਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿਓ।" ਉਹ ਉਦਾਹਰਨ ਦੇਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ, ਪਿਤਾ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ, ਕਈ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ—even ਕੰਦੂ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ—ਗੋਹੱਤਿਆ ਵਰਗਾ ਅਧਰਮਿਕ ਕੰਮ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ, ਸਗਰ ਰਾਜਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮ 'ਤੇ ਧਰਤੀ ਖੋਦ ਕੇ ਵੱਡਾ ਵਿਨਾਸ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਮਦਗਨੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਕਹਿਣ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਰੇਣੁਕਾ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕੁੱਟਾਰ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਰਾਮ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਕਈ ਦਿਵਯ ਪੁਰਖਾਂ ਨੇ, ਹੇ ਮਾਤਾ, ਪਿਤਾ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਡਿਗੇ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। ਮੈਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਾਂਗਾ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਿਹਾ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੈਂ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਵੀ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੰਨਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਕੋਈ ਨਵਾਂ ਜਾਂ ਵਿਰੋਧੀ ਧਰਮ ਮਾਰਗ ਨਹੀਂ ਚੁਣ ਰਿਹਾ; ਇਹ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਦਾ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਰਸਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਮੈਂ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ, ਮੈਨੂੰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਇਹੀ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ; ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੰਨ ਕੇ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।" ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਮਾਂ ਨੂੰ ਆਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਮ ਜੀ ਮੁੜ ਲਕਸ਼ਮਣ ਵਲ ਮੁੜਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਅਤੁੱਟ ਪ੍ਰੇਮ, ਤੇਰੀ ਵਿਰਤਾ, ਤੇਰੀ ਅਡੋਲਤਾ ਅਤੇ ਅਪਰੰਪਰ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ। ਪਰ ਮੇਰੀ ਮਾਂ, ਜੋ ਸੁਭਾਗਵਤੀ ਹੈ, ਅਣਮੁੱਲ ਦੁੱਖ ਸਹਿ ਰਹੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸੱਚ ਅਤੇ ਸਯਮ ਦੀ ਮਰਜੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਸਕੀ। ਧਰਮ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ 'ਤੇ ਹੀ ਸੱਚਾਈ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਪਿਤਾ ਦੀ ਇਹ ਆਗਿਆ ਵੀ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਜੜੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ। ਹੇ ਵੀਰ, ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ, ਮਾਤਾ ਜਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਬਚਨ ਦੀ ਕਸਮ ਖਾਏ, ਤਾਂ ਜੋ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਅਣਦੇਖਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।" ਰਾਮ ਜੀ ਫਿਰ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਮੁੜ ਪਿਤਾ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ; ਕਿਉਂਕਿ, ਹੇ ਵੀਰ, ਮੈਨੂੰ ਪਿਤਾ ਦੇ ਬਚਨ ਦੁਆਰਾ ਕੈਕਈ ਨੇ ਉਕਸਾਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਇਹ ਉੱਚੀ ਸੋਚ, ਜੋ ਕਿ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਦੇ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਛੱਡ ਦੇ; ਤੂੰ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈ, ਕਠੋਰਤਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ—ਤੇਰਾ ਮਨ ਮੇਰੇ ਮਨ ਦੇ ਰਸਤੇ ਚੱਲੇ।" ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਮ ਜੀ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਤੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕ ਕੇ, ਮੁੜ ਮਾਂ ਕੋਸਲਿਆ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, "ਮਾਤਾ, ਮੈਨੂੰ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿਓ ਕਿ ਮੈਂ ਇੱਥੋਂ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾਵਾਂ; ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈਂ—ਮੇਰੇ ਲਈ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਕਰ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਵਚਨ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਵਾਂਗਾ, ਤਾਂ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਸ਼ਹਿਰ ਆ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਜਾ ਯਯਾਤੀ ਤਿਆਗ ਕੇ ਮੁੜ ਸਵਰਗ ਗਿਆ ਸੀ। ਮਾਂ, ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖ, ਵਿਲਾਪ ਨਾ ਕਰ; ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਵਾਂਗਾ, ਜਦੋਂ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰ ਲਵਾਂਗਾ। ਤੂੰ, ਮੈਂ, ਵੈਦੇਹੀ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਸੁਮਿਤਰਾ—ਸਾਡੇ ਸਭ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੰਨਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ—ਇਹ ਸਦਾ ਦਾ ਨਿਯਮ ਹੈ। ਮਾਂ, ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਸਮਾਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰੱਖ; ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰਾ ਮਨ ਜੰਗਲ ਵਾਸ 'ਤੇ ਟਿਕ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੋਵੇ।" ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਇਹ ਧਰਮਮਈ, ਅਡੋਲ ਤੇ ਅਟੱਲ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਣੀ ਕੋਸਲਿਆ, ਜੋ ਮਾਨੋ ਮੌਤ ਤੋਂ ਮੁੜ ਜਾਗੀ ਹੋਵੇ, ਰਾਮ ਵਲ ਤੱਕ ਕੇ ਮੁੜ ਬੋਲ ਪਈ। ਉਹ ਆਖਦੀ ਹੈ, "ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਪਿਤਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਵੀ ਤੇਰੀ ਅਧਿਆਪਕਾ ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਕਰਤਵ ਅਤੇ ਮਮਤਾ ਕਰਕੇ; ਪੁੱਤਰ, ਤੈਨੂੰ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ ਕਿ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਜਾਵੇਂ, ਜਦ ਮੈਂ ਇੰਨੀ ਦੁਖੀ ਹਾਂ। ਮੇਰੇ ਲਈ ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਜੀਵਨ, ਸੰਸਾਰ ਜਾਂ ਅਮਰਤਾ ਦਾ ਅਮ੍ਰਿਤ ਵੀ ਕੁਝ ਨਹੀਂ; ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਇਕ ਪਲ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ, ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਹੈ।" ਮਾਂ ਦੀਆਂ ਇਹ ਦੁਖਦਾਈ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਜੀ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਹੋਰ ਵੀ ਸੜ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਵੱਡਾ ਹਾਥੀ ਮਸ਼ਾਲਾਂ ਨਾਲ ਡਰਾਇਆ ਜਾ ਕੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਲਗਭਗ ਬੇਹੋਸ਼ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸੁਮਿਤਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਵੀ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਤੜਪਦੇ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਉਥੇ ਉਚਿਤ ਬਚਨ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੇਰੀ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਵਿਰਤਾ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ; ਪਰ ਜਦ ਮੇਰੀ ਮਰਜੀ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ ਜਾ ਰਹੀ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਮਾਂ, ਦੋਵੇਂ, ਮੈਨੂੰ ਇੰਨਾ ਗਹਿਰਾ ਦੁੱਖ ਨਾ ਦੇਵੋ।" ਰਾਮ ਜੀ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਧਰਮ, ਅਰਥ ਅਤੇ ਕਾਮ—all ਧਰਮ ਦੇ ਫਲ ਤੋਂ ਹੀ ਉਪਜਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੈ, ਉਹ ਧਰਮ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਹੋਵੇ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਧਰਮ ਉਪਜੇ, ਉਹੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਕੇਵਲ ਲਾਭ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਨਿੰਦਾ ਯੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਅ ਸੁਖ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪੈਣਾ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ। ਰਾਮ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, "ਕੌਣ ਵਿਅਕਤੀ, ਚਾਹੇ ਗੁੱਸੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਜਾਂ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕ, ਰਾਜਾ, ਪਿਤਾ ਜਾਂ ਵੱਡੇ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਧਰਮ ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਪੂਰਾ ਨਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਕਠੋਰਤਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇਗਾ।" ਉਹ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਪਿਤਾ ਦਾ ਵਚਨ ਪੂਰਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਪਿਤਾ, ਜੋ ਰਾਣੀ ਦੇ ਪਤੀ ਹਨ, ਅਧਿਆਪਕ ਹਨ, ਅਤੇ ਧਰਮ ਦਾ ਰਸਤਾ ਵੀ ਹਨ। ਜਦ ਤੱਕ ਧਰਮ ਰੂਪੀ ਰਾਜਾ ਜੀਵਿਤ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਮਾਰਗ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹਨ, ਮਾਂ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਤੀ ਵਿਹੂਣੀ ਔਰਤ ਹੋਵੇ? ਰਾਮ ਜੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, "ਮਾਤਾ, ਮੈਨੂੰ ਜੰਗਲ ਜਾਣ ਤੇ ਗੁੱਸਾ ਨਾ ਕਰ; ਸਾਨੂੰ ਅਸੀਸ ਦੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਜਦ ਮੇਰਾ ਸਮਾਂ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇ, ਮੈਂ ਯਯਾਤੀ ਵਾਂਗ ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਆ ਸਕਾਂ। ਮਾਤਾ, ਸਿਰਫ ਰਾਜ ਲਈ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ ਹਾਸਲ ਕਰਨਾ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ; ਪਰ, ਇਸ ਛੋਟੀ ਜਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ, ਅੱਜ ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਛੋਟੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਚੁਣਦਾ ਹਾਂ, ਅਧਰਮ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।" ਮਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਮੌਰ, ਦੰਡਕ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾਣ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਮਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਅਗਲੇ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਰਾਮ ਜੀ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਕੋਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਗਹਿਰੀ ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲਾ ਹਾਥੀਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ। ਰਾਮ, ਜੋ ਮਨ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹਨ, ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਦਬਾ ਕੇ, ਕੇਵਲ ਧੀਰਜ 'ਤੇ ਆਸਰਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੀ ਨਿੰਦਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਉੱਚੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, "ਮੇਰੀ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਲਈ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਤੁਰੰਤ ਹਟਾ ਲਿਆ ਜਾਵੇ; ਇਹ ਕੰਮ ਬਿਨਾਂ ਦੇਰੀ ਦੇ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।