ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਹਾਨ ਯਜਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਇਸ ਯਜਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਭਾਰੀ ਭੁੱਲ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਗਿਆਨਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਰਾਖਸਸ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕੋਈ ਖਾਮੀ ਲੱਭਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਜੇਕਰ ਯਜਨ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਕਰਤਾ ਤੁਰੰਤ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਇਹ ਯਜਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਨੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਜੋ ਜੋ ਯੋਗ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਕਰ ਲੈਣ। ਸਾਰੇ ਆਦਰਯੋਗ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਜਿਵੇਂ ਹੁਕਮ!” ਰਾਜੇ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਜੋ ਗਿਆਨਵਾਨ ਅਤੇ ਧਰਮ ਵਿਚ ਦੂਜੀ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈ ਚੁੱਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਹੋਸਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਰਾਜੇ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਿਵੇਂ ਆਏ ਸਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਚਲੇ ਗਏ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਕਿ “ਯਜਨ ਉਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਅਗਨਿਹੋਤਰੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੱਸਣ।” ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਆਪਣੇ ਮਹਲ ਵਿਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ। ਫਿਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਕੋਲ ਗਏ, ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਤੁਸੀਂ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰਤ ਲਓ; ਮੈਂ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਯਜਨ ਕਰਾਂਗਾ।” ਰਾਜੇ ਦੇ ਇਹ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਸਿਆਲ ਦੇ ਅੰਤ ਵਾਲੇ ਕਮਲਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਉਠੇ। ਹੁਣ, ਵਾਲ਼ਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਬਾਲਕਾਂਡ ਦੇ ਨੌਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਇਕ ਦਿਨ, ਰਾਜੇ ਨਾਲ ਇਕਾਂਤ ਵਿਚ, ਸਰਥੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਮੈਨੂੰ ਪੁਰਾਣੀ ਕਥਾ ਯਾਦ ਆਈ ਹੈ, ਜੋ ਮੈਂ ਵੱਡਿਆਂ ਤੋਂ ਸੁਣੀ ਸੀ। ਇਹ ਕਥਾ, ਜਿਵੇਂ ਅਗਨਿਹੋਤਰੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਸੀ, ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਸੁਣੀ ਸੀ। ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਕਦੇ ਸੰਤ ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਦੱਸੀ ਸੀ।” “ਹੇ ਰਾਜਨ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿਚ, ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਆਉਣ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ ਕਾਸ਼ਯਪ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਿਭਾਂਡਕ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਿਸ਼ਯਸ਼੍ਰਿੰਗਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਰਹੇਗਾ, ਤੇ ਸਦਾ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਵਨਵਾਸੀ ਰਿਸ਼ੀ ਵਾਂਗ ਜੀਵੇਗਾ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਤੇ ਸਦਾ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੰਨਦਾ, ਤੇ ਦੋਹਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦਾ। ਇਹ ਗੱਲ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਜੀਉਂਦਾ ਸੀ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ।” “ਉਸ ਸਮੇਂ, ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੇ ਅੱਗ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਦ ਅੰਗ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਰੋਮਪਾਦ ਨਾਮਕ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਪਰ ਉਸ ਰਾਜੇ ਵੱਲੋਂ ਹੋਈ ਇਕ ਭਾਰੀ ਭੁੱਲ ਕਰਕੇ, ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਆਇਆ।” “ਉਹ ਰਾਜਾ ਗਿਆਨਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਏਗਾ ਤੇ ਆਖੇਗਾ, ‘ਤੁਸੀਂ ਧਰਮ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਿਵਾਜ ਜਾਣਦੇ ਹੋ। ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਤੇ ਕਿਹੜਾ ਆਚਰਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।’ ਐਸਾ ਸੁਣਕੇ, ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਖਣਗੇ, ‘ਹੇ ਰਾਜਨ, ਵਿਭਾਂਡਕ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਿਸ਼ਯਸ਼੍ਰਿੰਗਾ ਨੂੰ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਲਿਆਓ।’” “ਜਦ ਉਹ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਆਪਣੀ ਧੀ ਸ਼ਾਂਤਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਓ। ਇਹ ਸੁਣਕੇ, ਰਾਜਾ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ਕਿ ਇਸ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਲਿਆਇਆ ਜਾਵੇ। ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਤੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਭੇਜੇਗਾ। ਪਰ, ਰਾਜੇ ਦੀ ਆਗਿਆ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਡਰ ਕੇ, ਚੁੱਪ ਹੋ ਕੇ, ਜਾਣ ਤੋਂ ਹਿਚਕਚਾਵਣਗੇ, ਤੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨਗੇ।” “ਅੰਤ ਵਿਚ, ਉਹ ਆਖਣਗੇ, ‘ਅਸੀਂ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲਿਆਵਾਂਗੇ, ਤੇ ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਖਾਮੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ।’ ਇੰਝ, ਅੰਗ ਦੇ ਰਾਜੇ ਵੱਲੋਂ, ਰਿਸ਼ਯਸ਼੍ਰਿੰਗਾ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਖਣੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਲਿਆਇਆ ਗਿਆ; ਫਿਰ ਮੀਂਹ ਪਿਆ, ਤੇ ਸ਼ਾਂਤਾ ਦਾ ਵਿਆਹ ਰਿਸ਼ਯਸ਼੍ਰਿੰਗਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ।” “ਰਿਸ਼ਯਸ਼੍ਰਿੰਗਾ ਤੇਰਾ ਜਵਾਈ ਬਣਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਦੇਵੇਗਾ। ਇਹ ਗੱਲ, ਜਿਵੇਂ ਸੰਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਦੱਸੀ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ।” ਇਹ ਸੁਣਕੇ, ਦਸ਼ਰਥ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ ਕਿ ਰਿਸ਼ਯਸ਼੍ਰਿੰਗਾ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਕਿਵੇਂ ਲਿਆਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।” ਹੁਣ, ਵਾਲ਼ਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਦਸਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੋ। ਰਾਜੇ ਦੇ ਪ੍ਰੇਰਣ ਨਾਲ, ਸੁਮੰਤ੍ਰਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਤੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਕਥਾ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਰਿਸ਼ਯਸ਼੍ਰਿੰਗਾ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਇੱਥੇ ਲਿਆਇਆ ਗਿਆ। ਰੋਮਪਾਦ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਤੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, ‘ਅਸੀਂ ਇਕ ਐਸਾ ਤਰੀਕਾ ਸੋਚਿਆ ਹੈ ਜੋ ਨਿਰਪੱਖ ਤੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹੈ।’” “ਰਿਸ਼ਯਸ਼੍ਰਿੰਗਾ, ਜੋ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ, ਤਪ ਤੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੈ, ਉਹ ਨਾਰੀ, ਵਿਸ਼ੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਭੋਗ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਅਸੀਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਚੰਚਲ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਆਕਰਸ਼ਕ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਲਿਆਵਾਂਗੇ; ਇਹੀ ਨਿਸਚਯ ਕਰੀਏ।” “ਸੁੰਦਰ ਵਿਸ਼ੇਖਣੀਆਂ, ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ, ਉਥੇ ਜਾਣ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਮਨਾਵਣ, ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਲਿਆਉਣ। ਇਹ ਸੁਣਕੇ, ਰਾਜੇ ਨੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, ‘ਜਿਵੇਂ ਹੁਕਮ।’ ਪੁਰੋਹਿਤ ਤੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਕੀਤਾ।” “ਇਹ ਸੁਣਕੇ, ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇਖਣੀਆਂ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਗਈਆਂ। ਆਸ਼ਰਮ ਤੋਂ ਕੁਝ ਦੂਰ, ਉਹ ਪ੍ਰਯਤਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਰਿਸ਼ਯਸ਼੍ਰਿੰਗਾ ਨੂੰ ਵੇਖਣ। ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ, ਤੇ ਕਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਤੋਂ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਜਨਮ ਤੋਂ ਉਸ ਤਪਸਵੀ ਨੇ ਨਾਰੀ, ਪੁਰਸ਼ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਜਾਂ ਰਾਜ ਦੇ ਜੀਵ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ਸੀ।” “ਉਹ ਨਾਰੀਆਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿਚ ਸਜੀਆਂ, ਮਿੱਠੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਗਾਉਂਦੀਆਂ, ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕੋਲ ਆਈਆਂ ਤੇ ਸਭ ਨੇ ਉਸ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, ‘ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ? ਇੱਥੇ ਕੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ? ਅਸੀਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਡਰਾਉਣੇ, ਸੁੰਨੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਇਕੱਲੇ ਕਿਉਂ ਘੁੰਮ ਰਹੇ ਹੋ—ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ।