ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਪਾਲਨਾ ਲਈ, ਮਾਂ ਕੋਸਲਿਆ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਲੈਣ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦੇਣ ਦਾ ਨਿਸਚਯ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਮੈਂ ਅੱਜ ਹੀ ਦੰਡਕ ਅਰਣਿਆ ਦੇ ਮਹਾਨ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਭਰਤ ਨੂੰ ਰਾਜ ਕਰਣ ਦਿਓ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇ, ਜਿਵੇਂ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਕਰੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹੀ ਸਦਾ ਦਾ ਧਰਮ ਹੈ।" ਪਰ ਜਦ ਪਿਤਾ ਨੇ ਰਾਮ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣੇ, ਤਾਂ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ, ਉਹ ਬੋਲਣ ਤੋਂ ਅਸਮਰਥ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਰੋ ਪਏ। ਤਦ ਰਾਮ, ਆਪਣੇ ਹੋਸ਼ ਗੁਆ ਬੈਠੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਅਯੋਗ ਕੈਕਈ ਦੇ ਵੀ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਕੈਕਈ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮਹਲ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਸੁਮੀਤਰਾ ਦੇ ਲਾਟ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਜੋ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਤਪ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਰਾਮ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਚਲ ਪਿਆ। ਰਾਮ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਵੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕੀਤੀ ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਸਮਾਗਮ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉਥੋਂ ਚਲ ਪਿਆ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਾਤਰਾਂ ਤੋਂ ਹਟਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਰਾਜ ਗੁਆਉਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਰਾਮ ਦੀ ਮਹਾਨ ਤੇਜਤਾ ਘਟਣੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਭ ਦਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਘਟਦੀ ਚੰਨਣੀ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਸੋਭਾ ਘਟਦੀ ਨਹੀਂ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਜੰਗਲ ਜਾਣ ਦੀ ਚਾਹ ਰੱਖਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਕੋਈ ਘਬਰਾਹਟ ਜਾਂ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੋਵੇ। ਰਾਮ ਨੇ ਸ਼ੁਭ ਚਿੱਟਾ ਛਤਰੀ, ਸੁੰਦਰ ਪੰਖੇ, ਆਪਣੇ ਲੋਕ, ਰਥ, ਨਗਰਵਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖ ਪਾ ਕੇ ਅਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਂ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਉਸ ਲਈ ਦੁਖਦਾਈ ਖ਼ਬਰ ਲੈ ਕੇ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਰਾਮ ਦੇ ਸਾਰੇ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨੇ ਉਸਦੇ ਚਿਹਰੇ 'ਚ ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਬਲਵਾਨ, ਸੰਯਮੀ ਰਾਮ, ਆਪਣੇ ਆਮ ਸੁਭਾਵ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਪਤਝੜ ਦਾ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਆਪਣੇ ਪਰਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਨ ਯਸ਼ਸਵੀ, ਧਰਮੀ ਰਾਮ, ਹਰ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਬੋਲਦਾ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਉਹਦੇ ਵਰਗੇ ਹੀ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਸਹਾਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਗਿਆ। ਘਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ, ਭਾਵੇਂ ਅੰਦਰ ਖੁਸ਼ੀ ਸੀ, ਪਰ ਮੁਸੀਬਤ ਆਈ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਕੋਈ ਉਲਝਣ ਨਹੀਂ ਆਉਣ ਦਿੱਤੀ। ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਉਥੋਂ ਨਿਕਲਿਆ, ਤਾਂ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੱਡਾ ਵਿਲਾਪ ਹੋਇਆ। ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਅੰਦਰਲੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਹੁਕਮ ਮਿਲਣ ਤੇ, ਰਾਮ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਆਸਰਾ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਉਹ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਕੋਸਲਿਆ ਨਾਲ ਸਦਾ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਰਾਘਵ ਨੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਨਾਲ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਕਦੇ ਗੁੱਸੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਬੁਰਾ ਬੋਲਣ ਤੇ ਵੀ; ਉਹ ਸਾਰੇ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਮਨਾਉਂਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਅੱਜ ਉਹ ਇਥੋਂ ਚਲਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਹਾਏ, ਸਾਡਾ ਰਾਜਾ ਜੀਵਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬੇਅਕਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਜੋ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਛੱਡ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਰਸਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਰੀਆਂ ਰਾਣੀਆਂ, ਆਪਣੇ ਵਛੋੜੇ ਹੋਏ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਗਾਂ ਵਾਂਗ, ਰੋ ਪਈਆਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਲਈ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈਆਂ। ਰਾਜਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਤੜਫ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਨੇ ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਦੁੱਖ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਸੀਟ ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਰਾਮ, ਅੰਦਰੋਂ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਭਾਰੀ ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੋਇਆ, ਮਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਕਮਰੇ ਵੱਲ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਦਰਵਾਜੇ ਤੇ ਇੱਕ ਬਜ਼ੁਰਗ ਆਦਮੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਆਦਰਯੋਗ ਸੀ, ਬੈਠਿਆ ਵੇਖਿਆ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਖੜੇ ਸਨ। ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਦੀ ਦੁਆ ਦੇਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਪਹਿਲੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੇਖੇ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ, ਬਜ਼ੁਰਗ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਵੱਲੋਂ ਆਦਰਯੋਗ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਤੀਜੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਨੇ ਔਰਤਾਂ, ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਦਰਵਾਜੇ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਖੁਸ਼ ਔਰਤਾਂ, ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇ ਕੇ, ਘਰ ਅੰਦਰ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਰਾਮ ਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹਦਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਪੁੱਤ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਰਾਣੀ ਕੋਸਲਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਤ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਈ ਸੀ, ਸੁਵੇਰੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ। ਉਹ ਰੇਸ਼ਮੀ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੀ ਹੋਈ, ਖੁਸ਼ ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਵਰਤਾਂ ਵਾਲੀ, ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਠੀਕ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਹਵਨ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਅੰਦਰਲੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹਵਨ ਕਰਦੇ ਵੇਖਿਆ। ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਦੇਵੀ ਕ੍ਰਿਆ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਦਹੀਂ, ਚੌਲ, ਘੀ, ਮਿੱਠੇ ਪਕਵਾਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਚੜ੍ਹਾਵੇ ਦੇਖੇ। ਰਘੁਨੰਦਨ ਨੇ ਭੁੰਨੇ ਹੋਏ ਅਨਾਜ, ਚਿੱਟੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਹਾਰ, ਖੀਰ, ਪਿਜ਼, ਲੱਕੜੀਆਂ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਘੜੇ ਵੀ ਵੇਖੇ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਚਿੱਟੇ ਰੇਸ਼ਮ ਵਿੱਚ, ਵਰਤਾਂ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਈ, ਪਰ ਚਮਕਦਾਰ ਸੋਭਾ ਵਿੱਚ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਹਵਨ ਕਰਦੇ ਵੇਖਿਆ। ਰਾਘਵ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਾਂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਮੱਥੇ ਤੇ ਚੁੰਮਿਆ। ਕੋਸਲਿਆ, ਜੋ ਅਟੱਲ ਸੀ, ਮਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਸਨੇਹੀ ਬਚਨ ਆਖਣ ਲੱਗੀ, "ਤੈਨੂੰ ਲੰਮੀ ਉਮਰ, ਯਸ਼ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਯੋਗ ਧਰਮ ਮਿਲਣ। ਜਿਵੇਂ ਬੁਜ਼ੁਰਗ, ਧਰਮੀ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਰਾਜਾ-ਮੁਨੀ ਹੋਏ। ਵੇਖ, ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਬਚਨ ਤੇ ਡੱਟਿਆ ਹੈ; ਅੱਜ ਹੀ ਉਹ ਧਰਮੀ ਤੈਨੂੰ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਬਣਾਏਗਾ।