ਕਈਕਈ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਜੇ ਰਾਜਾ ਜੋ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਗੱਲ ਕਰਾਂਗੀ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਖੁਦ ਨਹੀਂ ਆਖੇਗਾ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਰਾਜਾ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰਾਮ ਨੇ ਕਈਕਈ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਹਾਏ, ਸ਼ਰਮ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ! ਰਾਣੀ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਆਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਰਾਜਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ, ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਆਪ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਜੇ ਮੇਰੇ ਅਧਿਆਪਕ, ਪਿਤਾ, ਰਾਜਾ ਜਾਂ ਕੋਈ ਮੇਰਾ ਭਲਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਆਖੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਜ਼ਹਿਰ ਪੀ ਲਵਾਂਗਾ ਜਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਕੂਦ ਪਵਾਂਗਾ। ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਕੁਝ ਰਾਜਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਰਾਣੀ, ਮੈਨੂੰ ਆਖ; ਮੈਂ ਕਰਾਂਗਾ, ਇਹ ਵਾਅਦਾ ਹੈ—ਰਾਮ ਇੱਕ ਵਾਰ ਆਖਦਾ ਹੈ, ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਨਹੀਂ।” ਰਾਮ, ਜੋ ਸਿੱਧਾ ਅਤੇ ਸਚਾ ਸੀ, ਨੂੰ ਕਈਕਈ ਨੇ ਬਹੁਤ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਆਖੇ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਅਜਿਹੀ ਗੱਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਕਈਕਈ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ, ਰਾਘਵ, ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ, ਜਦ ਉਹ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਇਆ, ਦੋ ਵਰ ਮਿਲੇ। ਉਥੇ, ਮੈਂ ਰਾਜਾ ਤੋਂ ਬਰਤ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਅੱਜ ਹੀ ਦੰਡਕ ਆਰਣ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਦੀ। ਜੇ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਸੱਚੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ। ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਵਾਅਦਾ ਕਰ ਚੁੱਕਾ—ਤੈਨੂੰ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਲਈ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਾਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਭਰਤ ਨੂੰ ਬਰਤ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ; ਇਹ ਬਰਤ, ਰਾਘਵ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇਰੀ ਖਾਤਰ ਹੀ ਰੱਖੀ ਸੀ। ਇਹ ਬਰਤ ਛੱਡ ਕੇ, ਦੰਡਕ ਆਰਣ ਵਿੱਚ ਦੋ-ਦੋ ਸੱਤ ਸਾਲ ਰਹਿ, ਜਟਾਓਂ ਅਤੇ ਛਾਲ ਦੀ ਪੋਸ਼ਾਕ ਪਾ ਕੇ। ਕੌਸ਼ਲ ਦੇ ਭਰਤ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜ ਕਰੇ, ਜੋ ਹੀਰੇ-ਮੋਤੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਰਾਜਾ, ਜਿਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਦੁਖੀ ਹੈ ਤੇ ਦਿਲ ਕਰੁਣਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੈ, ਤੈਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਰਾਜਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰ, ਰਾਘਵਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ; ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਸਚਾਈ ਨਾਲ, ਰਾਮ, ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦੇ।” ਕਈਕਈ ਨੇ ਇਹ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਆਖੇ, ਪਰ ਰਾਮ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ; ਪਰ ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਚਿੰਤਤ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਪੀੜਤ ਸੀ। ਹੁਣ, ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਯਣ, ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦਾ ਉਣੀਵਾਂ ਸਰਗਾ ਸੁਣੋ। ਜਦ ਰਾਮ ਨੇ ਇਹ ਅਸਹੀ, ਮੌਤ ਵਰਗਾ ਹੁਕਮ ਸੁਣਿਆ, ਉਹ ਡੋਲਿਆ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਕਈਕਈ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਜੋ ਹੁਕਮ ਹੈ, ਮੈਂ ਇੱਥੋਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਜਟਾਓਂ ਤੇ ਛਾਲ ਪਾ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰਦਿਆਂ।” “ਪਰ ਮੈਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ: ਕਿਹੜੀ ਵਜ੍ਹਾ ਹੈ ਕਿ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਮਿਲਦਾ ਨਹੀਂ?” “ਮੈਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰ, ਰਾਣੀ; ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਖਦਾ ਹਾਂ: ਮੈਂ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਛਾਲ ਤੇ ਜਟਾਓਂ ਪਾ ਕੇ।” “ਜਦ ਮੈਨੂੰ ਮਿਹਰਬਾਨ ਵੱਡੇ, ਕ੍ਰਿਤਘਨ ਰਾਜਾ ਤੇ ਪਿਤਾ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ, ਪੂਰੀ ਨਿਸ਼ਚਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਕਰਾਂ ਜੋ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੇ?” “ਇੱਕ ਗੱਲ, ਜੋ ਬਿਨਾਂ ਕਾਰਨ ਦੇ, ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਸਾੜਦੀ ਹੈ: ਕਿ ਰਾਜਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਭਰਤ ਦੀ ਬਰਤ ਬਾਰੇ ਖੁਦ ਨਹੀਂ ਆਖਿਆ।” “ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਸੀਤਾ, ਰਾਜ, ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ, ਪਿਆਰੇ ਧਨ, ਸਭ ਕੁਝ ਭਰਤ ਨੂੰ ਦੇ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਬਿਨਾਂ ਪੁੱਛੇ।” “ਤਾਂ, ਜਦ ਰਾਜਾ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ, ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਨਿਭਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਕਰਾਂਗਾ।” “ਇਸ ਲਈ, ਉਸ ਲਾਜਵਾਨ ਨੂੰ ਸੰਤੋਸ਼ ਦੇ; ਪਰ ਰਾਜਾ, ਧਰਤੀ ਵੱਲ ਨਜ਼ਰ ਕਰਕੇ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਅੰਸੂ ਵਗਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਹ ਕਿਉਂ?” “ਦੂਤ, ਤੇਜ਼ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ, ਅੱਜ ਹੀ ਭਰਤ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਮਾਮਾ ਦੇ ਘਰ ਤੋਂ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਭੇਜੋ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ।” “ਮੈਂ ਜਲਦੀ ਦੰਡਕ ਆਰਣ ਨੂੰ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਬਿਨਾਂ ਠਹਿਰੇ, ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਲਈ, ਜਿਵੇਂ ਪਿਤਾ ਨੇ ਆਖਿਆ ਹੈ।” ਰਾਮ ਦੇ ਇਹ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਕਈਕਈ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ; ਉਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰ ਲਿਆ ਕਿ ਰਾਮ ਜਾਵੇਗਾ, ਅਤੇ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਜਾਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ। ਕਈਕਈ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਜੋ ਹੁਕਮ ਹੈ—ਦੂਤ, ਤੇਜ਼ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ, ਭਰਤ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਮਾਮਾ ਦੇ ਘਰ ਤੋਂ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਭੇਜੋ।” “ਪਰ ਮੇਰਾ ਮਨ ਹੈ ਕਿ ਜਦ ਤੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਹੈ, ਰਾਮ, ਦੇਰੀ ਕਰਨੀ ਠੀਕ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਲਈ, ਤੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਾ, ਹੁਣੇ-ਹੁਣੇ।” “ਰਾਜਾ, ਲਾਜ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਤੈਨੂੰ ਖੁਦ ਨਹੀਂ ਆਖਦਾ—ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਹ ਗੱਲ ਦਿਲ ਤੇ ਨਾ ਲੈ; ਕੋਈ ਗੁੱਸਾ ਨਾ ਰੱਖ।” “ਜਦ ਤੱਕ ਤੂੰ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਜੰਗਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਰਾਮ, ਤੇਰਾ ਪਿਤਾ ਨਾ ਨ੍ਹਾਵੇਗਾ, ਨਾ ਖਾਵੇਗਾ, ਇਸ ਲਈ ਜਲਦੀ ਕਰ।” “ਹਾਏ, ਕਿੰਨਾ ਭਿਆਨਕ!” ਆਖ ਕੇ, ਰਾਜਾ, ਦੁਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਸਜੀਆਂ ਖਟਾਂ ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਕਈਕਈ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਤੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਚੁੱਕਿਆ, ਅਤੇ, ਜਿਵੇਂ ਕੋੜਾ ਲੱਗਾ ਘੋੜਾ, ਜੰਗਲ ਜਾਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਰਾਮ ਨੇ ਕਈਕਈ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਮੈਂ ਲਾਭ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ, ਰਾਣੀ; ਮੈਂ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ। ਮੈਨੂੰ ਸੰਤਾਂ ਵਾਂਗ, ਪਵਿੱਤਰ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਜਾਣ।” “ਜੋ ਕੁਝ ਤੇਰੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰ ਚੁੱਕਾ—even ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਕਰ ਕੇ।” “ਪਿਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤੇ ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਧਰਮ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।” “ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੈਨੂੰ ਰਾਜਾ ਨੇ ਖੁਦ ਨਹੀਂ ਆਖਿਆ, ਤੇਰੇ ਬੋਲ ਤੇ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਲਈ ਸੁੰਨ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਾਂ।” “ਨਿਸ਼ਚਿਤ, ਕਈਕਈ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਗੁਣ ਨਹੀਂ ਉਮੀਦ ਕਰਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਵੱਡੀ ਹੈ, ਤੂੰ ਰਾਜਾ ਕੋਲ ਮੇਰੇ ਬਾਰੇ ਆਖਿਆ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਨੇ ਕਈਕਈ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ, ਪਿਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ, ਜੰਗਲ ਜਾਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਲਿਆ, ਭਰਤ ਨੂੰ ਰਾਜ ਦੇਣ ਤੇ ਆਪਣਾ ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ; ਪਰ ਰਾਜਾ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਅੰਸੂ ਵਗਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।