ਰਾਮਚੰਦਰ ਜੀ, ਮੋਹਕ ਮਹਲਾਂ ਦੇ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਬਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਸਫੈਦ ਹਨ, ਜੜੀ ਹੋਈ ਜ਼ਰੀਆਂ ਅਤੇ ਰਤਨਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਜ਼ਰੋਖਿਆਂ ਨਾਲ ਸੋਹਣੀਆਂ, ਉੱਚੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਜੋ ਆਸਮਾਨ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਕਾਨ, ਇੰਦ੍ਰ ਦੇ ਮਹਲ ਨੂੰ ਵੀ ਟੱਕਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਮਹਲ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਚਮਕ ਤੇ ਵਿਭਵ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਰਾਮ, ਤੀਨ ਅੰਗਣਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਧਨੁਧਾਰੀ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਅਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਉਹ ਪੈਦਲ ਹੀ ਦੋ ਹੋਰ ਅੰਗਣਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਅੰਗਣਿਆਂ ਤੋਂ ਲੰਘਣ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਪਵਿਤ੍ਰ ਅੰਦਰਲੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ। ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਸਭ ਲੋਕ, ਜੋ ਰਾਮ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਸਦੇ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਉਗਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਵਾਲਮੀਕੀ ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਅਯੋਧਿਆ ਕਾਂਡ ਦੀ ਅਠਾਰਵੀਂ ਸਰਗਾ ਦੀ ਕਥਾ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਥੇ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਨਾਲ ਬੈਠੇ ਦੇਖਿਆ, ਜਿਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਸੁੱਕਾ ਅਤੇ ਦੁਖੀ ਸੀ। ਰਾਮ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਫਿਰ ਪੂਰੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਕੈਕੇਈ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਮਹਾਰਾਜਾ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, 'ਰਾਮ' ਕਹਿ ਕੇ ਵੀ, ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਨਾ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਦੇਖ ਸਕੇ, ਨਾ ਹੀ ਕੁਝ ਬੋਲ ਸਕੇ। ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਇਸ ਅਜੀਬ ਤੇ ਡਰਾਉਣੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਡਰ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਸੱਪ 'ਤੇ ਪੈਰ ਰੱਖ ਲਿਆ ਹੋਵੇ। ਰਾਮ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੂੰ ਗਹਿਰੀ ਚਿੰਤਾ ਤੇ ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ, ਗਹਿਰੀ ਆਹਾਂ ਭਰਦਾ, ਮਨ ਉਲਝਿਆ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਸੁੱਖੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਦੇਖਿਆ। ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ, ਜੋ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਹੁਣ ਹਲਚਲ ਵਿੱਚ ਹੈ; ਜਾਂ ਸੂਰਜ, ਜੋ ਗ੍ਰਹਣ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ; ਜਾਂ ਕੋਈ ਰਿਸ਼ੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਝੂਠ ਬੋਲ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਅਤਲ ਗਹਿਰੀ ਚਿੰਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਰਾਮ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਹੋਰ ਵਧ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਤਲ-ਪਤਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਿਤਾ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ, ਰਾਮ ਨੇ ਚਾਰ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਵਿਚਾਰੀਆਂ—'ਅੱਜ ਪਿਤਾ ਮੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ?' 'ਹਮੇਸ਼ਾ, ਭਾਵੇਂ ਗੁੱਸੇ ਹੋਣ, ਪਿਤਾ ਮੈਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਹੁਣ ਕਿਹੜਾ ਦੁਖ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆ ਗਿਆ ਹੈ?' ਦੁੱਖੀ ਤੇ ਚਿੰਤਿਤ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ, ਰਾਮ ਨੇ ਕੈਕੇਈ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਕੀ ਮੈਂ ਅਣਜਾਣੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਕਰ ਬੈਠਾ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਪਿਤਾ ਮੈਨੂੰ ਗੁੱਸੇ ਹਨ? ਦੱਸੋ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰੋ।' 'ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅੱਜ ਦੁਖੀ ਤੇ ਚੁੱਪ ਕਿਉਂ ਹਨ?' 'ਕੋਈ ਤਨ-ਮਨ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੀ? ਖੁਸ਼ੀ ਤਾਂ ਕਦੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਤੇ ਦੁਖ ਜਾਂ ਚਿੰਤਾ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ।’ 'ਭਾਰਤ, ਜੋ ਸੋਹਣੀ ਸੋਭਾ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਜਾਂ ਮੇਰੀਆਂ ਮਾਵਾਂ—ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਕੋਈ ਅਸ਼ੁਭ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ?' 'ਜੇ ਮੈਂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੂੰ ਨਾਰਾਜ਼ ਕਰਾਂ, ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾ ਮੰਨ ਸਕਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਕ ਪਲ ਵੀ ਜੀਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਜਦ ਤਕ ਪਿਤਾ ਗੁੱਸੇ ਹਨ।' 'ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਉਤਪਤੀ ਦਾ ਸਰੋਤ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਿ-ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ?' 'ਕੀ ਪਿਤਾ ਨੇ, ਅਹੰਕਾਰ ਜਾਂ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਕੋਈ ਕਠੋਰ ਬਾਤ ਕਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਉਲਝ ਗਿਆ?' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਚ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਰਾਘਵ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਤਾਂ ਕੈਕੇਈ ਨੇ, ਬਿਨਾ ਲਾਜ਼, ਡਾਢੀ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਲਾਭ ਲਈ ਇਹ ਬਾਤਾਂ ਦੱਸੀਆਂ। 'ਰਾਮ, ਮਹਾਰਾਜਾ ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਪਰ ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਡਰ ਕਰਕੇ, ਆਪਣਾ ਮਨ ਨਹੀਂ ਖੋਲ੍ਹਦੇ।' 'ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁਖਦਾਈ ਜਾਂ ਦੁਖਦਾਈ ਬਾਤ ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦੇ; ਇਸ ਲਈ, ਤੁਸੀਂ ਉਹ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ।' 'ਕਈ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸਤਕਾਰ ਦੇ ਕੇ, ਇੱਕ ਵਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ; ਹੁਣ ਮਹਾਰਾਜਾ ਪਛਤਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਕਰਦੇ ਹਨ।' 'ਜਿਸ ਵਰ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ, "ਮੈਂ ਤੁਸੀਂ ਵਰ ਦਿਆਂਗਾ", ਹੁਣ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਉਸ ਵਚਨ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਪਾਣੀ ਵਿਚੋਂ ਪੁਲ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੇ, ਜਦ ਪਾਣੀ ਵਗ ਚੁੱਕਾ ਹੋਵੇ।' 'ਇਹ ਧਰਮ-ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਰਾਮ, ਅਤੇ ਇਹ ਗੁਣਵਾਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਤਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਰਾਜਾ, ਭਾਵੇਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਗੁੱਸੇ ਹੋਣ, ਪਰ ਸਚ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।' 'ਜੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਚੰਗਾ ਜਾਂ ਮਾੜਾ ਕੁਝ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਉਹ ਸਭ ਕਰੋਂਗੇ? ਜੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਫਿਰ ਦੱਸ ਦਿਆਂ।' 'ਜੋ ਕੁਝ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਲਿਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਦੱਸ ਦਿਆਂ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦੇ।' ਕੈਕੇਈ ਦੀਆਂ ਇਹ ਬਾਤਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਮਹਾਰਾਜਾ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ—'ਹਾਏ, ਲਾਜ਼! ਮਾਤਾ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਐਸਾ ਕਿਉਂ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹੋ; ਮੈਂ ਤਾਂ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ 'ਤੇ ਅੱਗ ਵਿਚ ਵੀ ਕੂਦ ਜਾਵਾਂਗਾ।' 'ਜੇ ਮੇਰੇ ਅਧਿਆਪਕ, ਪਿਤਾ, ਰਾਜਾ ਜਾਂ ਮੇਰਾ ਭਲਾ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਾ ਆਗਿਆ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਵਿਸ਼ ਪੀ ਲਵਾਂਗਾ ਜਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਕੂਦ ਜਾਵਾਂਗਾ।' 'ਇਸ ਲਈ, ਮਾਤਾ, ਜੋ ਕੁਝ ਮਹਾਰਾਜਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਦੱਸੋ; ਮੈਂ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ, ਇਹ ਵਚਨ ਹੈ—ਰਾਮ ਦੋ ਵਾਰੀ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦਾ।' ਸਿੱਧੇ ਤੇ ਸਚੇ ਰਾਮ ਨੂੰ, ਕੈਕੇਈ ਨੇ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਅਯੋਗ ਸੀ, ਬਹੁਤ ਕਠੋਰ ਬਾਤਾਂ ਕਹੀਆਂ। 'ਕਈ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਦੇਵ-ਅਸੁਰ ਦੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ, ਰਾਘਵ, ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਤਾ, ਜਦ ਉਹ ਜਖਮੀ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੋ ਵਰ ਮਿਲੇ।' 'ਉਥੇ, ਮੈਂ ਰਾਜਾ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਜਤਿਲਕ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਅੱਜ ਹੀ ਦੰਡਕ ਵਣ ਨੂੰ ਵਿਦਾਈ ਦੀ।' 'ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਪਿਤਾ ਦੇ ਸੱਚੇ ਵਚਨ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਰਾਮ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਇਜ਼ਤ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ।' 'ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਿੱਤੀ, ਪੂਰੀ ਕਰੋ: ਤੁਹਾਨੂੰ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਲਈ ਵਣ ਵਿੱਚ ਜਾਣਾ ਪਵੇਗਾ।' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਨੇ ਮਹਲਾਂ ਤੋਂ ਅੰਦਰ, ਪਿਤਾ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਕੈਕੇਈ ਤੋਂ ਇਹ ਕਠੋਰ ਤੇ ਅਣਮਿੱਠੀ ਅਗਿਆ ਸੁਣੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਵਚਨ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦਾ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ।