ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਨੇ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਅਤਲ ਅਤੇ ਅਥਾਹ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵੀ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਵਾਲੀ ਰਾਤ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਜਵਾਰ ਚੜ੍ਹਦੀ ਹੈ। ਪਿਤਾ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਿਆ: “ਅੱਜ ਪਿਤਾ ਜੀ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਦੇ ਰਹੇ?” ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, “ਹਮੇਸ਼ਾ ਤਾਂ, ਭਾਵੇਂ ਕਦੇ ਕ੍ਰੋਧੀ ਵੀ ਹੋਣ, ਮੈਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਅੱਜ ਅਜਿਹਾ ਕਿਹੜਾ ਦੁੱਖ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਕੇ ਵੀ ਚੁੱਪ ਹਨ?” ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਦੁਖੀ ਅਤੇ ਗੰਭੀਰ ਲਕੜੀ ਲਿਆ ਕੇ, ਨਜ਼ਰ ਥੱਲੇ ਕਰਦਿਆਂ, ਕੈਕਈ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, “ਕਿਤੇ ਅਣਜਾਣੀ ਚੁੱਕ ਵਲੋਂ ਮੈਂ ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਬੈਠਾ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਮੈਥੋਂ ਨਾਰਾਜ਼ ਹੋ ਗਏ ਹੋਣ? ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਮਨਾਉ। ਪਿਤਾ ਜੀ, ਜੋ ਸਦਾ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਸਨੇਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅੱਜ ਦੁਖੀ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ ਮੈਥੋਂ ਕਿਉਂ ਰੁੱਸੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਤੇ ਗੱਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ?” ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ ਕਹਿਆ, “ਆਸ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਤਾਂ ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਪੀੜਾ ਹੋਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੁੱਖ ਸਦਾ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ, ਦੁੱਖ ਜਾਂ ਚਿੰਤਾ ਕਦੇ ਵੀ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਭਰਤ, ਜੋ ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰ ਹੈ, ਜਾਂ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਜਾਂ ਮੇਰੀਆਂ ਹੋਰ ਮਾਵਾਂ—ਕਿਸੇ ਉੱਤੇ ਵੀ ਕੋਈ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਜੇ ਮੈਂ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਨਾਰਾਜ਼ ਕਰ ਬੈਠਾ, ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੁਕਮ ਨਾ ਮੰਨਿਆ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਜੀਉਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ। ਜਿਥੇ ਇਕ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਜਨਮ ਦੇ ਮੂਲ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਜੀਵਤ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਮੰਨੇ? ਕੀ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਕਦੇ ਗਰੂਰ ਜਾਂ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੋਈ ਕਰਕਸ਼ ਬਾਤ ਕਹਿ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮਨ ਉਲਝ ਗਿਆ ਹੋਵੇ?” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਚ-ਆਤਮਾ ਰਾਘਵ ਦੁਆਰਾ ਪੁੱਛੇ ਗਏ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਉੱਤੇ, ਕੈਕਈ ਨੇ ਨਿਰਲੇਪਤਾ ਅਤੇ ਨਿਰਭੀਕਤਾ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਹਿੱਤ ਲਈ, ਇਹ ਬੋਲ ਕਹੇ: “ਰਾਮ, ਰਾਜਾ ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤੇ ਨਾਰਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਨਾ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਆਇਆ ਹੈ। ਪਰ ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਮਨ ਨਹੀਂ ਖੋਲ੍ਹਦੇ। ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਾਂ ਚੰਗੀ ਤੇ ਨਾਂ ਮਾੜੀ ਗੱਲ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਆਖਿਆ, ਉਹ ਤੁਸੀਂ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰੋ। ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਵਰ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਹੁਣ ਪਛਤਾਵਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ‘ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵਰ ਦੇਵਾਂਗਾ’ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਹੁਣ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਚਨ ਤੋਂ ਮੁੱਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਵਹਿ ਚੁੱਕੇ ਪਾਣੀ ਉੱਤੇ ਪੁਲ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਧਰਮ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਰਾਮ, ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਸਾਧੂ ਲੋਕ ਵੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਰਾਜਾ, ਭਾਵੇਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕਰਕੇ ਕ੍ਰੋਧੀ ਹੋਣ, ਪਰ ਸੱਚ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਤਿਆਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਜੇ ਰਾਜਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੁਝ ਚੰਗਾ ਜਾਂ ਮਾੜਾ ਕਰਨ ਨੂੰ ਆਖਣ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਉਹ ਸਾਰਾ ਕਰ ਲਵੋਗੇ? ਜੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਫੇਰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸ ਦਿਆਂ। ਜੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਜੋ ਕਿਹਾ, ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਫੇਰੋਗੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਖਾਂ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਖੁਦ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਆਖ ਸਕਦੇ।” ਕੈਕਈ ਦੇ ਇਹ ਬੋਲ ਸੁਣਕੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ’ਚ ਕੈਕਈ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਹਾਏ, ਮਾਤਾ! ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਆਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਜੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਹੁਕਮ ਦੇਣ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੂਦ ਪਵਾਂ। ਜੇ ਮੇਰੇ ਗੁਰੂ, ਪਿਤਾ, ਰਾਜਾ ਜਾਂ ਮੇਰਾ ਭਲਾ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਾ ਆਖੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਜ਼ਹਿਰ ਵੀ ਪੀ ਲਵਾਂ ਜਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਛਾਲ ਮਾਰ ਲਵਾਂ। ਇਸ ਲਈ, ਮਾਤਾ, ਜੋ ਕੁਝ ਰਾਜਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਮੈਨੂੰ ਆਖੋ; ਮੈਂ ਵਚਨ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਰਾਮ ਦੂਜੀ ਵਾਰੀ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ।” ਸਿੱਧੇ ਅਤੇ ਸੱਚੇ ਰਾਮ ਨੂੰ, ਕੈਕਈ ਨੇ, ਜੋ ਇਸ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਬਹੁਤ ਕਰਕਸ਼ ਬੋਲ ਆਖੇ: “ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ, ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ, ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ, ਜਦ ਉਹ ਘਾਇਲ ਹੋਏ, ਦੋ ਵਰ ਮਿਲੇ ਸਨ। ਉਥੇ ਮੈਂ ਰਾਜਾ ਕੋਲੋਂ ਭਰਤ ਦੀ ਰਾਜਤਿਲਕ ਅਤੇ ਤੇਰੀ ਅੱਜ ਹੀ ਦੰਡਕ ਅਰਣਿਆ ਨੂੰ ਜਾਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਜੇ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਸੱਚੇ ਵਚਨ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਮਾਣ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ। ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਤੈਨੂੰ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਲਈ ਜੰਗਲ ਜਾਣਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਭਰਤ ਦਾ ਰਾਜਤਿਲਕ ਕਰ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਰਾਜਤਿਲਕ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਹੀ ਰਾਜਾ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਰਾਜਤਿਲਕ ਛੱਡ ਕੇ, ਦੋ-ਦੋ ਸੱਤ ਸਾਲ ਮੂੰਝੀਆਂ ਜਟਾਵਾਂ ਤੇ ਛਾਲਿਆਂ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਾ ਕੇ, ਦੰਡਕ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸ। ਭਰਤ, ਕੋਸਲ ਦੇ ਰਾਜਾ ਵਾਂਗ, ਇਸ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜ ਕਰੇ, ਜੋ ਰਤਨਾਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਰਾਜਾ, ਦਇਆ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਤੇ ਦੁਖੀ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ, ਤੈਨੂੰ ਵੇਖ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਰਤਨ, ਰਾਜਾ ਦੀ ਇਹ ਆਗਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਮਹਾਨ ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ, ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਉਬਾਰ।” ਕੈਕਈ ਦੇ ਇਹ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ ਵੀ, ਰਾਮ ਨੇ ਵਿਸ਼ਾਦ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ; ਪਰ ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਗਹਿਰੀ ਪੀੜਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਰਹੇ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦਾ ਉੱਨੀਵਾਂ ਸਰਗ ਸੁਣੋ। ਜਦ ਰਾਮ ਨੇ ਇਹ ਅਸੁਖਦਾਇਕ, ਮੌਤ ਵਰਗਾ ਹੁਕਮ ਸੁਣਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਡੋਲ੍ਹੇ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਕੈਕਈ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: “ਜੋ ਹੁਕਮ, ਮੈਂ ਇੱਥੋਂ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਜਟਾਵਾਂ ਅਤੇ ਛਾਲਿਆਂ ਵਾਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਾ ਕੇ, ਪਿਤਾ ਦਾ ਵਚਨ ਨਿਭਾਵਾਂਗਾ। ਪਰ ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਮੈਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਮਿਲ ਕੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਦੇ ਰਹੇ? ਮਾਤਾ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਦਾ ਬੁਰਾ ਨਾ ਮੰਨੋ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਖਦਾ ਹਾਂ—ਮੈਂ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਤੁਸੀਂ ਖੁਸ਼ ਰਹੋ, ਜਟਾਵਾਂ ਅਤੇ ਛਾਲਿਆਂ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਾ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵੱਲ। ਜਦ ਮੈਨੂੰ ਵੱਡੇ, ਉਪਕਾਰਕ, ਪਿਤਾ-ਸਮਾਨ ਰਾਜਾ, ਹੁਕਮ ਦੇਣ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤ ਲਈ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਕਰਮ ਕਿਉਂ ਨਾ ਕਰਾਂ?” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਨੇ ਪੂਰੇ ਆਦਰ, ਸੱਚਾਈ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਠਾ ਨਾਲ, ਪਿਤਾ ਦੇ ਵਚਨ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕੀਤਾ, ਭਾਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਦੁੱਖ ਆਇਆ ਹੋਵੇ।