ਰਾਮਚੰਦਰ ਜੀ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਮਹਾਰਾਜ ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਮਹਾਰਾਜ, ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਵਿਹਲਤਾ ਵਿੱਚ ਡੂਬੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਹ ਡੂੰਘੀਆਂ ਆਹਾਂ ਭਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਮਨ ਉਲਝਿਆ ਹੋਇਆ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਦਸ਼ਰਥ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਅਟੱਲ ਰਹਿੰਦੇ, ਹੁਣ ਉਲਝੇ ਹੋਏ ਲੱਗਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਣ ਲੱਗ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕੋਈ ਰਿਸ਼ੀ ਝੂਠ ਬੋਲ ਬੈਠਾ ਹੋਵੇ। ਰਾਮ ਨੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਇਸ ਅਥਾਹ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਖੁਦ ਵੀ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਿਤਾ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ, ਰਾਮ ਨੇ ਚਾਰ ਵਜ੍ਹਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚਿਆ: "ਅੱਜ ਪਿਤਾ ਜੀ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ?" ਉਹ ਆਗਲੇ ਸੋਚਦੇ, "ਹਮੇਸ਼ਾ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਹੋਣ, ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਹੁਣ ਕੀ ਮੁਸੀਬਤ ਆਈ ਹੈ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਹੋਇਆ?" ਰਾਮ, ਦੁਖੀ ਅਤੇ ਚਿੰਤਤ, ਝੁਕ ਕੇ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, "ਮੈਂ ਅਣਜਾਣੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਕਰ ਬੈਠਾ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਗੁੱਸੇ ਹਨ? ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਨਾਓ।" ਉਹ ਪੁੱਛਦੇ, "ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੇਰੇ ਲਈ ਪਿਆਰ ਭਰਿਆ ਹੁੰਦੇ, ਅੱਜ ਕਿਉਂ ਨਾਰਾਜ਼ ਹਨ, ਮੂੰਹ ਉਤਰਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਕਹਿ ਨਹੀਂ ਰਹੇ?" ਰਾਮ ਆਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਤਨ-ਮਨ ਦੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲਣੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਜਾਂ ਚਿੰਤਾ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭਰਤ, ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਅਸ਼ੁਭ ਘਟਨਾ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਰਾਮ ਕਹਿੰਦੇ, "ਜੇ ਮੈਂ ਮਹਾਰਾਜ ਨੂੰ ਨਾਰਾਜ਼ ਕਰਾਂ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨ ਪੂਰੀ ਕਰਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਕ ਪਲ ਵੀ ਜੀਉਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਜਦ ਤੱਕ ਪਿਤਾ ਗੁੱਸੇ ਹਨ।" ਰਾਮ ਸੋਚਦੇ, "ਇਥੇ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦੇ ਸਰੋਤ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਿਉਂ ਨਾ ਉਸ ਦਿਵਤਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰੇ?" ਉਹ ਪੁੱਛਦੇ, "ਕੀ ਪਿਤਾ ਨੇ ਕਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਜਾਂ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੋਈ ਕਠੋਰ ਵਚਨ ਕਿਹਾ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਉਲਝ ਗਿਆ?" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਚ ਆਤਮਾ ਰਾਘਵ ਰਾਮ ਦੇ ਸਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਕੈਕੇਈ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਲਾਜ਼ ਦੇ, ਨਿਰਭੈ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਲਾਭ ਲਈ ਕਹਿੰਦੀ, "ਰਾਮ, ਮਹਾਰਾਜ ਗੁੱਸੇ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਪਰ ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦੇ।" ਕੈਕੇਈ ਕਹਿੰਦੀ, "ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨ ਸੁਖਦਾਈ, ਨ ਦੁਖਦਾਈ ਵਚਨ ਕਹਿ ਸਕਦੇ; ਇਸ ਲਈ, ਤੁਸੀਂ ਉਹ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ।" "ਕਈ ਸਮੇਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਦੇ ਕੇ ਇੱਕ ਵਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ; ਹੁਣ ਮਹਾਰਾਜ ਉਸ ਵਰ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਪਛਤਾਵਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਕਰਦੇ ਹਨ।" "ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵਰ ਦਿਆਂਗਾ,' ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਹੁਣ ਆਪਣਾ ਵਚਨ ਪਿੱਛੇ ਹਟਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਗ ਚੁੱਕਿਆ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਉਸ 'ਤੇ ਪੁਲ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੀ ਜਾਵੇ।" "ਇਹ ਧਰਮ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਹੈ, ਰਾਮ, ਅਤੇ ਇਹ ਗੁਣਵਾਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਤਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਮਹਾਰਾਜ, ਭਾਵੇਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕਰਕੇ ਗੁੱਸੇ ਹੋਣ, ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਣੀ ਚਾਹੀਦੀ।" "ਜੇ ਮਹਾਰਾਜ ਤੁਹਾਨੂੰ ਚੰਗੀ ਜਾਂ ਮਾੜੀ ਗੱਲ ਦੱਸਦੇ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਉਹ ਸਭ ਕਰੋਗੇ? ਜੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਫਿਰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਾਂਗੀ।" "ਜੇ ਮਹਾਰਾਜ ਦੀ ਆਗਿਆ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਅਟੱਲ ਰਹੇਗੀ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਦੱਸਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਖੁਦ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦੇ।" ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਇਹ ਵਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ, ਦੁਖੀ, ਮਹਾਰਾਜ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, "ਹਾਏ, ਲੱਜਾ! ਮਾਤਾ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ ਕਹੋ; ਮੈਂ ਤਾਂ ਮਹਾਰਾਜ ਦੀ ਆਗਿਆ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਸਕਦਾ ਹਾਂ।" "ਜੇ ਮੇਰੇ ਅਧਿਆਪਕ, ਪਿਤਾ, ਰਾਜਾ ਜਾਂ ਮੇਰਾ ਭਲਾ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਾ ਆਗਿਆ ਦੇਵੇ, ਮੈਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਵਿਸ਼ ਪੀ ਲਾਂਗਾ ਜਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਕੂਦ ਪਵਾਂਗਾ।" "ਇਸ ਲਈ, ਮਾਤਾ, ਜੋ ਕੁਝ ਮਹਾਰਾਜ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਦੱਸੋ; ਮੈਂ ਉਹ ਕਰਾਂਗਾ, ਇਹ ਵਚਨ ਹੈ—ਰਾਮ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ।" ਰਾਮ, ਜੋ ਸਿੱਧਾ ਅਤੇ ਸਚਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਕੈਕੇਈ, ਜੋ ਇਸ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਬਹੁਤ ਕਠੋਰ ਗੱਲਾਂ ਕਹਿੰਦੀ। "ਕਈ ਸਮੇਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਦੇਵ-ਅਸੁਰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ, ਰਾਘਵ, ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਮਹਾਨ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਉਹ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਏ, ਦੋ ਵਰ ਮਿਲੇ।" "ਉੱਥੇ, ਮੈਂ ਮਹਾਰਾਜ ਤੋਂ ਭਰਤ ਦੀ ਰਾਜ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਅਤੇ ਤੇਰੀ ਅੱਜ ਹੀ ਦੰਡਕ ਅਰਣ ਵਿੱਚ ਵਿਦਾਈ ਮੰਗੀ ਸੀ।" "ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਸੱਚੀ ਆਗਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਾਣ ਦਿੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ।" "ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ, ਤੂੰ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਲਈ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਾ।" "ਭਰਤ ਨੂੰ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਹੋਣ ਦਿਓ; ਇਹ ਅਭਿਸ਼ੇਕ, ਰਾਘਵ, ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੀਤਾ ਸੀ।" "ਇਸ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਦੰਡਕ ਅਰਣ ਵਿੱਚ ਦੋ-ਦੋ ਸਤ ਸਾਲ, ਜਟਾ ਅਤੇ ਵਲਕਲ ਪਹਿਨ ਕੇ ਵਾਸ ਕਰੋ।" "ਭਰਤ, ਕੋਸ਼ਲ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਇਸ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕਰੇ, ਜੋ ਰਤਨਾਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ।" "ਇਸ ਕਰਕੇ, ਮਹਾਰਾਜ, ਕਰੁਣਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ, ਮੂੰਹ ਉਤਰਾ ਹੋਇਆ, ਤੇਰੇ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦੇ।" "ਰਾਘਵ ਕੁਲ ਦੇ ਰਮਣੀਏ, ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੰਨੋ; ਤੇਰੀ ਵੱਡੀ ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ, ਰਾਮ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦਿਓ।" ਕੈਕੇਈ ਇਹ ਕਠੋਰ ਸ਼ਬਦ ਕਹਿੰਦੀ ਰਹੀ, ਪਰ ਰਾਮ ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਡੁੱਬੇ; ਪਰ ਉਹ ਵੱਡੇ ਆਤਮਾ ਉਲਝ ਗਏ, ਤੇ ਮਹਾਰਾਜ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਵਿਹਲ ਹੋਏ। ਇਸ ਉਲਝਣ ਭਰੇ ਪਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੁਣੋ ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੀ ਉਨੀਵੀਂ ਸਰਗਾ। ਕੈਕੇਈ ਦੀ ਮੌਤ-ਸਮਾਨ, ਦੁਖਦਾਈ ਆਗਿਆ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ, ਵਿਰੋਧੀ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਡਿਗਦੇ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ, "ਜੋ ਆਗਿਆ, ਮੈਂ ਇੱਥੋਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਜਟਾ ਤੇ ਵਲਕਲ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਮਹਾਰਾਜ ਦਾ ਵਚਨ ਨਿਭਾਂਗਾ।" "ਪਰ ਮੈਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ: ਕਿਹੜੀ ਵਜ੍ਹਾ ਕਰਕੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹਨ, ਤੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ, ਮੈਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਮਿਲ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਏ?