ਰਾਮ ਚੰਦਰ ਜੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਬਹੁਤ ਤਾਕਤਵਰ ਸਨ ਤੇ ਜੋ ਸਦਾ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਤਿਆਗਦੇ। ਉਹ ਹੇਮੰਤ ਰੁੱਤ ਦੇ ਚੰਨ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਰਹਿੰਦੇ। ਆਪਣੀ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ਸਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਧਰਮੀ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਰਾਮ, ਹਰ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਬੋਲਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਦੇ ਸਮਾਨ ਸਨ, ਆਪਣਾ ਦੁੱਖ ਮਨ ਵਿੱਚ ਲੁਕਾ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲੇ। ਘਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਮ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਸੀ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਆਈ ਵਿਪਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਕੋਈ ਚਿੰਤਾ ਜਾਂ ਘਬਰਾਹਟ ਪ੍ਰਗਟ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਚੰਦ੍ਰ ਜੀ ਹਥ ਜੋੜ ਕੇ ਅੰਦਰੋਂ ਨਿਕਲੇ, ਤਦ ਮਹਿਲ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਵਿਲਾਪ ਹੋਇਆ। ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਮਹਿਲ ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਰਾਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭਨਾਂ ਲਈ ਆਸਰਾ ਅਤੇ ਰਾਹ ਸਨ, ਪਰ ਅੱਜ ਉਹ ਵਿਦਾ ਹੋਣ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਸਦਾ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਕੌਸਲਿਆ ਨਾਲ ਵ੍ਯਵਹਾਰ ਕਰਦੇ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਘਵ ਨੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਸਾਰੀਆਂ ਮਹਿਲ ਵਧੂਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਕਦੇ ਗੁੱਸੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਭਾਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਕੁਝ ਵੀ ਕਹਿ ਦੇਵੇ; ਉਹ ਸਦਾ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅੱਜ ਇਥੋਂ ਚਲੇ ਜਾਣਗੇ। ਮਹਿਲ ਦੀਆਂ ਰਾਣੀਆਂ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਗਊਆਂ ਵਾਂਗ ਜੋ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਵਿੱਛੋੜੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰੋ ਰੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਲਈ ਵਿਲਾਪ ਕੀਤਾ। ਰਾਜਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਦੁਖ ਭਰੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਹੀ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਰਾਮ, ਅੰਦਰੋਂ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਭਾਰੀ ਸਾਹ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ, ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਰਾਮ ਨੇ ਇੱਕ ਬਜ਼ੁਰਗ, ਆਦਰਯੋਗ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਬੈਠਿਆ ਦੇਖਿਆ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਲੋਕ ਵੀ ਉੱਥੇ ਖੜੇ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਅੰਦਰ ਦਾਖਲ ਹੋਏ, ਸਾਰੇ ਉਪਸਥਿਤ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਦੀ ਵਧਾਈਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਪਹਿਲੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰ ਕੇ, ਦੂਜੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਨੇ ਵੇਦ ਪੜ੍ਹੇ ਹੋਏ, ਬਜ਼ੁਰਗ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਵੱਲੋਂ ਆਦਰਿਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਤੀਜੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਨੇ ਔਰਤਾਂ, ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੀ ਰਖਵਾਲੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਖੁਸ਼ ਔਰਤਾਂ, ਅਪਣੀਆਂ ਅਸੀਸਾਂ ਦੇ ਕੇ, ਘਰ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਈਆਂ ਤੇ ਰਾਮ ਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਪੁੱਤਰ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਰਾਣੀ ਕੌਸਲਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਤ ਭਰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਈ, ਸਵੇਰੇ ਵਿ्णੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ। ਉਹ ਰੇਸ਼ਮੀ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਖੁਸ਼ ਤੇ ਸਦਾ ਵਰਤਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਹਵਨ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਅੰਦਰ ਆਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਵੇਖਿਆ। ਉੱਥੇ ਰਾਮ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਵਿਧੀ ਲਈ ਦਹੀਂ, ਚੌਲ, ਘਿਉ, ਮਿੱਠੀਆਂ ਪੂਰੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਚੜ੍ਹਾਵੇ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਰਘੁਨੰਦਨ ਨੇ ਤਲੇ ਹੋਏ ਅਨਾਜ, ਚਿੱਟੇ ਫੁੱਲ, ਖੀਰ, ਪਯਸਾਨ, ਲੱਕੜ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਜਲ ਵਾਲੇ ਘੜੇ ਵੀ ਵੇਖੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਚਿੱਟੇ ਰੇਸ਼ਮੀ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ, ਵਰਤਾਂ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਈ, ਪਰ ਚਮਕਦਾਰ ਰੂਪ 'ਚ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰਦਿਆਂ ਦੇਖਿਆ। ਰਾਘਵ ਨੇ ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਾਂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਆ, ਉਸ ਦੇ ਮੱਥੇ ਨੂੰ ਚੁੰਮਿਆ। ਕੌਸਲਿਆ, ਜੋ ਅਟੱਲ ਤੇ ਮਾਤਾ ਦੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸੁਹਣੀਆਂ ਤੇ ਮਿੱਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ। "ਪੁੱਤਰ, ਤੈਨੂੰ ਲੰਮੀ ਉਮਰ, ਯਸ਼ ਅਤੇ ਧਰਮ ਮਿਲੇ, ਜਿਵੇਂ ਪੁਰਾਣੇ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ। ਵੇਖ, ਅੱਜ ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਰਾਜਾ, ਆਪਣੇ ਵਚਨ ਤੇ ਅਡਿੱਗ, ਤੈਨੂੰ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣਾਉਣਗੇ।" ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਸਨ ਤੇ ਬੈਠਣ ਤੇ ਭੋਜਨ ਲਈ ਆਸ ਦੀ ਗਈ, ਤਾਂ ਉਹ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਬੋਲ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਕੋਲੋਂ ਵਿਦਾ ਲੈਣ ਲੱਗੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਹੁਣ ਉਹ ਦੰਡਕ ਅਰਨ੍ਯ ਨੂੰ ਜਾਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। "ਮਾਂ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਵੱਡਾ ਸੰਕਟ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਜੋ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਦੁੱਖ ਤੇਰੇ ਲਈ, ਵੈਦੇਹੀ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਲਈ ਵੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਦੰਡਕ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਇਹ ਰਾਜ ਆਸਨ ਮੇਰੇ ਕਿਸ ਕੰਮ ਦਾ? ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਲਈ ਜੰਗਲ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਆਈ ਹੈ। ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਮੈਂ ਇਕੱਲੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਾਂਗਾ, ਫਲ, ਮੂਲ ਤੇ ਕੁੰਦ ਖਾ ਕੇ, ਮਾਸ ਛੱਡ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਤਪਸਵੀ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਨੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਤਪਸਵੀ ਵਾਂਗ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਛੇ ਤੇ ਅੱਠ ਸਾਲ, ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਫਲ ਤੇ ਮੂਲ ਖਾ ਕੇ ਰਹਾਂਗਾ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਕੌਸਲਿਆ, ਜੋ ਕਦੇ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ਸੀ, ਵੱਡੇ ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਪੈ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਟੇ ਹੋਏ ਸਾਲ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਦੀ ਟਾਹਣੀ, ਜਾਂ ਅਕਸਮਾਤ ਸੁਰਗ ਤੋਂ ਡਿੱਗੀ ਹੋਈ ਦੇਵੀ, ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ। ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਕਦੇ ਦੁੱਖੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਸੀ, ਡਿੱਗੀ ਹੋਈ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚੁੱਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਧੂੜ ਨਾਲ ਲਿਪਟੀ ਹੋਈ, ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਵਿੱਚ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉੱਠੀ, ਜਿਵੇਂ ਧਾਰ ਵਿੱਚ ਵਹੀ ਹੋਈ ਘੋੜੀ। ਕੌਸਲਿਆ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ, ਹੁਣ ਦੁਖ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ ਸੀ। ਉਹ ਰਾਮ ਦੇ ਕੋਲ ਬੈਠੀ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਵੀ ਇਹ ਸਭ ਸੁਣਿਆ। ਉਹ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, "ਪੁੱਤਰ ਰਾਘਵ, ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਜਨਮ ਨਾ ਲੈਂਦਾ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਇਹ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਨਾ ਵੇਖਦੀ।