ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, “ਉਹ (ਰਾਜਾ) ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਾ ਤਾਂ ਸੁਖਦਾਈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਦੁਖਦਾਈ ਬਾਤ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਹ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਹੀਂ। ਕਈ ਸਮਿਆਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਦਰ ਦੇ ਕੇ ਇੱਕ ਵਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ; ਹੁਣ ਰਾਜਾ ਉਸ ਵਰ ਦੇਣ 'ਤੇ ਪਛਤਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਪਛਤਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਭ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ, ‘ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵਰ ਦਿਆਂਗਾ,’ ਪਰ ਹੁਣ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਆਪਣੀ ਬਾਤ 'ਤੇ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਵਹਿ ਚੁੱਕੇ ਪਾਣੀ 'ਤੇ ਪੁਲ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੇ। ਇਹ ਧਰਮ ਵਿਚ ਰਚਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਰਾਮ, ਅਤੇ ਨੇਕ ਲੋਕ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ, ਰਾਜਾ—even ਜੇਕਰ ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਗੁੱਸੇ ਹੋਣ—ਸਚਾਈ ਨੂੰ ਛੱਡਣੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦੀ। ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਜੇਕਰ ਰਾਜਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਚੰਗਾ ਜਾਂ ਮੰਦਾ ਕੋਈ ਹੁਕਮ ਦੇਵੇ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਉਹ ਸਾਰਾ ਕਰ ਲਵੋਗੇ? ਜੇਕਰ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਾਰਾ ਕੁਹ ਦੱਸ ਦਿਆਂ। ਜੇਕਰ ਰਾਜਾ ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਹਿ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਟੱਲ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਬੋਲਾਂਗੀ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਖੁਦ ਨਹੀਂ ਕਹੇਗਾ।” ਇਹ ਬਾਤਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ, ਜੋ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਰਾਜਾ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿਚ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਹਾਏ! ਮਾਤਾ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਇੰਝ ਨਾ ਕਹੋ; ਮੈਂ ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਦੇ ਹੁਕਮ 'ਤੇ ਅੱਗ ਵਿਚ ਵੀ ਕੁਦ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਜੇਕਰ ਮੇਰੇ ਅਧਿਆਪਕ, ਪਿਤਾ, ਰਾਜਾ ਜਾਂ ਮੇਰਾ ਭਲਾ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਾ ਹੁਕਮ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਜ਼ਹਿਰ ਵੀ ਪੀ ਲਵਾਂਗਾ ਜਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਕੁਦ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਇਸ ਲਈ, ਮਾਤਾ, ਰਾਜਾ ਜੋ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦੱਸੋ; ਮੈਂ ਵਾਅਦਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਰਾਮ ਇੱਕ ਵਾਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਦੋ ਵਾਰ ਨਹੀਂ।” ਰਾਮ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਸਚੀ ਬਾਤ ਸੁਣ ਕੇ, ਕੈਕੇਈ ਨੇ, ਜੋ ਇਹ ਬਾਤ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਬਹੁਤ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਕਹੇ। “ਰਾਮ, ਕਈ ਸਮਿਆਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਵਿਚ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤੇ ਉਸ ਮਹਾਂ ਯੁੱਧ ਵਿਚ, ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਦੋ ਵਰ ਮਿਲੇ ਸਨ, ਜਦ ਉਹ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਏ। ਉਥੇ, ਮੈਂ ਰਾਜਾ ਤੋਂ ਬਰਤ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਸੀ—ਭਰਤ ਦੀ ਰਾਜਅਭਿਸ਼ੇਕ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਅੱਜ ਹੀ ਦੰਡਕ ਅਰਣ ਵਿਚ ਜਾਣਾ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਸਚੀ ਬਾਤ ਪੂਰੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਇਜ਼ਤ ਬਚਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ। ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਤੁਸੀਂ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਲਈ ਜੰਗਲ ਜਾਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਅਤੇ ਭਰਤ ਦਾ ਰਾਜਅਭਿਸ਼ੇਕ ਹੋਵੇ; ਇਹ ਅਭਿਸ਼ੇਕ, ਰਾਮ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਹੀ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਤੁਸੀਂ ਰਾਜਅਭਿਸ਼ੇਕ ਛੱਡ ਕੇ, ਦੰਡਕ ਅਰਣ ਵਿਚ ਦੋ-ਦੋ ਸਤ ਸਾਲ, ਜਟਾ ਅਤੇ ਵਲਕਲ ਪਹਿਨ ਕੇ ਰਹੋ। ਭਰਤ, ਕੋਸਲ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਇਸ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕਰੇ, ਜੋ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ, ਰਾਜਾ, ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਦੁਖੀ ਚਿਹਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਰਾਜਾ ਦੀ ਇਹ ਮੰਗ ਪੂਰੀ ਕਰੋ, ਰਘੁਵੰਸ਼ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਹਾਨ ਸਚਾਈ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕਰੋ।” ਕੈਕੇਈ ਦੀਆਂ ਇਹ ਕਠੋਰ ਬਾਤਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਦੁਖੀ ਤਾਂ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਹੌਸਲਾ ਨਾ ਹਾਰਿਆ; ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਥੋੜ੍ਹਾ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿਚ ਪੈ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੇ ਮਹਿਮੀ ਵਾਲੀ ਉਨੀਹਵੀਂ ਸਰਗ ਸੁਣੋ। ਜਦ ਰਾਮ ਨੇ ਇਹ ਦੁਖਦਾਈ, ਮੌਤ ਵਰਗਾ ਹੁਕਮ ਸੁਣਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਹਿਲਿਆ ਨਹੀਂ; ਉਸ ਨੇ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਜੈ ਹੋਵੇ—ਮੈਂ ਇਥੋਂ ਜੰਗਲ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਜਟਾ ਤੇ ਵਲਕਲ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਦੀ ਬਾਤ ਪੂਰੀ ਕਰਾਂਗਾ। ਪਰ ਮੈਂ ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ—ਕਿਸ ਕਾਰਨ, ਰਾਜਾ, ਜੋ ਵੱਡਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੈ, ਮੇਰਾ ਪੁਰਾਣਾ ਸਵਾਗਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ?” ਰਾਮ ਨੇ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਮਾਤਾ, ਤੁਸੀਂ ਨਾਰਾਜ਼ ਨਾ ਹੋਵੋ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ—ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਜਟਾ ਤੇ ਵਲਕਲ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਖੁਸ਼ ਹੋਵੋ। ਜਦ ਮੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਭਲੇ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਵੱਡੇ, ਧੰਨਵਾਦੀ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਯਕੀਨ ਨਾਲ ਉਹ ਕਰਾਂਗਾ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ। ਪਰ ਇੱਕ ਗੱਲ, ਜਿਸ ਦਾ ਕੋਈ ਅਧਾਰ ਨਹੀਂ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸਾੜਦੀ ਹੈ—ਕਿ ਰਾਜਾ ਨੇ ਭਰਤ ਦੇ ਰਾਜਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੀ ਗੱਲ ਮੈਨੂੰ ਖੁਦ ਨਹੀਂ ਦੱਸੀ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਸੀਤਾ, ਰਾਜ, ਆਪਣੀ ਜਾਨ, ਪਿਆਰੇ ਧਨ—ਸਭ ਕੁਝ ਭਰਤ ਨੂੰ ਦੇ ਦੇਵਾਂ, ਬਿਨਾ ਮੰਗੇ ਵੀ। ਫਿਰ, ਜਦ ਰਾਜਾ ਖੁਦ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਉੱਤੇ, ਤੁਹਾਡੀ ਇੱਛਾ ਲਈ, ਆਪਣਾ ਵਾਅਦਾ ਪੂਰਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਕਿਉਂ ਨਾ ਕਰਾਂ? ਇਸ ਲਈ, ਮਾਤਾ, ਤੁਸੀਂ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦਿਓ; ਪਰ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਵੱਲ ਤੱਕ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਅੰਸੂ ਵਗਾ ਰਿਹਾ ਹੈ—ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ? ਰਾਜਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੂਤ ਤੇਜ਼ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਤ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਮਾਮਾ ਦੇ ਘਰ ਤੋਂ ਅੱਜ ਹੀ ਲਿਆਉਣ। ਮੈਂ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਲਈ, ਜੰਗਲ ਵਿਚ, ਬਿਨਾ ਹਿਚਕ, ਜਾਵਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਪਿਤਾ ਨੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਮ ਦੀ ਇਹ ਬਾਤ ਸੁਣ ਕੇ, ਕੈਕੇਈ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਈ; ਉਸ ਨੇ, ਰਾਮ ਦੇ ਜੰਗਲ ਜਾਣ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਕੇ, ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਨੂੰ ਤੁਰੇ ਜਾਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ। “ਜੈ ਹੋਵੇ—ਦੂਤ ਤੇਜ਼ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਤ ਨੂੰ ਮਾਮਾ ਦੇ ਘਰ ਤੋਂ ਲਿਆਉਣ। ਪਰ, ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਤਿਆਰ ਹੋ, ਰਾਮ, ਤਾਂ ਦੇਰੀ ਕਰਨਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਲਈ, ਤੁਸੀਂ ਜੰਗਲ ਜਾਓ। ਰਾਜਾ, ਲਾਜ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਖੁਦ ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦੇ—ਇਸ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਕੋਈ ਗਲਤ ਮੰਨੋ ਨਾ, ਰਾਮ; ਕਿਸੇ ਵੀ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿਓ। ਜਦ ਤਕ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਜੰਗਲ ਲਈ ਨਿਕਲ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ, ਰਾਮ, ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਤਾ ਨਾ ਤਾਂ ਨ੍ਹਾਉਣਗੇ, ਨਾ ਹੀ ਖਾਣਗੇ; ਇਸ ਲਈ, ਜਲਦੀ ਕਰੋ।” ਰਾਜਾ, “ਅਹਾ, ਕਿੰਨਾ ਵੱਡਾ ਦੁਖ ਹੈ!” ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਵਿਛੋੜੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੀ ਖਟ ਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ, ਰਾਮ ਨੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਚੁੱਕਿਆ, ਅਤੇ, ਜਿਵੇਂ ਚਾਬੁਕ ਲੱਗੇ ਘੋੜੇ ਵਾਂਗ, ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਤੁਰਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਨੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਬਾਤ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ, ਭਰਤ ਨੂੰ ਰਾਜ ਦੇਣ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸਚਾਈ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ, ਦੰਡਕ ਅਰਣ ਵੱਲ ਤੁਰਨ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ।