ਕੈਕਈ ਨੇ ਰਾਮ ਚੰਦ੍ਰ ਜੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਖਿਆ, “ਰਾਘਵ, ਹੁਣ ਭਰਤ ਨੂੰ ਰਾਜਤਿਲਕ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਇਹ ਰਾਜਤਿਲਕ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇਰੇ ਹੀ ਹਿੱਤ ਲਈ ਨਿਧਾਰਿਆ ਸੀ। ਪਰ ਹੁਣ ਤੂੰ ਇਹ ਰਾਜਤਿਲਕ ਛੱਡ ਦੇ ਅਤੇ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਲਈ ਦੰਡਕ ਅਰਣਯ ਵਿੱਚ ਵੱਸ, ਜਟਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਲਕਲ ਧਾਰਨ ਕਰ।” ਕੈਕਈ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ, “ਕੋਸਲ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਭਰਤ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਨ, ਜੋ ਅਨੇਕ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਘੋੜਿਆਂ-ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਹੁੰਦਾ ਦੇਖ, ਪਿਤਾ ਜੀ ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਤੇ ਦੁਖੀ ਮਨ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਰਹੇ।” ਉਸ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, “ਰਘੁਕੁਲ-ਚੂੜਾਮਣੀ, ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰ। ਆਪਣੇ ਸੱਚ ਤੇ ਟਿਕ ਕੇ, ਰਾਮ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨੂੰ ਤੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦੇ।” ਜਦੋਂ ਕੈਕਈ ਨੇ ਇਹ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਕਹੇ, ਤਾਂ ਰਾਮ ਜੀ ਦੁਖੀ ਤਾਂ ਹੋਏ ਪਰ ਮੂੜ੍ਹ ਨਹੀਂ ਹੋਏ; ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਚਿੰਤਿਤ ਹੋ ਗਏ, ਤੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਪੁੱਤਰ ਵਿਰਹ ਵਿਚ ਪੀੜਤ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਰਾਮ ਚੰਦ੍ਰ ਨੇ ਜਦੋਂ ਇਹ ਮੌਤ ਵਰਗੀ ਅਸੁਖਦ ਆਗਿਆ ਸੁਣੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਨ ਡਿਗੇ, ਨ ਡਰੇ, ਤੇ ਕੈਕਈ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਆਖਿਆ, “ਜੋ ਆਗਿਆ। ਮੈਂ ਇਥੋਂ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਜਟਾਵਾਂ ਤੇ ਵਲਕਲ ਪਾ ਕੇ ਰਹਾਂਗਾ, ਤੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਜ਼ਾ ਨਿਭਾਵਾਂਗਾ। ਪਰ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਮਿਲਦੇ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ?” “ਮਾਤਾ, ਤੁਸੀਂ ਮਨ ਵਿਚ ਕੁਝ ਨਾ ਲਵੋ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਖਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਤੁਹਾਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ, ਜਟਾਵਾਂ ਤੇ ਵਲਕਲ ਪਾ ਕੇ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਵੱਡਾ, ਉਪਕਾਰੀ ਪਿਤਾ, ਮੈਨੂੰ ਹੁਕਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਸਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਕਿਉਂ ਨ ਪੂਰੀ ਕਰਾਂ?” “ਪਰ ਇੱਕ ਗੱਲ ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਦੁਖਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਖੁਦ ਮੈਨੂੰ ਭਰਤ ਦੇ ਰਾਜਤਿਲਕ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਬਿਨਾ ਮੰਗੇ ਵੀ, ਸੀਤਾ, ਰਾਜ, ਆਪਣੀ ਜਾਨ, ਆਪਣਾ ਧਨ—ਸਭ ਕੁਝ ਭਰਤ ਨੂੰ ਦੇ ਦੇਂਦਾ। ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਪਿਤਾ ਜੀ, ਤੁਹਾਡੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ, ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਤਿਜ਼ਾ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?” “ਤੁਸੀਂ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਸੰਤੋਖ ਦਿਓ, ਪਰ ਇਹ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਵੱਲ ਨਜ਼ਰ ਗਾੜ ਕੇ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੰਜੂ ਵਗਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਉਂ ਐਸਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ?” “ਦੂਤ ਤੇਜ਼ ਘੋੜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਤੁਰੰਤ ਭਰਤ ਨੂੰ ਮਾਮਾ ਦੇ ਘਰੋਂ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਭੇਜੇ ਜਾਣ। ਮੈਂ ਬਿਨਾ ਸੰਦੇਹ ਦੇ, ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ, ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਲਈ ਦੰਡਕ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਜਾਵਾਂਗਾ।” ਰਾਮ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਕੈਕਈ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰ ਲਿਆ ਕਿ ਰਘੁਕੁਲ-ਨੰਦਨ ਜਰੂਰ ਜਾਵੇਗਾ। ਉਸ ਨੇ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਕੇ ਆਖਿਆ, “ਜੋ ਆਗਿਆ, ਦੂਤ ਭੇਜ ਦਿਓ, ਭਰਤ ਨੂੰ ਮਾਮਾ ਦੇ ਘਰੋਂ ਲਿਆਉਣ ਲਈ। ਪਰ ਜਦ ਤੂੰ ਜਾਵਣ ਲਈ ਤਤਪਰ ਹੈਂ, ਦੇਰੀ ਕਰਨੀ ਠੀਕ ਨਹੀਂ, ਰਾਮ; ਤੂੰ ਤੁਰੰਤ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲਾ ਜਾ।” “ਇਹ ਜੋ ਰਾਜਾ ਲਾਜ ਕਰਕੇ, ਖੁਦ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦੇ, ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਮਨ ਵਿਚ ਕੁਝ ਨਾ ਲੈਣਾਂ; ਕੋਈ ਰੋਸ ਨਾ ਕਰੀਂ। ਜਦ ਤੱਕ ਤੂੰ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਰਾਮ, ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨ੍ਹਾਉਣਗੇ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਕੁਝ ਖਾਵਣਗੇ, ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਜਲਦੀ ਕਰ।” ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਦਿਲੋਂ ‘ਹਾਏ! ਇਹ ਕਿੰਨਾ ਭਾਰੀ ਦੁਖ ਹੈ’ ਆਖ ਕੇ, ਦੁਖ ਨਾਲ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਖਟਿਆ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਰਾਮ, ਕੈਕਈ ਵਲੋਂ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਚੁੱਕਦੇ ਹਨ ਤੇ, ਜਿਵੇਂ ਚਾਬੁੱਕ ਮਾਰਿਆ ਘੋੜਾ ਦੌੜ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਐਸੇ ਹੀ ਉਹ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਤੁਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮਾਤਾ, ਮੈਂ ਲਾਭ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ, ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਜੀਉਣਾ ਵੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਅਸਹਿਣਯ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਾਂਗ ਸੱਚ ਤੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਜਾਣ। ਜਿੱਥੇ ਤੱਕ ਤੁਹਾਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਮੈਂ ਕਰ ਸਕਿਆ, ਸਭ ਕੁਝ ਕੀਤਾ—even ਜਿੰਦਗੀ ਦੇ ਮੁੱਲ ਤੇ ਵੀ। ਪਿਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੰਨਣ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੋਈ ਧਰਮ ਨਹੀਂ। ਭਾਵੇਂ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਖੁਦ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਆਖਿਆ, ਪਰ ਤੁਹਾਡੇ ਬਚਨ ਤੇ ਮੈਂ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਲਈ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਾਂ। ਕੈਕਈ, ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਗੁਣ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਪਿਤਾ ਜੀ ਕੋਲ ਮੇਰੇ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਨਾ ਕਰਦੇ। ਜਦ ਹੀ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਲਵਾਂ ਤੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਸੰਤੋਖ ਦੇ ਦਿਆਂ, ਮੈਂ ਅੱਜ ਹੀ ਦੰਡਕ ਅਰਣਯ ਨੂੰ ਚਲਾ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਭਰਤ ਰਾਜ ਕਰੇ ਤੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਕਰੋ, ਇਹੀ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਹੈ।” ਰਾਮ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੁਖ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ, ਬੋਲਣ ਜੋਗੇ ਨਾ ਰਹੇ ਤੇ ਉੱਚੀ ਰੋਹ ਪਏ। ਫਿਰ, ਰਾਮ ਚੰਦ੍ਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਪਿਤਾ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਤੇ, ਤੇ ਅਯੋਗ ਕੈਕਈ ਦੇ ਵੀ, ਨਮਨ ਕੀਤਾ ਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਿਤਾ ਤੇ ਕੈਕਈ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਕੇ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਿਲ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸੱਜਣਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਸੁਮੀਤਰਾ ਦੇ ਲਾਲ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਜੂ ਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਗੁੱਸਾ ਲੈ ਕੇ, ਰਾਮ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲੇ। ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜਤਿਲਕ ਲਈ ਜੋ ਪਾਤ੍ਰ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰਕੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਅੱਖਾਂ ਹਟਾਏ ਬਿਨਾ ਉਥੋਂ ਤੁਰ ਪਏ। ਰਾਜ ਗੁਆਉਣ ਨਾਲ ਰਾਮ ਦੀ ਮਹਾਨ ਤੇਜਸਵੀਤਾ ਘਟ ਨ ਗਈ; ਉਹ ਸਭ ਦੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਰਹੇ, ਜਿਵੇਂ ਘਟਦੇ ਚੰਦ ਦੀ ਠੰਢੀ ਚਾਨਣ ਵੀ ਘਟਦੀ ਨਹੀਂ। ਜਦ ਉਹ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਜਾਣ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਿਘਨ ਨ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੋਣ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੁਭਾਗ ਸਫੈਦ ਛਤਰੀ, ਸੋਹਣੀਆਂ ਚਾਮਰਾਂ, ਆਪਣੇ ਲੋਕ, ਰਥ, ਨਾਗਰਿਕ ਅਤੇ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।