ਕੌਸਲਿਆ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, "ਪੁੱਤਰ, ਮੇਰੀ ਸਹ-ਪਤਨੀ ਦੇ ਕੁਰੂਚਿਤ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਦੁਖੀ ਛੱਡ ਕੇ ਇਥੋਂ ਨਾ ਜਾ। ਤੂੰ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪੂਰੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਇਥੇ ਰਹਿ ਕੇ ਮੇਰੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਤੇ ਆਪਣਾ ਉੱਚਾ ਕਰਤਵ ਕਰ। ਕਾਸ਼ਿਆਪ ਨੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਮਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ, ਵੱਡੀ ਤਪਸਿਆ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਰਾਜਾ ਦੀ ਇਜ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਓਹੋ ਇਜ਼ਤ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਦੇ; ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਜੰਗਲ ਜਾਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ।" "ਪੁੱਤਰ, ਤੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਕੋਈ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ; ਚਾਹੇ ਘਾਹ ਖਾਣਾ ਪਵੇ, ਪਰ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਰਹਿਣਾ ਹੀ ਚੰਗਾ। ਜੇ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਦੁਖੀ ਛੱਡ ਕੇ ਜੰਗਲ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਉਪਵਾਸ ਕਰ ਕੇ ਮਰ ਜਾਵਾਂਗੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਜੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ। ਫਿਰ ਤੂੰ ਪਾਪੀ ਹੋ ਕੇ ਨਿੰਦਾ ਵਾਲੇ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਵੇਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਲ ਕੀਤਾ।" ਕੌਸਲਿਆ ਦੀ ਇਹ ਵਿਅਕੁਲ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਾਮ ਨੇ ਧਰਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬਚਨ ਕਹੇ, "ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ; ਮੈਂ ਨਤਮਸਤਕ ਹੋ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਮੈਨੂੰ ਜੰਗਲ ਜਾਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇਵੋ।" "ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ, ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ, ਕਣਡੁ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਜਾਣ ਬੂਝ ਕੇ ਗਾਂ ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਅਧਰਮ ਕੀਤਾ। ਸਗਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮ 'ਤੇ ਧਰਤੀ ਖੋਦ ਕੇ ਵੱਡੀ ਤਬਾਹੀ ਕੀਤੀ। ਜਮਦਗਨੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਨੇ ਵੀ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਰੇਣੁਕਾ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਕੁਲ੍ਹਾੜੀ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।" "ਇਹ ਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਦੇਵ-ਸਮਾਨ ਪੁਰਖਾਂ ਨੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਨਿਰਬਲਤਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ; ਮੈਂ ਵੀ ਪਿਤਾ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਉਹੀ ਕਰਾਂਗਾ। ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਸਿਰਫ ਮੈਂ ਨਹੀਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਮੈਂ ਕੋਈ ਨਵਾਂ ਜਾਂ ਵਿਰੋਧੀ ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਪਾਲ ਰਿਹਾ; ਇਹ ਪੁਰਾਤਨ ਰਸਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਮੰਨ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।" "ਇਸ ਲਈ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਇਹ ਕੰਮ ਮੈਨੂੰ ਕਰਨਾ ਹੀ ਪਵੇਗਾ; ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰਕੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ, "ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਅਤੁੱਟ ਪ੍ਰੀਤੀ, ਤੇਰੀ ਸ਼ੂਰਤਾ, ਤੇਰੀ ਅਡੋਲਤਾ ਤੇ ਤੇਰੀ ਅਟੱਲ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ। ਮੇਰੀ ਮਾਂ, ਜਿਸ ਦਾ ਚਰਿੱਤਰ ਸ਼ੁਭ ਹੈ, ਅਣਮੁੱਲ ਦੁਖ ਭੋਗ ਰਹੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਚ ਤੇ ਸਯਮ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਰਹੀ।" "ਧਰਮ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਤੇ ਧਰਮ 'ਤੇ ਹੀ ਸਚ ਵਸਦਾ ਹੈ; ਪਿਤਾ ਦੀ ਇਹ ਆਗਿਆ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਹੀ ਜੜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ। ਹੇ ਵੀਰ, ਪਿਤਾ, ਮਾਂ ਜਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਬਚਨ ਨੂੰ ਮੰਨ ਕੇ, ਜੋ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਅਰਥ ਉਲੰਘਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।" "ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਆਗਿਆ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ; ਪਿਤਾ ਦੇ ਬਚਨ ਦੁਆਰਾ ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਉਕਸਾਇਆ ਹੈ।" "ਇਸ ਲਈ, ਆਪਣਾ ਉੱਚਾ ਯੋਧਾ-ਧਰਮ ਵਾਲਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਛੱਡ ਦੇ, ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਆਸ਼੍ਰਯ ਲੈ, ਨਿਰਦਯਤਾ ਨਹੀਂ; ਆਪਣਾ ਮਨ ਮੇਰੇ ਮਨ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕਰ।" ਭਰਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰੀਤ ਵੱਸ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਹਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਨਤਮਸਤਕ ਹੋ ਕੇ, ਮੁੜ ਕੌਸਲਿਆ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ, "ਮਾਤਾ, ਮੈਨੂੰ ਇਥੋਂ ਜੰਗਲ ਜਾਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇਵੋ; ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ—ਮੇਰੇ ਲਈ ਸ਼ੁਭ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰ।" "ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਵਚਨ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਸ਼ਹਿਰ ਵਾਪਸ ਆਵਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਯਯਾਤਿ ਰਾਜਾ, ਛੱਡ ਕੇ ਮੁੜ ਸਵਰਗ ਗਿਆ।" "ਮਾਤਾ, ਆਪਣਾ ਦੁਖ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖ, ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ; ਮੈਂ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰਕੇ, ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਵਾਂਗਾ।" "ਤੂੰ, ਮੈਂ, ਵੈਦੇਹੀ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ—ਸਭ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੰਨਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ—ਇਹ ਸਦਾ ਦਾ ਨਿਯਮ ਹੈ।" "ਮਾਤਾ, ਜੰਗਲ ਵਾਸ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਸਮਾਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰ, ਤੇ ਆਪਣਾ ਦੁਖ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖ; ਮੇਰਾ ਮਨ ਜੰਗਲ ਵਾਸ 'ਤੇ ਟਿਕ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਦਾ ਪਾਲਣ ਹੋਵੇ।" ਰਾਮ ਦੇ ਇਹ ਅਟੱਲ, ਨਿਰਭੀਤ ਤੇ ਧਰਮ-ਮਯ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਣੀ ਨੇ ਜਿਵੇਂ ਮੌਤ ਤੋਂ ਜਾਗ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਤੇ ਮੁੜ ਬਚਨ ਕਹੇ, "ਜਿਵੇਂ ਪਿਤਾ ਤੇਰੇ ਲਈ ਹੈ, ਮੈਂ ਵੀ ਤੇਰੀ ਅਧਿਆਪਕ, ਆਪਣੀ ਡਿਊਟੀ ਤੇ ਪ੍ਰੀਤੀ ਨਾਲ; ਮੈਂ, ਪੁੱਤਰ, ਤੈਨੂੰ, ਜਿਹੜੀ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਈ ਹਾਂ, ਛੱਡ ਕੇ ਜਾਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ।" "ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਮੇਰੇ ਲਈ ਜੀਵਨ, ਸੰਸਾਰ ਜਾਂ ਅਮਰਤਾ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਕੀ ਹੈ? ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪਲ ਜਿਉਣੀ, ਸਾਰੇ ਜੀਵ-ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਚੰਗੀ ਹੈ।" ਜਿਵੇਂ ਵੱਡਾ ਹਾਥੀ, ਮਸ਼ਾਲਾਂ ਨਾਲ ਡਰ ਕੇ, ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਰਾਮ ਨੇ ਮਾਂ ਦੀ ਦੁਖ-ਭਰੀ ਪੁਕਾਰ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੋਰ ਵੀ ਵੱਡਾ ਦੁਖ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਲਗਭਗ ਬੇਹੋਸ਼, ਤੇ ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਪੀੜਤ ਵੇਖਿਆ; ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹਿ ਕੇ, ਉਥੇ ਯੋਗ ਬਚਨ ਕਹੇ। "ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਭਗਤੀ ਤੇ ਸ਼ੂਰਤਾ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ; ਪਰ ਜਦ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ ਜਾ ਰਹੀ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਤੇ ਮਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਐਸਾ ਗਹਿਰਾ ਦੁਖ ਦੇ ਕੇ ਪੀੜਤ ਨਾ ਕਰੋ।" "ਸੱਚਮੁਚ, ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਧਰਮ, ਧਨ ਤੇ ਇੱਛਾ, ਸਭ ਧਰਮ ਦੇ ਫਲ ਤੋਂ ਉਪਜਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਵੀ ਹਨ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਤ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਪਤਨੀ ਤੇ ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਾਂਗ, ਅਧੀਨ ਤੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।" "ਉਹੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਧਰਮ ਉਪਜੇ; ਜੋ ਸਿਰਫ ਲਾਭ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਨਫ਼ਰਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸੁ-ਖਪਤਤਾ ਕਦੇ ਉੱਤਮ ਨਹੀਂ।" "ਕੌਣ, ਨਿਰਦਯਤਾ ਕਰਕੇ, ਅਧਿਆਪਕ, ਰਾਜਾ, ਪਿਤਾ ਜਾਂ ਵਡੇਰੇ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨੂੰ, ਗੁੱਸੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਜਾਂ ਇੱਛਾ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਧਰਮ ਵਿਚਾਰ ਕੇ, ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ?" "ਮੈਂ ਪਿਤਾ ਦਾ ਵਚਨ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਮਰਥ ਨਹੀਂ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ, ਹੇ ਪਿਤਾ, ਹੁਕਮ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਰਾਣੀ ਦਾ ਪਤੀ, ਤੇ ਧਰਮ ਦਾ ਰਸਤਾ ਹੈ।" "ਜਦ ਤੱਕ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਧਰਮ ਦਾ ਰਾਖਾ ਹੈ, ਜੀਵਤ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣਾ ਰਸਤਾ ਪਾਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਦ ਰਾਣੀ, ਪਤੀ ਤੋਂ ਵਾਂਗ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਇਥੋਂ ਕਿਵੇਂ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ?" ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਧਰਮ, ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ, ਮਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤੀ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਸੰਜੋ ਕੇ, ਸਭ ਨੂੰ ਧਰਮ-ਮਾਰਗ ਤੇ ਚੱਲਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੱਤੀ।