ਰਾਮਚੰਦਰ ਜੀ, ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਪੂਰਨ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਜਦੋਂ ਮੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਵੱਡਿਆਂ, ਉਪਕਾਰਕ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਵੱਲੋਂ ਹੁਕਮ ਮਿਲਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਕਿਉਂ ਨਾ ਉਹ ਕਰਾਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ?" ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਇੱਕ ਪੀੜ ਦੱਸਦੇ ਹਨ: "ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਇਕੋ ਇਕ ਗੱਲ ਚੁਭ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਭਰਤ ਦੀ ਰਾਜਤਿਲਕ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਮੈਨੂੰ ਮੈਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਆਪ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ।" ਰਾਮ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਜੇ ਭਰਤ ਨੂੰ ਰਾਜ, ਸੀਤਾ, ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ, ਸਾਰੇ ਧਨ, ਬਿਨਾ ਮੰਗੇ ਵੀ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਜਦ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਆਪਣਾ ਵਚਨ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?" ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਮਾਤਾ, ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਲਜਜਾਵਾਨ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਸੰਤੋਖ ਦਿਓ, ਪਰ ਰਾਜਾ ਕਿਉਂ ਧਰਤੀ ਵੱਲ ਤੱਕਦੇ ਹੋਏ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਹੰਝੂ ਵਗਾ ਰਹੇ ਹਨ?" ਫਿਰ ਰਾਮ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਹੁਣ ਰਾਜਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਤੇਜ਼ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਲੇ ਦੂਤ ਭਰਤ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਮਾਮੇ ਦੇ ਘਰੋਂ ਤੁਰੰਤ ਲਿਆਉਣ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਹਿਚਕ, ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਲਈ ਦੰਡਕ ਅਰਣਯ ਨੂੰ ਜਾਵਾਂਗਾ।" ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਕੈਕਈ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਰਘੁਨੰਦਨ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਜਾਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲੱਗੀ। ਕਹਿੰਦੀ, "ਠੀਕ ਹੈ, ਦੂਤ ਭਰਤ ਨੂੰ ਲਿਆਉਣ ਜਾਵਣ, ਪਰ ਰਾਮ, ਜਦ ਤੂੰ ਆਪ ਹੀ ਉਤਾਵਲਾ ਹੈਂ, ਫਿਰ ਦੇਰੀ ਕਰਨੀ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਤੂੰ ਫੌਰਨ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲਾ ਜਾ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਜੋ ਸ਼ਰਮ ਕਰਕੇ ਤੈਨੂੰ ਆਪ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ, ਉਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਤੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਾ ਲੈ, ਕੋਈ ਗੁੱਸਾ ਨਾ ਕਰ। ਜਦ ਤੱਕ ਤੂੰ ਇੱਥੋਂ ਨਿਕਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਤੇਰਾ ਪਿਤਾ ਨਾ ਨ੍ਹਾਵੇਗਾ, ਨਾ ਖਾਵੇਗਾ, ਇਸ ਲਈ ਜਲਦੀ ਕਰ।" ਇਹ ਸੁਣਕੇ ਰਾਜਾ ਦੁੱਖ ਨਾਲ "ਹਾਏ! ਕੀ ਦੁਖਦਾਈ ਘੜੀ ਆ ਗਈ" ਆਖਦੇ ਹੋਏ ਸੁਨਹਿਰੀ ਮੰਜੇ ਉੱਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਰਾਮ ਜੀ, ਕੈਕਈ ਵੱਲੋਂ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਚੁੱਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਚਾਬਕ ਲੱਗਣ ਵਰਗੇ ਤੁਰੰਤ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰਾਮ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਮਾਤਾ, ਮੈਂ ਲਾਭ ਦੀ ਆਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ, ਮੈਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਰਹਿਣਾ ਵੀ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ, ਮੈਨੂੰ ਤੂੰ ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਧੂ ਆਪਣੀ ਧਰਮ ਨਿਸ਼ਠਾ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਤੇਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਮੈਂ ਪੂਰਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ—even ਜੇ ਉਹ ਮੇਰੀ ਜਾਨ ਲੈ ਲਵੇ। ਪਿਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਆਗਿਆ ਮੰਨਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਧਰਮ ਹੈ। ਜਦ ਤੂੰ ਆਖਿਆ, ਮੈਂ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਲਈ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਾਂ, ਭਾਵੇਂ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਆਪ ਨਹੀਂ ਆਖਿਆ। ਕੈਕਈ, ਸ਼ਾਇਦ ਤੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਗੁਣ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਹੀ ਤੂੰ ਰਾਜਾ ਕੋਲ ਮੇਰੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਜਦ ਮੈਂ ਮਾਂ ਕੋਸਲਿਆ ਨੂੰ ਮਿਲ ਲਵਾਂਗਾ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਸੰਤੋਖ ਦੇ ਦਿਆਂਗਾ, ਤਦ ਮੈਂ ਅੱਜ ਹੀ ਦੰਡਕ ਅਰਣਯ ਨੂੰ ਚਲਾ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਭਰਤ ਰਾਜ ਕਰੇ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇ, ਤੂੰ ਵੀ ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਨਿਭਾ, ਇਹੀ ਸਨਾਤਨ ਮਰਿਆਦਾ ਹੈ।" ਰਾਮ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਬੋਲ ਨਹੀਂ ਸਕੇ, ਹੰਝੂਆਂ ਚ ਚੁੱਪ ਰਹਿ ਗਏ, ਤੇ ਉੱਚੀ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਫਿਰ ਕੈਕਈ ਦੇ ਵੀ, ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਕੈਕਈ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਕੇ, ਰਾਮ ਜੀ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਹੰਝੂ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਰਾਮ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲ ਪਏ। ਰਾਮ, ਜੋ ਰਾਜਤਿਲਕ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਤੱਕਦੇ ਹੋਏ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹਨ। ਰਾਜ ਗੁਆਉਣ ਨਾਲ ਰਾਮ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹੋਈ, ਉਹ ਸਭ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਰਹੇ, ਜਿਵੇਂ ਘਟਦੇ ਚੰਦ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਘਟਦੀ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਜਦ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਜਾਣ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਕੋਈ ਚਿੰਤਾ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੋਣ। ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਛਤਰੀ, ਸੁੰਦਰ ਚਮਚਮਾਉਂਦੇ ਪੰਖੇ, ਆਪਣੇ ਲੋਕ, ਰਥ, ਨਗਰਵਾਸੀਆਂ ਸਭ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਮਨ ਵਿਚ ਦੁੱਖ ਲੁਕਾ ਕੇ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਕੋਸਲਿਆ ਦੇ ਘਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਦੁੱਖ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਲੈ ਕੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸੇਵਕ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਅਤੇ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਸਨ, ਰਾਮ ਦੇ ਚਿਹਰੇ 'ਚ ਕੋਈ ਬਦਲਾਅ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕੇ। ਮਹਾਬਲੀ, ਸਵੈ-ਸੰਯਮੀ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਆਮ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡੀ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਰਹੇ, ਜਿਵੇਂ ਪਤਝੜ ਦਾ ਚੰਦਰਮਾ। ਫਿਰ ਰਾਮ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ਸਵੀ ਅਤੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਹਨ, ਸਭ ਨਾਲ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਬੋਲਦੇ ਹੋਏ, ਮਾਂ ਕੋਸਲਿਆ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉੱਤਮ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਗੁਣਾਂ ਵਿਚ ਰਾਮ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਆਪਣਾ ਦੁੱਖ ਸਹਾਰਦਾ ਹੋਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਘਰ ਅੰਦਰ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ, ਭਾਵੇਂ ਅੰਦਰ ਖੁਸ਼ੀ ਸੀ, ਪਰ ਜਦ ਰਾਮ ਨੇ ਆਉਂਦੇ ਵਿਲਾਪ ਵੇਖਿਆ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਕੋਈ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿੱਤੀ। ਜਦ ਰਾਮ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਮਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲੇ, ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵਲੋਂ ਵੱਡਾ ਵਿਲਾਪ ਹੋਇਆ। ਰਾਮ, ਜੋ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਿਲ ਵਲੋਂ ਹੁਕਮਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸੀ, ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਅਤੇ ਆਗੂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਅੱਜ ਵਿਦਾ ਹੋਣ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਕੋਸਲਿਆ ਨਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਪਿਆਰ, ਉਹ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਸਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਆਏ ਹਨ। ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਗੁੱਸੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਭਾਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਕੁਝ ਵੀ ਕਹਿ ਦੇਵੇ; ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਾਂਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਅੱਜ ਇੱਥੋਂ ਚਲੇ ਜਾਣਗੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਮ, ਆਪਣੇ ਧਰਮ, ਨਮਰਤਾ ਅਤੇ ਵੱਡਿਆਈ ਨਾਲ, ਪਿਤਾ, ਮਾਂ, ਭਰਾ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਲਈ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਏ।