ਰਾਮ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਮਹਲ ਨੂੰ ਟੱਕਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਮਹਲ ਸੀ, ਉਸ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਆਲਿਸ਼ਾਨ ਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਚਮਕ-ਚਮਕ ਉਸ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਵਧਾ ਰਹੀ ਸੀ। ਰਾਮ ਤਿੰਨ ਅੰਗਣਾਂ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਤੀਰੰਦਰਾਂ ਅਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੇ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਪੈਦਲ ਹੀ ਹੋਰ ਦੋ ਅੰਗਣਾਂ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘ ਕੇ ਅੰਦਰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਸਾਰੇ ਅੰਗਣਾਂ ਤੋਂ ਲੰਘਣ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅੰਦਰੂਨੀ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਲੋਕ, ਜੋ ਰਾਮ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਉਸ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਨ ਲੱਗੇ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਚੰਦ ਦੀ ਉਗਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਯਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦਾ ਅਠਾਰਵਾਂ ਸਰਗ ਸੁਣੋ। ਉਥੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਨਾਲ ਬੈਠੇ ਦੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਸੁੱਕਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਉਦਾਸ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਰਾਮ ਨੇ ਸਧਾਰਨਤਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ, ਸੰਭਲ ਕੇ, ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਰਾਜਾ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਨੇ 'ਰਾਮ' ਕਹਿ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ, ਪਰ ਉਹ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਸੀ, ਨਾ ਤਾਂ ਉਹ ਰਾਮ ਵੱਲ ਵੇਖ ਸਕਿਆ, ਨਾ ਹੀ ਕੁਝ ਬੋਲ ਸਕਿਆ। ਰਾਜਾ ਦੀ ਇਹ ਅਜੋਹੀ, ਡਰਾਉਣੀ ਹਾਲਤ ਦੇਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਵੀ ਡਰ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਸੱਪ 'ਤੇ ਪੈਰ ਰੱਖ ਲੈਂਦਾ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਘਣੀ ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ, ਡੂੰਘੀ ਆਹ ਭਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾ ਹੋਣੀ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਡੋਲ ਸੀ, ਹੁਣ ਬਹੁਤ ਬੇਚੈਨ ਸੀ; ਉਹ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਗ੍ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਗਿਆ ਹੋਵੇ; ਜਾਂ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਝੂਠ ਬੋਲ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ। ਰਾਮ ਨੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਅਥਾਹ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਚਿੰਤਾ ਹੋਰ ਵਧ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਪੂਰਨਮਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਉਲਝਣ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਰਾਮ ਨੇ ਚਾਰ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ 'ਤੇ ਸੋਚਿਆ: 'ਇਹ ਰਾਜਾ ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ?' 'ਹੋਰ ਸਮਿਆਂ 'ਤੇ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਮੇਰੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਸੀ; ਹੁਣ ਇਹ ਕੀ ਦੁਖ ਹੈ, ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਹੋਇਆ?' ਰਾਮ, ਦੁਖੀ ਅਤੇ ਚਿੰਤਤ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ, ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਆਖਿਆ: 'ਮੈਂ ਆਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਅਣਜਾਣੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਨਹੀਂ ਕਰੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਮੈਨੂੰ ਗੁੱਸੇ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਦੱਸੋ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਨਾਓ।' 'ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਹੁਣ ਕਿਉਂ ਦੁਖੀ ਹਨ, ਚਿਹਰਾ ਉਦਾਸ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦੇ?' 'ਮੈਂ ਆਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਸਰੀਰਕ ਜਾਂ ਮਾਨਸਿਕ ਦੁਖ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ; ਖੁਸ਼ੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਿਲਣੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਦੁਖ ਜਾਂ ਚਿੰਤਾ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ।' 'ਮੈਂ ਆਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਭਰਤ, ਜੋ ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ালী ਹਨ, ਜਾਂ ਮੇਰੀਆਂ ਮਾਂਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕੋਈ ਅਸ਼ੁਭ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।' 'ਜੇ ਮੈਂ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਨਾਰਾਜ਼ ਕਰਾਂ, ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਨਾ ਮੰਨਿਆ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਇੱਕ ਪਲ ਵੀ ਜੀਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਜਦ ਤੱਕ ਰਾਜਾ ਗੁੱਸੇ ਹਨ।' 'ਕਿਉਂਕਿ ਇਥੇ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਰੋਤ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਉਸ ਦਿੱਲੀ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਨਾ ਕਰੇ?' 'ਕੀ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ, ਅਹੰਕਾਰ ਜਾਂ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਕਦੇ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਕੋਈ ਕਠੋਰ ਬਾਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਗਿਆ?' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਚ-ਆਤਮਾ ਰਾਘਵ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਤਾਂ ਕੈਕੇਈ ਨੇ ਬਿਨਾ ਲੱਜਾ ਅਤੇ ਨਿਰਭੀਕਤਾ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਭਲੇ ਲਈ, ਇਹ ਬਾਤਾਂ ਆਖੀਆਂ: 'ਰਾਮ, ਰਾਜਾ ਗੁੱਸੇ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਨਾ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਅਸ਼ੁਭ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਪਰ ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਡਰ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੀ ਮਨ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦੇ।' 'ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਾ ਤਾਂ ਸੁਖਦਾਈ, ਨਾ ਹੀ ਦੁਖਦਾਈ ਬਾਤ ਬੋਲ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ, ਤੁਸੀਂ ਉਹ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਆਖਿਆ।' 'ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਆਦਰ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇਕ ਵਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ; ਹੁਣ ਰਾਜਾ ਉਸ 'ਤੇ ਪਛਤਾਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।' 'ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ," ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਵਚਨ 'ਤੇ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਵਹਿ ਚੁੱਕੀ ਨਦੀ 'ਤੇ ਪੁਲ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੇ।' 'ਇਹ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਜੜੀ ਹੋਈ ਗੱਲ ਹੈ, ਰਾਮ, ਅਤੇ ਇਹ ਗੁਣਵਾਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਤਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਰਾਜਾ, ਭਾਵੇਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਗੁੱਸੇ ਹੋਣ, ਸੱਚ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ।' 'ਜੇ ਰਾਜਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਚੰਗੀ ਜਾਂ ਮਾੜੀ ਗੱਲ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰ ਲਵੋਗੇ? ਜੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਸਭ ਕੁਝ ਆਖਾਂ।' 'ਜੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਗੱਲ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਰੱਦ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਦੱਸਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਖੁਦ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਹੀਂ ਆਖਣਗੇ।' ਕੈਕੇਈ ਦੀਆਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ, ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: 'ਹਾ, ਸ਼ਰਮ! ਮਾਤਾ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ ਆਖੋ; ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਦੇ ਹੁਕਮ 'ਤੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੂਦ ਜਾਵਾਂ।' 'ਮੈਂ ਜਹਿਰੀਲਾ ਵਿਸ਼ ਪੀ ਲਵਾਂ ਜਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਛਾਲ ਮਾਰ ਲਵਾਂ, ਜੇ ਮੇਰੇ ਅਧਿਆਪਕ, ਪਿਤਾ, ਰਾਜਾ ਜਾਂ ਮੇਰਾ ਭਲਾ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਾ ਆਖੇ।' 'ਇਸ ਲਈ, ਮਾਤਾ, ਜੋ ਰਾਜਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦੱਸੋ; ਮੈਂ ਕਰਾਂਗਾ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਚਨ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ—ਰਾਮ ਇੱਕ ਵਾਰ ਆਖਦਾ ਹੈ, ਦੁਬਾਰਾ ਨਹੀਂ।' ਸਿੱਧੇ ਅਤੇ ਸੱਚੇ ਰਾਮ ਨੂੰ, ਕੈਕੇਈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਲਾਇਕ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਬਹੁਤ ਕਠੋਰ ਬਾਤਾਂ ਆਖੀ। 'ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਦੇਵ-ਅਸੁਰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ, ਜਦ ਉਹ ਜਖਮੀ ਹੋਏ, ਦੋ ਵਰ ਮਿਲੇ।' 'ਉਥੇ, ਮੈਂ ਰਾਜਾ ਤੋਂ ਭਰਤ ਦੀ ਰਾਜਅਭਿਸ਼ੇਕ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਅੱਜ ਦੀ ਦੰਡਕ ਅਰਣ ਵਿੱਚ ਵਿਦਾਈ ਮੰਗੀ ਸੀ।' 'ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਸੱਚੇ ਵਚਨ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਨੁੱਖ, ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਸਨਮਾਨ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਮੇਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣੋ।' 'ਪਿਤਾ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰੋ, ਜਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ: ਤੁਸੀਂ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਲਈ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਜਾਣਾ ਪਵੇਗਾ।' 'ਅਤੇ ਭਰਤ ਦਾ ਰਾਜਅਭਿਸ਼ੇਕ ਹੋਵੇ; ਇਹ ਰਾਜਅਭਿਸ਼ੇਕ, ਹੇ ਰਾਘਵ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਰਾਜਾ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ।' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ, ਪਿਤਾ ਦੀ ਇੱਛਾ, ਅਤੇ ਕੈਕੇਈ ਦੀਆਂ ਬਾਤਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਵਚਨ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਣ ਦਾ ਨਿਰਣਾ ਲਿਆ।