ਰਾਮਚੰਦਰ ਜੀ ਨੇ ਮਾਤਾ ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਮਾਤਾ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਗੁੱਸਾ ਨਾ ਕਰੋ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਹ ਗੱਲ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ—ਮੈਂ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਛਾਲਾਂ ਵਾਲੇ ਕਪੜੇ ਪਾ ਕੇ, ਜਟਾਂ ਬਣਾ ਕੇ, ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਜਦੋਂ ਮੈਨੂੰ ਵੱਡਿਆਂ ਵਲੋਂ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਤੇ ਉਪਕਾਰਕ ਰਾਜਾ ਵੀ ਹਨ, ਹੁਕਮ ਮਿਲਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਸੰਦ ਦੀ ਗੱਲ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਕੇ ਕਿਉਂ ਨਾ ਪੂਰੀ ਕਰਾਂ?" ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਅੱਗੇ ਦੱਸਿਆ, "ਇੱਕ ਗੱਲ ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਦੁਖਾ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਭਰਤ ਦੀ ਰਾਜਤਿਲਕ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਮੈਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਬਿਨਾ ਪੁੱਛੇ ਹੀ ਸੀਤਾ, ਰਾਜ, ਆਪਣੀ ਜਾਨ, ਆਪਣਾ ਪਿਆਰਾ ਸਭ ਕੁਝ ਭਰਤ ਨੂੰ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹਾਂ। ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਪਿਤਾ ਜੀ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਵਚਨ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਤੁਹਾਡੀ ਇੱਛਾ ਲਈ ਇਹ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਅਫ਼ਸੋਸ ਨਹੀਂ।" ਉਸ ਨੇ ਕਹਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਰਾਣੀ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਸੰਤੋਖ ਦਿਓ। ਪਰ ਪਿਤਾ ਜੀ ਧਰਤੀ ਵੱਲ ਤੱਕਦੇ ਹੋਏ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਹੰਝੂ ਕਿਉਂ ਲਿਆ ਰਹੇ ਹਨ?" ਰਾਮ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ, "ਰਾਜਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਤੇਜ਼ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਲੇ ਦੂਤ ਤੁਰੰਤ ਭਰਤ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਮਾਮੇ ਦੇ ਘਰੋਂ ਲਿਆਉਣ। ਮੈਂ ਵੀ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਝਿਜਕ ਦੇ, ਦੰਡਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਵਾਸਤੇ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਹੁਕਮ ਕੀਤਾ।" ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਕੈਕੇਈ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਤਿਆਰ ਹੋਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ। ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹਾਂ, ਦੂਤ ਭਰਤ ਨੂੰ ਲਿਆਉਣ ਜਾਵਣ, ਪਰ ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਤਿਆਰ ਹੋ, ਰਾਮ, ਤਾਂ ਦੇਰੀ ਕਰਨੀ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਤੁਸੀਂ ਹੁਣੇ-ਹੁਣੇ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਨਿਕਲੋ। ਪਿਤਾ ਜੀ ਸ਼ਰਮ ਕਰਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੇ, ਇਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਗਿਲਾ ਨਾ ਰੱਖੋ। ਜਦ ਤੱਕ ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੋਂ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ, ਪਿਤਾ ਜੀ ਨਾ ਨ੍ਹਾਉਣਗੇ, ਨਾ ਖਾਣਗੇ, ਇਸ ਲਈ ਜਲਦੀ ਕਰੋ।" ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਹਾਏ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਵਾਲੇ ਸਿੰਘਾਸਨ ਉੱਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਰਾਮ ਨੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਚੁੱਕਿਆ ਤੇ ਘੋੜੇ ਉੱਤੇ ਚਾਬਕ ਵੱਜਣ ਵਾਂਗ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਕੋਈ ਲਾਭ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ, ਮਾਤਾ। ਮੈਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ। ਮੈਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਾਂਗ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਜਾਣੋ। ਜਿੰਨਾ ਤੁਹਾਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਕਰ ਸਕਿਆ, ਮੈਂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ—even ਜਾਨ ਦੇ ਕੇ ਵੀ। ਪਿਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ—ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਧਰਮ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਭਾਵੇਂ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ, ਪਰ ਤੁਹਾਡੇ ਕਹਿਣ 'ਤੇ ਮੈਂ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਲਈ ਜੰਗਲ ਜਾਵਾਂਗਾ।" ਉਸ ਨੇ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਖਿਆ, "ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਗੁਣ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੀਆਂ, ਇਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਪਿਤਾ ਜੀ ਕੋਲ ਮੇਰੇ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਮੈਂ ਮਾਂ ਕੋਸਲਿਆ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਤੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਸੰਤੋਖ ਦੇ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਅੱਜ ਹੀ ਦੰਡਕ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਤੁਰ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਭਰਤ ਰਾਜ ਕਰੇ, ਪਿਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇ, ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਧਰਮ 'ਤੇ ਚਲੋ—ਇਹੀ ਸਨਾਤਨ ਨੀਤੀ ਹੈ।" ਰਾਮ ਦੀਆਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲੋਂ ਬੋਲਿਆ ਵੀ ਨਹੀਂ ਗਿਆ, ਤੇ ਉੱਚੀ ਰੋਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਪਿਤਾ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇ ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਮਨ ਕੀਤਾ ਤੇ ਜਮੀਨ ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਫਿਰ ਉਹ ਪਿਤਾ ਤੇ ਕੈਕੇਈ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਕੇ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲੇ ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਸੁਮੀਤਰਾ ਨੰਦਨ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ ਤੇ ਜੋ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਸੜ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਰਾਮ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲ ਪਿਆ। ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਪਾਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕੀਤੀ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਜ਼ਰ ਨਾ ਹਟਾਉਂਦੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉੱਥੋਂ ਤੁਰ ਪਏ। ਰਾਜ ਗੁਆਉਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਰਾਮ ਦੀ ਮਹਾਨ ਚਮਕ ਘਟ ਨਹੀਂ ਗਈ, ਉਹ ਸਭ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਘਟਦੀ ਚਾਂਦਨੀ ਵਾਲਾ ਚੰਦ ਵੀ ਆਪਣੀ ਸੋਭਾ ਨਹੀਂ ਗੁਆਉਂਦਾ। ਉਹ ਜੰਗਲ ਜਾਣ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਛੱਡਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੋਣ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਫ਼ੈਦ ਛਤਰੀ, ਸੋਹਣੇ ਚੰਵਟੇ, ਆਪਣਾ ਰਥ, ਲੋਕ ਤੇ ਨਾਗਰਿਕ ਸਭ ਵਾਪਸ ਭੇਜ ਦਿੱਤੇ। ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖ ਲੁਕਾ ਕੇ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਕੋਸਲਿਆ ਦੇ ਘਰ ਚਲੇ ਗਏ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਦੁਖਦਾਈ ਖ਼ਬਰ ਲੈ ਕੇ ਆ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਭ ਨੌਕਰ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੱਚਾ ਤੇ ਮਹਾਨ ਮੰਨਦੇ ਸਨ, ਰਾਮ ਦੇ ਚਿਹਰੇ 'ਚ ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਾ ਵੇਖ ਸਕੇ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਮ ਆਤਮ-ਸੰਯਮ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਸਰਦ ਰੁੱਤ ਦਾ ਚੰਦ ਆਪਣੇ ਚਾਨਣ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਰਾਮ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ਸਵੀ ਤੇ ਧਰਮੀ ਆਤਮਾ ਸਨ, ਸਭ ਨਾਲ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਬੋਲਦੇ ਹੋਏ ਮਾਂ ਕੋਸਲਿਆ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ। ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜੋ ਰਾਮ ਵਾਂਗ ਹੀ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਗੁਣਵਾਨ ਸੀ, ਆਪਣਾ ਦੁੱਖ ਸਹਿੰਦਿਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਗਿਆ। ਘਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ, ਜਿੱਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਸੀ, ਹੁਣ ਦੁੱਖ ਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਘਬਰਾਹਟ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਈ। ਜਦ ਰਾਮ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਮਹਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲ ਪਏ, ਤਦ ਉਥੋਂ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀਆਂ ਹੰਝੂਆਂ ਭਰੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਉਠੀਆਂ। ਉਹ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਤੇ ਆਸਰਾ ਮੰਨਦੀਆਂ ਸਨ, ਪਰ ਹੁਣ ਉਹ ਰਾਮ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦਾ ਦੁੱਖ ਸਹਿ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਕੋਸਲਿਆ ਨਾਲ ਵਰਤਦੇ ਸਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਘਵ ਜੀ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਸਾਰੀਆਂ ਮਾਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਆਉਂਦੇ ਰਹੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਚਨ, ਧਰਮ ਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਕੇ, ਸੰਤੋਖ, ਨਿਸ਼ਚਲਤਾ ਤੇ ਉੱਚੇ ਆਦਰਸ਼ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਪੈਰ ਪਾਇਆ।