ਰਾਮ ਚੰਦਰ ਜੀ ਨੇ ਜਦੋਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਇਹ ਵਚਨ ਸੁਣੇ, ਉਹ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ। ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥ ਜੀ ਦੀ ਬੋਲੀ ਰੁਕ ਗਈ, ਤੇ ਉਹ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਰੋ ਪਏ। ਰਾਮ, ਜੋ ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ ਤੇ ਅਤਿ ਧੀਰਜਵਾਨ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਕਈਕੇਈ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਇਸ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਜੀ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੇ ਕਈਕੇਈ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਿਲ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਆਪਣੇ ਮਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਸੁਮਿਤਰਾ ਦੇ ਘਰ ਦਾ ਚਿਰ-ਸੁਖ ਸੀ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਹੰਝੂ ਤੇ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਗੁੱਸਾ ਸੀ; ਉਹ ਰਾਮ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਚਲ ਪਿਆ। ਰਾਮ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਾਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਤੇ ਉਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਚਲਦੇ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਾਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਤੱਕਦੇ ਰਹੇ। ਰਾਜ ਦੀ ਹਾਨੀ ਰਾਮ ਦੀ ਮਹਾਨ ਚਮਕ ਨੂੰ ਘਟਾ ਨਾ ਸਕੀ; ਉਹ ਸਭ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਠੰਡੀ ਚਾਨਣ ਵਾਲਾ ਚੰਦ, ਭਾਵੇਂ ਘਟ ਜਾਵੇ, ਆਪਣੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਨਹੀਂ ਗੁਆਉਂਦਾ। ਰਾਮ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਵਨ ਨੂੰ ਜਾਣ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਉਲਝਣ ਜਾਂ ਚਿੰਤਾ ਨਹੀਂ ਦਿਖੀ, ਉਹ ਜਗਤ ਤੋਂ ਪਰੇ ਜਾਪਦੇ ਸਨ। ਰਾਮ ਨੇ ਸੁਭਾਅਸ਼ੀਤ ਚਿੱਟਾ ਛਤਰੀ, ਸੋਹਣੇ ਸਜਾਏ ਹੋਏ ਪੱਖੇ, ਆਪਣੇ ਲੋਕ, ਰਥ, ਨਾਗਰਿਕ ਅਤੇ ਸ਼ਹਰਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਦੁਖ ਲੈ ਕੇ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਅਪ੍ਰਿਆਤ ਖ਼ਬਰ ਦੇਣ ਆਏ ਸਨ। ਰਾਮ ਦੇ ਸਾਰੇ ਉੱਤਮ ਸੇਵਕ ਉਸ ਦੇ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਕੋਈ ਬਦਲਾਅ ਨਾਂ ਵੇਖ ਸਕੇ। ਰਾਮ, ਜੋ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਸਵੈ-ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਆਮ ਸੁਭਾਵ ਨੂੰ ਛੱਡਿਆ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਪੂਰਨ ਚਾਨਣ ਵਾਲੇ ਚੰਦ ਵਰਗੇ, ਆਪਣੇ ਚਾਨਣ ਵਿੱਚ ਹੀ ਚਮਕਦੇ ਰਹੇ। ਰਾਮ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ ਤੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਸਨ, ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਆਦਰ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਦੇ ਕੋਲ ਦਾਖਲ ਹੋਏ। ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਦੁਖ ਨੂੰ ਸਹਾਰਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਮ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਚਲ ਪਏ। ਘਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ, ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਦੁਖ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਿਤਰਾਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਕੋਈ ਉਲਝਣ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਈ। ਹੁਣ ਵੀਸਵਾਂ ਸਰਗਾ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਜਦੋਂ ਰਾਮ, ਹਥਾਂ ਜੋੜ ਕੇ, ਮਹਿਲ ਤੋਂ ਰਵਾਨਾ ਹੋਏ, ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵੱਡਾ ਵਿਲਾਪ ਉਠਿਆ। ਪਿਤਾ ਤੇ ਮਹਿਲ ਦੀਆਂ ਸਭ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ, ਰਾਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਰਹਿਣ ਦੀ ਆਸ ਤੇ ਆਸਰਾ ਸਨ, ਪਰ ਅੱਜ ਉਹ ਰਵਾਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਸਦਾ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਕੌਸ਼ਲਿਆ ਨਾਲ ਵਤੀਰਦਾ ਹੈ, ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਨੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਸੁਭਾਵ ਰੱਖਿਆ। ਉਹ ਨਾਰਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੁਰਾ ਕਹੇ; ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਦਾ ਕਾਰਣ ਨਹੀਂ ਬਣਦੇ, ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਅੱਜ ਇਥੋਂ ਚਲੇ ਜਾਣਗੇ। ਹਾਏ, ਸਾਡਾ ਰਾਜਾ ਜੀਵਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਗਿਆਨ-ਹੀਣ ਵਤੀਰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਨੂੰ ਛੱਡ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਰਸਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜ-ਮਹਿਲ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ, ਆਪਣੀਆਂ ਬੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਢੀਆਂ ਗਾਂਵਾਂ ਵਾਂਗ, ਰੋਦਨ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈਆਂ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਲਈ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ 'ਚ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈਆਂ। ਰਾਜਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਦੁਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਸੀ, ਮਹਿਲ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਭਿਆਨਕ ਵਿਲਾਪ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਸੀਟ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਰਾਮ, ਗਹਿਰੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ, ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਭਾਰੀ ਸਾਹ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਸਵੈ-ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਮਾਤਾ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ। ਉਥੇ ਰਾਮ ਨੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ ਇਕ ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਵਾਲੇ, ਆਦਰਯੋਗ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਬੈਠਾ ਵੇਖਿਆ, ਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਲੋਕ ਖੜੇ ਸਨ। ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਰਾਮ ਦੀ ਜੈ-ਜੈਕਾਰ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ। ਪਹਿਲੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਦੂਜੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਤੇ ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਵਾਲੇ, ਰਾਜਾ ਵਲੋਂ ਆਦਰਯੋਗ ਸਨ, ਖੜੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਡਿਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਰਾਮ ਨੇ ਤੀਜੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ, ਬੱਚਿਆਂ ਤੇ ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਰਖਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਖੁਸ਼ ਔਰਤਾਂ, ਅਪਣੀ ਅਸੀਸ ਦੇ ਕੇ, ਘਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਈਆਂ ਤੇ ਰਾਮ ਦੀ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਦੇਣ ਲਈ ਤੁਰ ਪਈਆਂ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਰਾਣੀ ਕੌਸ਼ਲਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਤ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਈ ਸੀ, ਸਵੇਰੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੀਆਂ। ਉਹ ਰਾਣੀ, ਰੇਸ਼ਮੀ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੀ ਹੋਈ, ਖੁਸ਼ ਤੇ ਸਦਾ ਵ੍ਰਤਾਂ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲੀ, ਅੱਗ ਨੂੰ ਸਹੀ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਹਵਨ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਪੂਰੇ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਅੰਦਰਲੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਨੂੰ ਹਵਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੇਖਿਆ। ਉਥੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਦੇਵ-ਕਰਮ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਦਹੀਂ, ਚਾਵਲ, ਘੀ, ਮਿੱਠੇ ਪਕਵਾਨ ਤੇ ਹੋਰ ਭੋਗ ਵੇਖੇ। ਰਘੁਨੰਦਨ ਨੇ ਭੁੰਨੀਆਂ ਦਾਲਾਂ, ਚਿੱਟੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਖੀਰ, ਮੰਡਾ, ਲੱਕੜ ਤੇ ਪੂਰੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਘੜੇ ਵੀ ਵੇਖੇ। ਉਹ ਮਾਤਾ, ਚਿੱਟੇ ਰੇਸ਼ਮੀ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੀ ਹੋਈ, ਵ੍ਰਤਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਕੇ ਕਮਜ਼ੋਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਹਵਨ ਕਰਦੀ, ਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਿੱਚ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਉਹਨੂੰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਿਚ ਲਿਆ, ਤੇ ਮਾਤਾ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਚੁੰਮਿਆ। ਕੌਸ਼ਲਿਆ, ਜੋ ਕਦੇ ਡੋਲਦੀ ਨਹੀਂ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਨੂੰ ਮਾਂ ਦੀ ਮਮਤਾ ਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। "ਪੁੱਤਰ! ਤੂੰ ਲੰਮੀ ਉਮਰ, ਯਸ਼ ਤੇ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਯੋਗ ਧਰਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ, ਜਿਵੇਂ ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਵਾਲੇ, ਉੱਤਮ, ਰਾਜ-ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕੀਤਾ।" ਕੌਸ਼ਲਿਆ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਦੇਖ, ਤੇਰਾ ਪਿਤਾ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਵਚਨ 'ਤੇ ਕਾਇਮ ਹੈ; ਅੱਜ ਹੀ ਉਹ ਧਰਮਾਤਮਾ ਤੈਨੂੰ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣਾਏਗਾ।" ਮਾਤਾ ਵਲੋਂ ਬੈਠਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਤੇ ਭੋਜਨ ਦਾ ਸੱਦਾ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮ, ਹਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਮਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਉਹ, ਕੁਦਰਤੀ ਨਿਮਰਤਾ ਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਨਮਿਆ ਹੋਇਆ, ਹੁਣ ਦੰਡਕ ਵਨ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਕੇ, ਵਿਦਾ ਲੈਣ ਲੱਗਾ।